29 Σεπ 2021

Αυτοματοποίηση: Το κλειδί για μία επιτυχημένη θεραπεία ομιλίας

Η θεραπεία μιας διαταραχής της ομιλίας οδηγεί στην αντικατάσταση μιας παλιάς συνήθειας με μία νέα. Έχετε δοκιμάσει να κόψετε το τσιγάρο; Να σταματήσετε να τρώτε τα νύχια σας; Να διαβάζετε περισσότερο και να βλέπετε λιγότερη τηλεόραση; Οι άνθρωποι συνήθως αντιστεκόμαστε σε τέτοιου είδους αλλαγές γιατί μας κάνουν να νιώθουμε άβολα. Κάπως έτσι συμβαίνει όταν παρεμβαίνουμε για να αλλάξουμε μια διαταραχή ομιλίας.


 Για να αλλάξουμε συνήθειες χρειάζεται επίγνωση, μνήμη, θέληση, αποφασιστικότητα, επιμονή, αυτοέλεγχος. Μέρος της δουλειάς ενός λογοθεραπευτή είναι να ενεργοποιήσει αυτά τα χαρακτηριστικά στους θεραπευόμενούς του ώστε να κατακτήσουν την κορυφή της νέας τους δεξιότητας ομιλίας: την αυτοματοποίηση ή αλλιώς γενίκευση του ήχου στον ελεύθερο λόγο.

Η αυτοματοποίηση για την επιστήμη της λογοθεραπείας είναι η ικανότητα του ατόμου να μεταφέρει μία νέα δεξιότητα ομιλίας που έχει μάθει στον έξω κόσμο, σε όλα τα περιβάλλοντα πέρα από τον χώρο θεραπείας. Τότε και μόνο τότε μπορούμε να μιλάμε για πλήρη κατάκτηση του στόχου και τότε μπορεί να θεωρηθεί η θεραπεία ολοκληρωμένη. Στη θεραπεία των αρθρωτικών και φωνολογικών διαταραχών η γενίκευση του ζητούμενου ήχου σε κάθε πλαίσιο είναι για πολλούς θεραπευόμενους η δυσκολότερη και πιο απαιτητική διαδικασία ολόκληρου του θεραπευτικού προγράμματος. Κάποιοι κάνουν τη μετάβαση ευκολότερα και άλλοι χρειάζονται προσεκτική και συστηματική καθοδήγηση.

 

Οι αποτελεσματικότερες τεχνικές αυτοματοποίησης απαιτούν αυτοέλεγχο από τον θεραπευόμενο. Επιλέγονται προσεκτικά με βάση παράγοντες όπως η ηλικία, το γνωστικό και γλωσσικό επίπεδο, η ακουστική ικανότητα, οι κινητικές δεξιότητες, τα ενδιαφέροντα και η προσωπικότητα του θεραπευόμενου, ο χρόνος και το διαθέσιμο υλικό, ο βαθμός εμπλοκής της οικογένειας στη διαδικασία. Όπως και τα υπόλοιπα στάδια χρειάζεται προσεκτική εποπτεία από τον λογοθεραπευτή. Η γενίκευση δεν είναι η απαγγελία λιστών λέξεων με τον ήχο αρθρωμένο σωστά, ούτε η ανάγνωση λέξεων ή κειμένων με τον ήχο αρθρωμένο σωστά, ούτε η επανάληψη λέξεων με τον ήχο αρθρωμένο σωστά, ούτε η διαρκής διόρθωση από τον συνομιλητή. Όλες αυτές είναι διαδικασίες που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία αλλά δε βοηθούν την αυτοματοποίηση του ήχου στον αυθόρμητο λόγο. Μπορεί κάποιες από αυτές τις τεχνικές να εφαρμοστούν για να βοηθήσουν την έναρξη της γενίκευσης αλλά η ίδια η διαδικασία στοχεύει στον αυθόρμητο λόγο και οι τεχνικές που την αφορούν περιλαμβάνουν ελεύθερη ομιλία. Οι λογοθεραπευτές συνδυάζουμε την εξάσκηση με το παιχνίδι όταν εργαζόμαστε με παιδιά ώστε να επιτύχουμε αυτή τη φυσικότητα στην αλληλεπίδραση και σε όλες τις διαδικασίες που απαιτείται να συμβούν κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Η γενίκευση μπορεί να απαιτεί πολλές επαναλήψεις ή περισσότερη εξάσκηση μέσα από διασκεδαστικές δραστηριότητες. Η εξισορρόπηση μεταξύ του παιχνιδιού και της δουλειάς δημιουργεί το θετικότερο κλίμα για την ενεργοποίηση της αυτοματοποίησης καθώς εξασφαλίζει την επαρκή εξάσκηση με τη λειτουργική απόδοση.

Κάποιες από τις πιο αγαπημένες μου δραστηριότητες αυτοματοποίησης ήχων της ομιλίας είναι:

