Καθορισμός και Επίτευξη Αυτοκαθοριζόμενων Στόχων για Νεαρούς Αυτιστικούς Ενήλικες

Η ανεξαρτησία αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να ενεργεί χωρίς υποστήριξη. Κάθε άνθρωπος θα χρειαστεί βοήθεια στη ζωή του ανεξαρτήτως του βαθμού αυτονομίας του σε διάφορες φάσεις της ζωής του.

Η αυτοδιάθεση μπορεί να οριστεί ως η ικανότητα του ατόμου να αποφασίζει μόνο του τι θα σκεφτεί και πώς θα δράσει. Περιλαμβάνει πολλές πτυχές της ζωής, όπως ο προγραμματισμός και η λήψη αποφάσεων. Άνθρωποι με υψηλότερο επίπεδο αυτοδιάθεσης αναφέρουν ότι είναι πιο ικανοποιημένοι με τη ζωή τους.

Παιδιά και έφηβοι που διδάσκονται δεξιότητες αυτοδιάθεσης αποδίδουν καλύτερα στο σχολείο και είναι πιο οργανωμένοι. Ως ενήλικες, είναι πιο πιθανό να ζουν ανεξάρτητα, να αποδίδουν καλύτερα στη δουλειά, να έχουν περισσότερη οικονομική ασφάλεια και να συμμετέχουν περισσότερο στη φροντίδα της υγείας τους. Η εξάσκηση δεξιοτήτων αυτοδιάθεσης μπορεί επίσης να βοηθήσει στην εκμάθηση και ενδυνάμωση δεξιοτήτων που σχετίζονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως ο προγραμματισμός, η ιεράρχηση προτεραιοτήτων και η οργάνωση.

Το πιο σημαντικό στοιχείο όταν κάποιος θέτει και επιδιώκει στόχους που έχει επιλέξει ο ίδιος είναι το γεγονός ότι αυτοί οι στόχοι έχουν προσωπική αξία και νόημα για τον ίδιο. Τέτοιοι στόχοι μπορεί να αφορούν την εργασία, την υγεία, την αυτονομία, τις δεξιότητες της καθημερινής ζωής, τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και τον ελεύθερο χρόνο, την ψυχαγωγία και τα ενδιαφέροντά του. Τα βήματα για τον καθορισμό και την επιδίωξη αυτοκαθοριζόμενων στόχων περιλαμβάνουν:

1. Καταγραφή ιδεών (τι θέλω να κάνω;)
2. Επιλογή μερικών από αυτούς τους στόχους
3. "Σπάσιμο" των στόχων σε μικρότερα, πιο διαχειρίσιμα βήματα
4. Δράση
5. Παρακολούθηση της προόδου
6. Αναθεώρηση των στόχων όταν κρίνεται απαραίτητο

Όλοι μπορούν να ωφεληθούν από την ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοδιάθεσης/ αυτοπροσδιορισμού κατά τη μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση. Αν και όλα τα άτομα αναλαμβάνουν περισσότερες ευθύνες στη λήψη αποφάσεων καθώς μεγαλώνουν, για τους νεαρούς αυτιστικούς ενήλικες η διαδικασία του αυτοπροσδιορισμού συχνά χρειάζεται να είναι πιο οργανωμένη και ξεκάθαρα δομημένη. Τα νεαρά αυτά άτομα μπορεί να έχουν λιγότερη εμπειρία στο να παίρνουν αποφάσεις μόνοι τους και, για τον λόγο αυτό, μπορούν να ωφεληθούν από μια πιο δομημένη εκπαιδευτική προσέγγιση ώστε να μπορέσουν να το επιτύχουν.

Η διαδικασία στοχοθεσίας αλλά και δράσης για τους νέους ενήλικες ξεκινά από το τι θέλουν οι ίδιοι να κάνουν ή να βελτιώσουν στη ζωή τους. Μπορεί να νιώθουν ενθουσιασμό αλλά και αβεβαιότητα για το πώς να ξεκινήσουν. Εκείνοι που τους υποστηρίζουν (είτε είναι συγγενείς, φίλοι, εκπαιδευτικοί, θεραπευτές, κοινωνικοί λειτουργοί κλπ.) μπορούν να βοηθήσουν στη μετατροπή αυτών των σκέψεων και συναισθημάτων σε σαφείς στόχους, λαμβάνοντας υπόψη πιθανά εμπόδια και χρήσιμες στρατηγικές υποστήριξης.