  • Walkie-Talkies: σε ποιο παιδί δεν αρέσει να μιλά στο τηλέφωνο ή στον ασύρματο; Συνδυάζουμε με παιχνίδια ρόλων ή σενάρια (πχ. γινόμαστε πυροσβέστες που πηγαίνουμε να σβήσουμε τη φωτιά). Μεγάλη επιτυχία έχει επίσης το "τηλέφωνο" που φτιάναμε ως παιδιά με τα ποτήρια και τον σπάγκο!
  • Οριοθέτηση: οριοθετούμε τον χρόνο, τον τόπο ή το πρόσωπο στο οποίο θα προσπαθεί το παιδί να μιλά με τον ήχο του σωστά (πχ. κάθε πρωί 8:00 με 8:20, κάθε φορά που είναι στο αυτοκίνητο ή όποτε μιλά στη γιαγιά). Έτσι, μαθαίνει να αυτοελέγχεται σε ένα ασφαλές και άνετο περιβάλλον πριν αρχίσει να γενικεύει τον ήχο παντού και πάντα.
  • Μπουμ! παραλλαγής: αντί για επανάληψη της λέξης, φτιάχνουμε προτάσεις ή μικρές ιστορίες με κάθε λέξη που βρίσκουμε ή συνεχίζουμε την ίδια ιστορία εναλλάξ.
  • Τα ζάρια ιστοριών Rory's Cubes με κάθε τρόπο.
  • Το παιχνίδι Dobble.
  • Το παιχνίδι Στο κεφάλι το 'χω.
  • Το παιχνίδι Μάντεψε ποιος.
  • Παιχνίδια ρόλων και δραματοποίηση.
  • Η χαμένη λέξη: Φτιάχνουμε μια πρόταση από την οποία λείπει μια λέξη και πρέπει το παιδί να την επαναλάβει προσθέτοντας όποια λέξη θέλει στο κενό. Πχ "νομίζω πως υπάρχει ένα ________ μέσα στη σούπα μου". Συμπληρώνουμε την πρόταση εναλλάξ αλλάζοντας κάθε φορά τη λέξη. Συνδυάζεται υπέροχα με τα walkie-talkies.
  • Εξωγήινοι: φανταζόμαστε πως είμαστε εξωγήινοι που επισκέπτονται τη γη και ονομάζουμε πράγματα του περιβάλλοντός μας με ψευδολέξεις.
  • Σπασμένο τηλέφωνο: όταν δουλεύουμε σε ομάδα ή στο σπίτι.
  • Αλυσίδες λέξεων: Πρόκειται για παιχνίδι μνήμης. Ο πρώτος αναφέρει μία λέξη, οδεύτερος επαναλαμβάνει την πρώτη λέξη και προσθέτει άλλη μία, ο επόμενος (ή εναλλάξ) επαναλαμβάνει τις δύο πρώτες λέξεις και προσθέτει μία τρίτη. Συνήθως το παιχνίδι ξεκινά με μία φράση όπως "Στο δρόμο είδα μία ____, μία _______ και έναν _______" ή "Από το μαγαζί αγόρασα ένα _____ και ένα _______". Το παιχνίδι συνεχίζεται μέχρι κάποιος παίκτης να μην μπορεί να θυμηθεί την αλυσίδα των λέξεων.
  • Χτίσε μία ιστορία: Απαιτητικό αλλά με εξαιρετικά οφέλη, το παίζουμε κυρίως με μεγαλύτερα παιδιά. Ο ένας μας ξεκινά λέγοντας μία λέξη και ο άλλος συμπληρώνει με την επόμενη ώστε να διατηρείται μια σχετική μορφο-συντακτική ομαλότητα, πχ. "Εγώ-έχω-τέσσερα-πόδια-που-κοιμούνται-στην-μπανάνα-και-τίποτε-δεν-γελάει-γύρω-από-τον-ουρανό-κλπ". Η "δόμηση" συνεχίζεται μέχρι να σκάσουμε στα γέλια ή να βαρεθούμε. Η ηχογράφηση βοηθά στην αυτοδιόρθωση και στη διασκέδαση! Μία απλούστερη παραλλαγή του παιχνιδιού μπορεί να γίνει χρησιμοποιώντας τα Rory's Cubes. Μαθαίνουμε τις ημέρες, τους μήνες, να λέμε την ώρα και να μετράμε.
  • Τυφλόμυγα: Κρύβω μερικά αντικείμενα σε μια αδιαφανή τσάντα ή μέσω αισθητηριακού παιχνιδιού και καθώς ψηλαφίζει το παιδί, είτε πρέπει να βρει τι είναι αυτό που κρατά ή να το περιγράψει για να το μαντέψω.
  • Κυνήγι θησαυρού: Εκτός από τον κλασσικό τρόπο με τα κρυμμένα αντικείμενα στο χώρο, υπάρχει και η λίστα. Φτιάχνουμε μια λίστα με λέξεις ή εικόνες ανάλογα με το αν γνωρίζει ανάγνωση ή όχι με πράγματα που μπορεί να συναντήσει στη μέρα του. Πρέπει να σημειώσει όσα βρήκε. Πχ. ψιψίνα, ψητό, ψωμί, ψαροκάικο, ψησταριά, ψείρα (ποτέ δεν ξέρεις), ψάρι, ψεκαστήρας.
  • Κινούμενα σχέδια και παραμύθια: ζητάμε από το παιδί να μας περιγράψει ένα σύντομο επεισόδιο κινουμένων σχεδίων που είδε ή να μας αφηγηθεί το παραμύθι που διάβασε.
  • Μάντεψε τι ζωγραφίζεις: Το παιδί μας δίνει σαφείς οδηγίες για να ζωγραφίσουμε μια παράσταση που έχει στο μυαλό του, πχ. "ζωγράφισε μία ευθεία γραμμή, δίπλα κάνε άλλη μία. Ένωσέ τις πάνω άκρες μεταξύ τους με μία άλλη γραμμή κλπ". Εμείς δεν ξέρουμε τι ζωγραφίζουμε, ωστόσο η εικόνα θα αποκαλυφθεί εάν ακολουθήσουμε πιστά τις οδηγίες του παιδιού και φυσικά εάν μας έχει δώσει τις σωστές οδηγίες. Συνήθως το αποτέλεσμα είναι σουρεαλιστικό αλλά έχει κι αυτό την ομορφιά του. 
  • Παζλ: Αν και θεωρείται σιωπηλή ασχολία, μπορούμε μέσω ερωτήσεων να ενθαρρύνουμε τη λεκτική επικοινωνία. 
  • Ψώνια: Καθώς πρόκειται για καθημερινή δραστηριότητα της οικογένειας μπορεί να αποτελέσει το τέλειο πλαίσιο αυτοματοποίησης του ήχου. Από την καταγραφή της λίστας με τα ψώνια, το δρομολόγιο, την επιλογή των προϊόντων, την πληρωμή μέχρι και την τακτοποίησή τους στο σπίτι, δεν υπάρχει λεπτό και λέξη χαμένη. 
  • Αυτοσχέδια βιβλία: Συγκεντρώνουμε εικόνες με λέξεις με τον ήχο-στόχο ή ενθαρρύνουμε το παιδί να τις ζωγραφίσει και φτιάχνουμε ένα βιβλίο με τη δική μας μοναδική και άκρως ενδιαφέρουσα ιστορία για να αφηγηθεί ξανά και ξανά στους οικείους του, πχ. "Ένα σπουδαίο Σάββατο ο Σάκης το σοβαρό σκουλίκι συνάντησε τον Σωτήρη το σαλιωμένο σαλιγκάρι που σήκωνε σίδερα δίπλα στο στοιχειωμένο σπίτι του στρατηγού Στέλιου του σκίουρου." 


 Ποιες είναι οι δικές σου αγαπημένες δραστηριότητες αυτοματοποίησης;

 

Αναφορά

Marshalla, P. (2010). Carryover techniques in articulation and phonological therapy. Marshalla Speech and Language.

 

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

10 Φεβ 2021

Μπορώ να κάνω λογοθεραπεία μόνος μου στο σπίτι;


Στα έντεκα χρόνια που γράφω στο μπλογκ δεν είναι λίγες οι φορές που μου έχουν κάνει αυτή την ερώτηση. Μάλιστα παρόμοια ερωτήματα παραπέμπουν στο ιστολόγιο, σύμφωνα με τα στατιστικά που μου παρέχει η Google. Και, καθώς ενθαρρύνω πάντα τους επισκέπτες να επικοινωνήσουν μαζί μου για απορίες, δέχομαι συχνά την ίδια ερώτηση με διαφορετικούς τρόπους: "Πώς μπορώ να κάνω λογοθεραπεία μόνος μου στο σπίτι; Θα μου πεις κανένα κολπάκι για να το λύσω μόνος μου; Μου είπαν ότι μπορώ και μόνη μου, θα μου στείλεις υλικό;". Είτε αφορά τον ίδιο/ίδια είτε το παιδί τους η απάντησή μου πάντα είναι η ίδια και δεν επιδέχεται διαπραγμάτευσης: Όχι.
 
Η λογοθεραπεία μπορεί να γίνεται μέσω του παιχνιδιού στα παιδιά αλλά είναι επιστήμη. Αυτό σημαίνει πως για να επιλέξω εγώ (και ο κάθε θεραπευτής αντί εμού) να κάνω αυτό το συγκεκριμένο παιχνίδι, με τον συγκεκριμένο τρόπο, τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, λέγοντας τα συγκεκριμένα λόγια, κάνοντας τις συγκεκριμένες κινήσεις έχω βασίσει αυτές τις συγκεκριμένες επιλογές σε συγκεκριμένα δεδομένα. Παίρνω δηλαδή σημαντικές κλινικές αποφάσεις που βασίζονται σε χρόνια εκπαίδευσης και χρόνια κλινικής εμπειρίας. Αυτό σαφώς δε σημαίνει πως θα κάνω ακριβώς τα ίδια με το παιδί του γείτονα που ήρθε σε εμένα για τον ίδιο λόγο. Οι κλινικές αποφάσεις λαμβάνονται και με βάση το πολύ συγκεκριμένο ιστορικό του παιδιού, το αναπτυξιακό του επίπεδο, την ιδιοσυγκρασία του, τις προτεραιότητες της οικογένειάς του, τις ανάγκες του, την εξέλιξη του.
 
Το ίδιο ισχύει και για τις λογοθεραπείες ενηλίκων.
 
Άρα όχι. Δεν μπορώ να σε καθοδηγήσω για να κάνεις θεραπεία μόνος σου στο σπίτι. Γιατί η θεραπεία δεν μπαίνει σε εισαγωγικά. Δε γίνεται στο περίπου.
 
Επίσης όχι, γιατί δεν θέλω να το κάνω. Δεν είναι ηθικό. Γιατί στην καλύτερη περίπτωση θα χάσεις πολύτιμο χρόνο. Στην χειρότερη περίπτωση θα μπορεί και να γίνει ζημιά. Ζημιά που θα έχουμε προκαλέσει εσύ κι εγώ χωρίς λόγο.
Δεν είναι diy. Δεν είναι κάτι που γίνεται αφού παρακολουθήσεις δέκα βιντεάκια στο YouTube. Ακόμη και έχεις αγοράσει τα καλύτερα εργαλεία και τις πιο ακριβές κάρτες από τον καλύτερο εκδότη.
 
Κάνε τη χάρη στον εαυτό σου, στο παιδί σου κυρίως, και κάνε μια επίσκεψη σε ένα λογοθεραπευτή.
 
Η λογοθεραπεία είναι δώρο. Μαζί και όλες οι σύγχρονες θεραπείες που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα. Το δώρο που οι δικές μας γενιές και πίσω δεν είχαν. Και μεγάλωσαν άνθρωποι με λειτουργικά προβλήματα που θα μπορούσαν να έχουν μια πιο εύκολη ζωή με λιγότερα εμπόδια.
 
Όχι λοιπόν, με κάθε σεβασμό. Για το καλό σου και το καλό του παιδιού σου.
 
Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

 

23 Ιαν 2021

Παιδική βιβλιοθήκη: "Λουίζα. Το κόκκινο κουμπάκι"

 

Περίμενα πολλές ημέρες αυτό το βιβλίο και όπως φάνηκε, δικαίως. Ήταν κατακόκκινο σαν κεράσι γλυκό, σαν ζεστή καρδιά. Δύο μικρά χέρια το άρπαξαν από τα δικά μου με την αθέλητη ζωηρή αναίδεια του νηπίου και το ξεφύλλισαν αχόρταγα. "Νιάου! Νιάου! Νιάου!" Η γελαστή φωνή γέμισε τον χώρο. Εγκρίθηκε!

Ένα κορίτσι και ένα κουμπάκι. Ένα κορίτσι χωρίς το κουμπάκι. Είναι άραγε τόσο σημαντική η παρουσία ενός κόκκινου κουμπιού στη ζωή ενός κοριτσιού;

Ξέχασες;

Είναι το πιο σημαντικό πράγμα.

Η μικρή Λουίζα ξέρει. Ξέρει πως το κουμπάκι της ενώνει αυτά που πέρασαν και αυτά που έρχονται. Αυτά που χάσαμε και αυτά που θα γεμίσουν το κενό τους. Το κουμπάκι είναι εκείνο που βοηθά να κρατήσουμε τη ζεστασιά μέσα και κουμπώνει την πολυπόθητη αγκαλιά.