Η στοχοθεσία μπορεί να είναι πιο δύσκολη για τα αυτιστικά άτομα όταν αισθάνονται ότι η απόφαση:

• Πρέπει να ληφθεί άμεσα - ειδικά αν αγχώνονται όταν πιέζονται χρονικά.
• Θα επιφέρει αλλαγή στη ρουτίνα τους - κάτι που μπορεί να τους δημιουργεί αναστάτωση ούτως ή άλλως
• Περιλαμβάνει επικοινωνία με άλλους, ιδιαίτερα με καινούργια άτομα - σε περίπτωση που δυσκολεύονται στην κοινωνική αλληλεπίδραση
• Απαιτεί κατανόηση αφηρημένων εννοιών - όταν δυσκολεύονται με έννοιες που δεν είναι συγκεκριμένες και ξεκάθαρες
• Μπορεί να οδηγήσει στην κριτική στάση των άλλων.

Για να βοηθήσει κάποιος ουσιαστικά:

• Δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον όπου κυριαρχεί η αποδοχή.
• Μιλά και συμπεριφέρεται με σεβασμό.
• Κάνει μία ερώτηση τη φορά και δίνει χρόνο για απάντηση και συνεχίζει με βάση την απόκριση.
• Κάνει διευκρινιστικές ερωτήσεις όταν χρειάζεται.
• Επιβραδύνει τον ρυθμό, ώστε να υπάρχει χρόνος επεξεργασίας.
• Αναμένει πιθανές διορθώσει ή ερωτήσεις.

Οι υποστηρικτικοί άνθρωποι συχνά θέλουν να «προστατεύσουν», να «παρηγορήσουν», να «κρατήσουν ασφαλή», να «φροντίσουν» και να «επιβλέπουν» τον νέο ενήλικα που βοηθούν. Αυτή η στάση είναι φυσική, συνήθως βασίζεται σε καλές προθέσεις και θεωρείται ότι εξυπηρετεί το συμφέρον του αυτιστικού ατόμου. Ωστόσο, συχνά δεν λαμβάνει υπόψη το δικαίωμα του ατόμου στον αυτοπροσδιορισμό. Οι νέοι ενήλικες αξίζουν να έχουν την ευκαιρία να κάνουν λάθη και να μαθαίνουν μέσα από αυτά. Η ανάληψη ρίσκου και η μάθηση από τα λάθη είναι μια δια βίου διαδικασία που επιτρέπει στους ανθρώπους να γίνονται ενεργά και ουσιαστικά μέλη της κοινωνίας.

Μέσα από τον καθορισμό και την επιδίωξη αυτών των στόχων, οι νέοι αυτιστικοί ενήλικες μαθαίνουν σημαντικές δεξιότητες, όπως το πώς να διαχειρίζονται τον χρόνο τους και να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες ή τις αποτυχίες. Όταν ένας στόχος επιτυγχάνεται, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή τους και η πίστη ότι μπορούν να προχωρήσουν και στον επόμενο στόχο.

Ωστόσο, συχνά είναι δύσκολο για τα υποστηρικτικά άτομα να διαχωρίσουν τις προσδοκίες που έχουν για τον νέο ενήλικα από τους στόχους που ο ίδιος θέτει για τον εαυτό του. Παραδείγματα στόχων ζωής που συχνά θέτουν οι υποστηρικτικοί άνθρωποι περιλαμβάνουν την καλή επίδοση στο σχολείο, τη φοίτηση σε πανεπιστήμιο, την εξεύρεση εργασίας, την ανεξάρτητη διαβίωση και τη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων. Συχνά, αυτοί οι στόχοι ιεραρχούνται υψηλότερα από άλλους στόχους που έχουν θέσει τα ίδια τα άτομα, λόγω των άμεσων συνεπειών ή των μακροπρόθεσμων οφελών που μπορεί να προκύψουν από την επίτευξή τους.