Το κόκκινο κουμπάκι της μικρής της Λουίζας βρίσκει το δρόμο για την απέραντη παιδική ψυχή όπου την αγγίζει με ποιητική τρυφεράδα. Οι εικόνες μοιάζουν να κρατιούνται χέρι χέρι, σελίδα σελίδα και χορεύουν με παιδιάστικη ζωηράδα μια ιστορία βγαλμένη από τα μέσα.

Η "Λουίζα. Το κόκκινο κουμπάκι" είναι ένας μικρός θησαυρός. Διαχρονικός και πολύτιμος. Μία κόκκινη, τρυφερή ιστορία που γεννά ευαισθησία και οικειότητα, νοσταλγία και περιέργεια, αγωνία και χαρά. Για όλα εκείνα τα σημαντικά στη ζωή. Για τα κόκκινα κουμπάκια των παιδιών.

Λουίζα. Το κόκκινο κουμπάκι. Της Σοφίας Πολίτου-Βερβέρη σε εικονογράφηση της Ζακλίν Πολενάκη. Από τις εκδόσεις Επόμενος Σταθμός.

ΥΓ. Έχει και γάτα!

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

10 Δεκ 2020

Χρήσιμο Γλωσσικό Υλικό: Εξωφρενικά Σενάρια τα Χριστούγεννα

 

Σκέψου, λέει, να ήμασταν σε έναν τόπο που θα χιόνιζε μαλακά ζαχαρωτά, οι χιονάνθρωποι να ήταν φτιαγμένοι από κουραμπιέ και να τραγουδούσαν τα κάλαντα. Σκέψου να σε επισκεπτόταν ο Άη Βασίης για ζεστή σοκολάτα και με την ευκαιρία αυτή να έριχνες και ματιά στη μύτη του Ρούντολφ που έσβησε μιας κι εσύ ξέρεις από αυτά. Σκέψου να μπορούσες να τρέξεις σε μια παραλία που αντί για άμμο θα είχε χρυσόσκονη και μέσα στη θάλασσα να κολυμπούν καλικαντζαράκια που σκορπούν στα κύματα πορτοκάλι και ζεστά μελομακάρονα.

Σκέψου, λέει, να έκλεινες τα μάτια και να βρισκόσουν εδώ αλλά να ήσουν αλλού και να έπαιζες τα πιο φανταστικά παιχνίδια και να γνώριζες τα πιο παράξενα πλάσματα και να έκανες την κάθε μέρα Χριστούγεννα και γιορτή.

Πέρυσι, παραμονές Χριστουγέννων φτιάξαμε τους δικούς μας κόσμους. Φέτος θα είναι λίγο πιο εορταστικοί:

Εξωφρενικά Σενάρια τα Χριστούγεννα 

 κι ερχόμαστε ένα κλικ πιο κοντά στην ελευθερία.

 

Ευαγγελία Δ. Σούπη
 Λογοθεραπεύτρια
 Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

7 Νοε 2020

Μακροχρόνιες επιδράσεις των γλωσσικών διαταραχών στην κοινωνικότητα

Η έρευνα για τις αναπτυξιακές γλωσσικές διαταραχές δεν εστιάζει μόνο στα νήπια που καθυστερούν να μιλήσουν αλλά και στους εφήβους και στους ενήλικες που έχουν διαγνωστεί ως παιδιά με αυτές. Έχουν βρεθεί μακροχρόνιες επιδράσεις στην κοινωνικότητα των ατόμων με γλωσσικές διαταραχές που αξίζει να συζητήσουμε, παρόλο που είναι δύσκολο και επώδυνο. Όταν ξέρεις τι να περιμένεις μπορείς να προετοιμαστείς καλύτερα να το αντιμετωπίσεις.


Οι αναπτυξιακές γλωσσικές διαταραχές μπορεί να συνεχίσουν να επηρεάζουν τη ζωή του ατόμου ακόμη και στην ενήλικη ζωή του πολύ περισσότερο εάν δε λάβει θεραπεία ή δε λάβει τη σωστή θεραπεία.
Σύμφωνα με μελέτες της τελευταίας εικοσαετίας:
Οι γλωσσικές διαταραχές δεν παύουν να υφίστανται κατά τη σχολική ηλικία αλλά συνεχίζονται στην ενήλικη ζωή επηρεάζοντας δυνητικά τη σχέση με τους συνομηλίκους στο σχολικό περιβάλλον.
Οι γλωσσικές διαταραχές μπορεί να επηρεάσουν την κοινωνική συμμετοχή: τα παιδιά ενδεχομένως να έχουν λιγότερους φίλους, μπορεί να απομονωθούν κοινωνικά, αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα άγχους και μπορεί να αναπτύξουν περιορισμένες κοινωνικές δεξιότητες.
Οι γλωσσικές διαταραχές σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κοινωνικού άγχους και κοινωνικής φοβίας σε σχέση με τους συνομήλικους στους εφήβους που μπορεί να επιμένουν στην ενήλικη ζωή.
Οι γλωσσικές διαταραχές μπορεί να επηρεάσουν την ακαδημαϊκή και εργασιακή απόδοση.


Περισσότερα:
*Browlie, E.B., Bao, L., & Beitchman, J. (2016) Childhood Language Disorder and Social Anxiety in Early Adulthood. Journal of Abnormal Psychology, 44, 1061-1070.
*Your right to know: long-term social effects of language disorders https://www.banterspeech.com.au/your-right-to-know-long.../

24 Αυγ 2020

Τα οφέλη του παιχνιδιού στη φύση


Για τις προηγούμενες γενιές το παιχνίδι στη φύση έμοιαζε αυτονόητο καθώς το φυσικό περιβάλλον αποτελούσε την τεράστια, ανεξάντλητη και γεμάτη εκπλήξεις παιδική χαρά για τα περισσότερα παιδιά. Σήμερα, καθώς οι γονείς πασχίζουν να ξεκολλήσουν τα παιδιά τους από τις οθόνες αγωνιώντας πως δεν περνούν αρκετό χρόνο έξω, οι ειδικοί τους προτείνουν να δουν πέρα από τις δομημένες δραστηριότητες, πέρα από τους παιδότοπους και τις παιδικές χαρές: την φύση.

Όταν μιλούμε για παιχνίδι στη φύση εννοούμε την ευκαιρία να εμπλακεί το παιδί σε μη δομημένο παιχνίδι και δραστηριότητες σε εξωτερικό χώρο όπου αφθονούν προϊόντα της φύσης όπως ξύλα, φύλλα, πέτρες, νερό, χώμα. Είναι εκείνη η στιγμή που το παιδί σε ένα τέτοιο περιβάλλον δημιουργεί το δικό του παιχνίδι χρησιμοποιώντας τα φυσικά στοιχεία.

Υπάρχει μία γενική παραδοχή πως το παιχνίδι στη φύση κάνει καλό. Γιατί όμως δε δημιουργούμε συχνότερα τις προϋποθέσεις για να παίξουν τα παιδιά στη φύση; Οι ειδικοί επισημαίνουν πως οι κυριότεροι λόγοι είναι:

  • Ο φόβος πως τα παιδιά μπορεί να τραυματιστούν ευκολότερα και περισσότερο στη φύση. Στην πραγματικότητα όμως, τα οφέλη του παιχνιδιού στη φύση είναι πολύ πιο σημαντικά από τον κίνδυνο πιθανών μικροτραυματισμών (αμυχές, τσιμπήματα από μέλισσες κλπ.).
  • Η κουλτούρα της υπεργονεϊκότητας που περιορίζει την αυτοδιάθεση του παιδιού. Η υπεργονεϊκότητα σχετίζεται με περιορισμένη σωματική δραστηριότητα των παιδιών και αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης κατάθλιψης και άγχους, μειωμένη ικανοποίηση από τη ζωή στο μέλλον.
  • Το γεγονός πως οι γονείς πλέον είναι περισσότερο πολυάσχολοι και τα παιδιά συμμετέχουν σε όλο και περισσότερες δομημένες δραστηριότητες (κάποιο άθλημα, είδος χορού, εκμάθηση μουσικών οργάνων κλπ) ώστε ο χρόνος για ελεύθερο παιχνίδι και εκδρομές στη φύση περιορίζεται σημαντικά ή/και απουσιάζει πλήρως. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιάτρων έχει εκφράσει ανησυχία πως η αντικατάσταση του ελεύθερου παιχνιδιού από δομημένες και περισσότερο ακαδημαϊκές δραστηριότητες μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική υγεία των παιδιών.

Οι ενήλικες έχουμε την τάση να δημιουργούμε για τα παιδιά χώρους παιχνιδιού σύμφωνα με τα δικά μας μέτρα και την πεποίθηση πως έτσι θα τους κάνουμε πιο ελκυστικούς για τα παιδιά (πχ. χρησιμοποιώντας πιο φωτεινά χρώματα). Τα παιδιά όμως δείχνουν να προτιμούν περισσότερο τα φυσικά περιβάλλοντα παιχνιδιού καθώς είναι πιο “εύπλαστα” και τους επιτρέπουν να εκφραστούν με πολλούς διαφορετικούς τύπους παιχνιδιού. Για τα παιδιά μεταξύ των 3ων-5 ετών το παιχνίδι στη φύση δείχνει να εξάρει περισσότερο την ενεργητική συμμετοχή τους σε σχέση με τις παιδικές χαρές.

Τα οφέλη του παιχνιδιού στη φύση είναι πολλαπλά.
Το όφελος σε σωματικό επίπεδο είναι θεμελιώδες: τα παιδιά κινούνται με διαφορετικό τρόπο καθώς εκφράζονται μέσα από διαφορετικά είδη παιχνιδιού. Τρέχουν, σκαρφαλώνουν, πηδούν, σηκώνουν πέτρες, σκύβουν, κολυμπούν, κρέμονται, κλωτσούν. Όταν τα παιδιά βρίσκονται έξω κινούνται περισσότερο, κάθονται λιγότερο και παίζουν για περισσότερη ώρα. Οι συμπεριφορές αυτές σχετίζονται με βελτίωση των επιπέδων χοληστερίνης, αρτηριακής πίεσης, καλύτερη σωματική διάπλαση, οστική πυκνότητα, καρδιοαναπνευστική και μυοσκελετική λειτουργικότητα. Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature, τα παιδιά που ζουν σε “πράσινες” περιοχές έχουν λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άσθμα.

Δυστυχώς ατυχήματα μπορούν να συμβούν και συμβαίνουν, αλλά οι πολύ σοβαροί τραυματισμοί είναι σπάνιοι. Οι μικροτραυματισμοί συμβαίνουν συνήθως στα πλαίσια του υγιούς και ενεργητικού παιχνιδιού. Στην πράξη, τα παιδιά εκτίθενται σε πιθανόν επιβλαβείς δραστηριότητες αλλά μαθαίνουν καλύτερα να εντοπίζουν τους κινδύνους, να αναπτύσσουν στρατηγικές για να τους διαχειρίζονται και τελικά να προστατεύουν τον εαυτό τους, όχι μόνο μέσα στο παιχνίδι αλλά και σε διαφορετικές περιστάσεις στη ζωή τους στο παρόν και στην καθημερινότητα του μέλλοντος.


Σε κοινωνικό και συναισθηματικό επίπεδο, το παιχνίδι στη φύση συνδέεται με θετικές επιδράσεις στην κοινωνική συμπεριφορά, στην ανία και στο άγχος, στην κατάθλιψη και την επιθετικότητα, στο ανεξάρτητο παιχνίδι και κυρίως στις προκοινωνικές συμπεριφορές. Τα παιδιά που παίζουν περισσότερο στη φύση αποκτούν αυτοπεποίθηση και αυτοέλεγχο και τραυματίζονται λιγότερο. Το παιχνίδι στη φύση που συμβαίνει σε ελάχιστα δομημένες συνθήκες, σε ελεύθερο και προσβάσιμο περιβάλλον ενισχύει την αλληλεπίδραση των παιδιών σε σχέση με τους συνομήλικούς τους, με την κοινωνία και το περιβάλλον, ενώ περιορίζει το αίσθημα της απομόνωσης, χτίζει διαπροσωπικές δεξιότητες και διευκολύνει την υγιή ανάπτυξη των παιδιών. Ταυτόχρονα ωφελείται και η πνευματικότητα καθώς τα παιδιά μαθαίνουν για τον κύκλο της ζωής στην πράξη, πως στη φύση τα έμβια όντα γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε και πεθαίνουμε και αναπτύσσουν καλύτερη σχέση με το περιβάλλον τους.

Το παιχνίδι στη φύση που συμβαίνει σε ελάχιστα δομημένες συνθήκες, σε ελεύθερο και προσβάσιμο περιβάλλον ενισχύει την αλληλεπίδραση των παιδιών σε σχέση με τους συνομήλικούς τους, με την κοινωνία και το περιβάλλον, ενώ περιορίζει το αίσθημα της απομόνωσης, χτίζει διαπροσωπικές δεξιότητες και διευκολύνει την υγιή ανάπτυξη των παιδιών.

Σε γνωστικό επίπεδο έχει αναφερθεί βελτίωση σε άλλες κατηγορίες παιχνιδιού μετά από τη συστηματική έκθεση των παιδιών στο παιχνίδι στη φύση. Η μάθηση επιτυγχάνεται μέσω της αλληλεπίδρασης με τους συνομήλικους ενώ η περιέργεια ικανοποιείται από την επαφή με το ίδιο το φυσικό περιβάλλον. Τα παιδιά ενισχύουν τη δημιουργικότητα και τη φαντασία τους, εστιάζουν την προσοχή τους καλύτερα, επιλύουν προβλήματα ευκολότερα, χρησιμοποιούν περισσότερα σχήματα λόγου, συγκεντρώνονται ευκολότερα μετά το παιχνίδι στη φύση σε σχολικές δραστηριότητες.

Πώς όμως θα βοηθήσετε το δικό σας παιδί να εμπλακεί περισσότερο στο παιχνίδι στη φύση;
Οι συνθήκες σαφώς αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία και την ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού μα σε γενικές γραμμές η συνταγή είναι απλή: φτάνοντας στην κορυφή της γλυκιάς ανίας αντισταθείτε στην εύκολη λύση της οθόνης και βγείτε έξω.

Είναι γεγονός πως πολλά παιδιά δεν ξέρουν πώς να παίξουν στη φύση κι έτσι χρειάζεται να τους παρέχουμε χρόνο και χώρο για να μάθουν. Τους προσφέρουμε συχνότερες επισκέψεις στη φύση, τους εξοπλίζουμε με τα κατάλληλα ρούχα (σκούρα ρούχα όπου χρειάζεται και μακριά παντελόνια, άνετα παπούτσια κλπ) και, φυσικά, τους δείχνουμε εμπιστοσύνη.

Ενδεικτικά:

  • Ζητήστε να σας βοηθήσουν με την κηπουρική (πότισμα, φύτεμα, σκάψιμο, βοτάνισμα κλπ.)
  • Βάλτε στο καθημερινό σας πρόγραμμα βόλτες με ποδήλατο ή με τα πόδια σε πάρκα ή εκτός κατοικημένης περιοχής.
  • Οργανώστε ραντεβού για παιχνίδι με λίγους φίλους σε πάρκα ή σε κοντινά δάση και αφήστε τα να ξεδώσουν!
  • Οργανώστε κυνήγι θησαυρού στο δάσος και ενθαρρύνετε τα παιδιά να βρουν όσα περισσότερα πράγματα από τη λίστα μπορούν (πχ. Ένα καφέ φύλλο δέντρου, ένα βότσαλο, ένα κουκουνάρι, ρετσίνι κλπ).
  • Παίξτε με το χώμα και την άμμο, φτιάξτε πίτες και κάστρα και μη φοβάστε να λερωθείτε επίσης!
  • Βγείτε για πικ-νικ.
  • Παίξτε κρυφτό έξω. Έτσι όχι μόνο θα τα βοηθήσετε να εξερευνήσουν το περιβάλλον αλλά θα ενισχύσουν και την αυτοπεποίθησή τους καθώς θα νιώθουν ανεξάρτητα!
  • Δείξτε τους πώς να σκαρφαλώνουν στα δέντρα, πώς να ισορροπούν, πώς να κολυμπούν!
  • Όταν βρέχει φορέστε γαλότσες και αδιάβροχα και πλατσουρίστε στις λακκούβες και στις λάσπες.
  • Πηγαίνετε για κάμπινγκ!

Αναφορές

  • Aasen, W., Grindheim, L. T., & Waters, J. (2009). The outdoor environment as a site for children’s participation, meaning-making and democratic learning: examples from Norwegian kindergartens. Education 3–13, 37(1), 5-13.
  • Bai, P., Thornton, A., Lester, L., Schipperijn, J., Trapp, G., Boruff, B., Ng, M., Wenden, E., & Christian, H. (2019). Nature Play and Fundamental Movement Skills Training Programs Improve Childcare Educator Supportive Physical Activity Behavior. International journal of environmental research and public health, 17(1), 223. https://doi.org/10.3390/ijerph17010223
  • Barton, J., Sandercock, G., Pretty, J., & Wood, C. (2015). The effect of playground- and nature-based playtime interventions on physical activity and self-esteem in UK school children. International journal of environmental health research, 25(2), 196–206. https://doi.org/10.1080/09603123.2014.915020.
  • Brussoni, M., Olsen, L. L., Pike, I., & Sleet, D. A. (2012). Risky play and children’s safety: balancing priorities for optimal child development. International journal of environmental research and public health, 9(9), 3134–3148. https://doi.org/10.3390/ijerph9093134
  • Dankiw, K. A., Tsiros, M. D., Baldock, K. L., & Kumar, S. (2020). The impacts of unstructured nature play on health in early childhood development: A systematic review. PloS one, 15(2), e0229006. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0229006
  • Donovan, G.H., Gatziolis, D., Longley, I. et al. Vegetation diversity protects against childhood asthma: results from a large New Zealand birth cohort. Nature Plants 4, 358–364 (2018). https://doi.org/10.1038/s41477-018-0151-8
  • Ginsburg, K. R., American Academy of Pediatrics Committee on Communications, & American Academy of Pediatrics Committee on Psychosocial Aspects of Child and Family Health (2007). The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds. Pediatrics, 119(1), 182–191. https://doi.org/10.1542/peds.2006-2697.
  • Schiffrin, H. H., Liss, M., Miles-McLean, H., Geary, K. A., Erchull, M. J., & Tashner, T. (2014). Helping or hovering? The effects of helicopter parenting on college students’ well-being. Journal of Child and Family Studies, 23(3), 548-557.
  • Tremblay, M. S., Gray, C., Babcock, S., Barnes, J., Bradstreet, C. C., Carr, D., Chabot, G., Choquette, L., Chorney, D., Collyer, C., Herrington, S., Janson, K., Janssen, I., Larouche, R., Pickett, W., Power, M., Sandseter, E. B., Simon, B., & Brussoni, M. (2015). Position Statement on Active Outdoor Play. International journal of environmental research and public health, 12(6), 6475–6505. https://doi.org/10.3390/ijerph120606475.

15 Μαΐ 2020

ΜΠΟΥΜ! Παιχνίδι για Σωστή Άρθρωση



Δεν είναι καθόλου εύκολο για ένα παιδί να καταφέρει να αλλάξει τον τρόπο που μιλά, να κάνει το "καλότο" "καρότο" και το "θύκο" "σύκο". Η θεραπεία της άρθρωσης απαιτεί πολλές (ΠΟΛΛΕΣ) επαναλήψεις που αναπόφευκτα κουράζουν.
Εκτός κι αν η επανάληψη δε γίνεται εντελώς συνειδητά αλλά παίζοντας. Κι εμείς εδώ αυτό κάνουμε: παίζουμε!

Ένα από τα πιο αγαπημένα και διασκεδαστικά παιχνίδια που κάνουμε και που πολύ συχνά προτείνουμε και στέλνουμε στο σπίτι είναι το "ΜΠΟΥΜ!"

Τι θα χρειαστείτε:
  • Ένα μπολ (ελαφρύ και άθραυστο κατά προτίμηση), κουτί, ή καλάθι.
  • Λέξεις, πολλές λέξεις, πάρα πολλές λέξεις με εικόνες ή απλώς γραμμένες σε post-it (λέξεις-στόχους κατάλληλες για το επίπεδο του παιδιού)
  • 2-3 post-it που γράφουν "ΜΠΟΥΜ!"

Προετοιμασία
Διπλώστε ή τσαλακώστε τα χαρτιά, ρίξτε τα στο μπολ και ανακατέψτε.

Εκτέλεση
Παίρνετε από ένα χαρτί εναλλάξ και λέτε τη λέξη (1-2-3 φορές, όσες χρειαστεί). Αν την πείτε σωστά την κερδίζετε και την κρατάτε. Αν όχι διπλώνετε ξανά το χαρτί και το ρίχνετε πάλι μέσα. Εάν κάποιος τύχει ΜΠΟΥΜ! το φωνάζει δυνατά και πετά το μπολ στον αέρα. Κερδίζει αυτός που έχει μαζέψει τις περισσότερες λέξεις!

Extra Tip!
Είστε το πρότυπο ομιλίας του παιδιού και εφόσον ο στόχος είναι να πει σωστά τις λέξεις πρέπει να τις λέτε σωστά και, σε αυτό το επίπεδο, σχεδόν υπερβολικά τονίζοντας τον ήχο-στόχο λίγο παραπάνω. Βέβαια ενίοτε μπορείτε να κάνετε κι ένα λαθάκι μόνο για να ελέγχετε εάν το παιδί διακρίνει και εντοπίζει τη λάθος άρθρωση στην ομιλία σας.

Καλή διασκέδαση και προσοχή στα θραύσματα!

Ευαγγελία Δ. Σούπη
 Λογοθεραπεύτρια
 Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

27 Απρ 2020

Χρήσιμο Γλωσσικό Υλικό: Κύκλοι παραγωγής



Πώς φτιάχνεται το ψωμί;
Πού βρίσκουμε το μέλι;
Πώς φτάνει σε μας το γάλα;
Από τι φτιάχνουμε το κρασί;
Από τι βγαίνει το λάδι;

Οι κύκλοι του λαδιού, του κρασιού, του γάλακτος, του μελιού, του ψωμιού σε ασπρόμαυρες εικόνες ιδανικές για ζωγραφική.
Απλές εικόνες για την ενίσχυση της περιγραφής, τη σειροθέτηση και το χρονικό προσανατολισμό, την ανάπτυξη λεξιλογίου, την αφήγηση.

Κλικ! στη κάθε εικόνα για να κατεβάσετε το αντίστοιχο πακέτο.

Ο κύκλος του γάλακτος

Ο κύκλος του κρασιού

Ο κύκλος του λαδιού

Ο κύκλος του μελιού

Ο κύκλος του ψωμιού

Ευαγγελία Δ. Σούπη
 Λογοθεραπεύτρια
 Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

10 Απρ 2020

Χρήσιμο Γλωσσικό Υλικό: to know us better

https://www.teacherspayteachers.com/Product/to-know-us-better-5437567

20 ερεθίσματα για έναρξη συζήτησης με μικρά παιδιά
Βοηθούν στην ενίσχυση των πραγματολογικών δεξιοτήτων, στη γλωσσική ανάπτυξη, στη γενίκευση φωνημάτων στον ελεύθερο λόγο κλπ

Κλικ! στην εικόνα για να κατεβάσετε το .pdf

Ευαγγελία Δ. Σούπη
 Λογοθεραπεύτρια
 Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

24 Μαρ 2020

Τηλεπρακτική: η Λογοθεραπεία μέσα από την οθόνη


Η εξ αποστάσεως λογοθεραπεία καλύπτεται από τον όρο τηλεπρακτική που σύμφωνα με την ASHA (American Speech-Language-Hearing Association) αποτελεί την εφαρμογή της τεχνολογίας των τηλεπικοινωνιών για την παροχή υπηρεσιών λογοθεραπείας από απόσταση τον κλινικό θεραπευτή με τον θεραπευόμενό του ή με συναδέλους του για αξιολόγηση, παρέμβαση ή συμβουλευτική και εποπτεία.
Πρόκειται για μία απόλυτα σύγχρονη μορφή παροχής υπηρεσιών υγείας που αναπτύσσεται ραγδαία παγκοσμίως καθώς δίνει στον θεραπευόμενο τη δυνατότητα να ολοκληρώσει ποιοτικά προγράμματα λογοθεραπείας όπου η δια ζώσης συνεδρία δεν είναι εφικτή.
Η συνεδρία πραγματοποιείται κατόπιν συνεννόησης μέσω κάποιας εκπαιδευτικής πλατφόρμας ή κάποιας εφαρμογής επικοινωνίας με ήχο και εικόνα (Skype, Viber, Messenger, Hangout κλπ). Το υλικό που χρησιμοποιείται αποστέλλεται από τον λογοθεραπευτή ηλεκτρονικά ή ταχυδρομικά προκαταβολικά ώστε να είναι διαθέσιμο κατά τη διάρκεια της συνεδρίας. Σαφώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί και επιπλέον υλικό κατά τη διάρκεια. Ανά περίπτωση καλό είναι να βρίσκεται στο χώρο και ένας συνοδός/ γονέας/ φροντιστής ώστε να βοηθά στον έλεγχο του υλικού και να επιλύει τυχόν τενικά προβλήματα. Λειτουργεί ωστόσο στην αφάνεια για να μην παρεμβαίνει στη θεραπευτική διαδικασία και στη δόμηση της θεραπευτικής σχέσης.
"Η τηλεπρακτική απαιτεί την οργάνωση μιας τυπικής δια ζώσης συνεδρίας λογοθεραπείας ή και περισσότερη!"
Ο θεραπευτής οφείλει να λειτουργεί με τον ίδιο επαγγελματισμό ανεξάρτητα από το μέσο το οποίο χρησιμοποιεί για να παρέχει τις υπηρεσίες του. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως ακόμη και αν δουλεύει από το σπίτι του, ο χρόνος της θεραπευτικής συνεδρίας είναι χρόνος αποκλειστικά αφιερωμένος στον θεραπευόμενό του και η οργάνωσή της ακολουθεί τα ίδια πρωτόκολλα με τη δια ζώσης θεραπεία. Η αντιμετώπιση του θεραπευτή απέναντι στο είδος της θεραπείας που προσφέρει επηρεάζει σαφώς την αντίληψη του θεραπευόμενου προς αυτή ειδικά αν αφορά παιδιά. Για αυτο το λόγο η προσέγγιση της τηλεπρακτικής με τη δέουσα σοβαρότητα είναι επιβεβλημένη.
EL6YAuAXUAEIXsA
Η τηλεπρακτική δεν απορρίπτει την ανθρώπινη επαφή αλλά την ενισχύει, όπου εκείνη μοιάζει ανέφικτη και αναπροσαρμόζεται στις ανάγκες των θεραπευόμενων, όπως άλλωστε και η παραδοσιακή λογοθεραπεία. Η σύνδεση μεταξύ μας επιτυγχάνεται εφαρμόζοντας τις ίδιες αξίες που εμφορούμαστε όταν αληθινά θέλουμε να αλληλεπιδράσουμε: δείχνουμε προσοχή και ενδιαφέρον, έχουμε ενσυναίσθηση και σεβασμό, αντιλαμβανόμαστε τις ανάγκες και τις επιθυμίες του άλλου. Η εξοικείωση των παιδιών με την τεχνολογία και η λαχτάρα τους να αλληλεπιδράσουν μέσω αυτής είναι σημαντικός σύμμαχος. Η εμπειρία μας δείχνει πως και ηλικιωμένοι θεραπευόμενοι, ακόμη κι αν δεν έχουν ιδιαίτερη επαφή με ηλεκτρονικά μέσα, μπορούν να εκπαιδευτούν και να απολαύσουν τα οφέλη της ποιοτικής λογοθεραπείας στο μέτρο το δυνατό. Είναι πολύ σημαντικό φυσικά να αναφερθεί πως παρ’όλο που κάποιος θεραπευόμενος είναι εξοικειωμένος με την τεχνολογία δε σημαίνει πως η τηλεπρακτική είναι το κατάλληλο μέσο λογοθεραπείας για εκείνον.
"Δε λειτουργούν όλα τα θεραπευτικά μοντέλα το ίδιο για κάθε άνθρωπο και η τηλεπρακτική δεν αποτελεί εξαίρεση."
 Τα ερευνητικά δεδομένα σχετικά με την τηλεπρακτική είναι περιορισμένα καθώς αποτελεί σύγχρονη πρακτική. Είναι όμως ενθαρρυντικά. Σύμφωνα με την ASHA υπάρχουν δεδομένα για την αποτελεσματικότητα της τηλεπρακτικής στις παρακάτω καταστάσεις:
Λιγότερα δεδομένα υπάρχουν για την εφαρμογή της τηλεπρακτικής στα παρακάτω και σαφώς χρειάζονται περισσότερες μελέτες

Για ερωτήσεις και απορίες επικοινωνήστε μαζί μου


Ευαγγελία Δ. Σούπη
 Λογοθεραπεύτρια
 Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Βιβλιογραφία
  1. American Speech-Language-Hearing Association. (2018). Telepractice: Overview. Retrieved from https://www.asha.org/PRPSpecificTopic.aspx?folderid=8589934956&section=Overview.
  2. Cason, J., & Cohn, E. R. (2014). Telepractice: An Overview and Best Practices. Perspectives on Augmentative and Alternative Communication, 23(1), 4.
  3. Coufal, K., Parham, D., Jakubowitz, M., Howell, C., & Reyes, J. (2018). Comparing Traditional Service Delivery and Telepractice for Speech Sound Production Using a Functional Outcome Measure. American Journal of Speech-Language Pathology, 27(1), 82.
  4. Grillo E. U. (2019). Building a Successful Voice Telepractice Program. Perspectives of the ASHA special interest groups, 4(1), 100–110.
  5. Sutherland, R., Trembath , D., & Roberts, . (2018). Telehealth and autism: A systematic search and review of the literature, International Journal of Speech-Language Pathology, 20:3, 324-336.