Από την άλλη πλευρά, οι νέοι ενήλικες μπορεί να έχουν θέσει παρόμοιους στόχους με των άλλων, αλλά να θέλουν να ακολουθήσουν διαφορετική πορεία ή να κάνουν μικρότερα βήματα για να τους πετύχουν, κάτι που ίσως δεν καλύπτει τις προσδοκίες των άλλων. Αυτό μπορεί να απογοητεύσει το υποστηρικτικό άτομο, αλλά τέτοια συναισθήματα δεν πρέπει να εμποδίζουν τη διαδικασία. Ακόμη και η εργασία σε «μη ρεαλιστικούς» στόχους μπορεί να είναι ωφέλιμη!

Η ενεργητική ακρόαση είναι μια βασική δεξιότητα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα υποστηρικτικά άτομα για να ενθαρρύνουν τους νέους ενήλικες να θέσουν και να ορίσουν στόχους. Επιτρέπει στα άτομο να μοιραστεί τις σκέψεις του ελεύθερα, να αναπτύξει τα θέματα που το απασχολούν και να χτίσει εμπιστοσύνη με τον ακροατή. Δείχνει ότι ο ακροατής κατανοεί και εκτιμά όσα λέγονται, κάνοντας το άτομο που μιλά να νιώθει περισσότερη άνεση και να συνεχίσει να μοιράζεται ιδέες.

Η διαδικασία είναι απλή: ακούστε προσεκτικά, επαναλάβετε με δικά σας λόγια και ελέγξτε αν ο ομιλητής σας καταλαβαίνει σωστά. Είναι σημαντικό:

• να ενθαρρύνετε
• να διευκρινίζετε
• να επαναλαμβάνετε
• να αντικατοπτρίζετε και
• να επικυρώνετε με λόγια και πράξεις.

Μερικές φορές οι νέοι ενήλικες δεν πετυχαίνουν τους στόχους που θέλουν. Ως άτομα που υποστηρίζουμε τους νεαρούς αυτιστικούς ενήλικες, δεν χρειάζεται να εστιάζουμε μόνο στο αποτέλεσμα. Ο ρόλος μας είναι να παρέχουμε ενθάρρυνση σε όλη τη διαδικασία και να αναδεικνύουμε μικρές επιτυχίες της διεργασίας και όχι απαραιτήτως του αποτελέσματος. Ακόμη κι αν δεν επιτύχουν τους στόχους άμεσα, μπορεί να είναι πιο έτοιμοι την επόμενη φορά. Το ίδιο ισχύει και για το κίνητρο.

Δώστε χώρο για ρίσκο με ασφαλή και νόμιμο τρόπο. Αντιμετωπίζοντας μικρά ρίσκα πριν προχωρήσετε σε μεγαλύτερα βοηθά στην ανάπτυξη του αυτοκαθορισμού, ακόμα και σε νέους ενήλικες που χρειάζονται υψηλό επίπεδο υποστήριξης.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:

• Hurn J, Kneebone I, Cropley M. (2006). Goal setting as an outcome measure: a systematic review. Clinical Rehabilitation, 20,756-772.
• Shogren KA, Wehmeyer ML, Burke KM, & Palmer SB. (2017). The Self-Determination Learning Model of Instruction: Teacher’s Guide. Lawrence, KS: Kansas University Center on Developmental Disabilities. https://beach.ku.edu/sites/default/files/SDLMI-Teachers-Guide_4-2017.pdf
• White K, Flanagan TD, & Nadig A. (2018). Examining the relationship between self-determination and quality of life in young adults with autism spectrum disorder. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 30(6), 735-754. 

Αυτισμός, αμοιβαιότητα και κοινωνικό παιχνίδι

Οι δεξιότητες κοινωνικής επικοινωνίας των αυτιστικών συχνά διαφέρουν από εκείνες των νευροτυπικών. Ακόμη και οι γονείς μπορεί να να μην μπορούν να συντονιστούν με τον τρόπο που το παιδί τους δείχνει ότι έχει συνδεθεί. Αυτό μπορεί να συμβεί γιατί η αμοιβαία ευχαρίστηση μπορεί να εκφραστεί με πάρα πολλούς διαφορετικούς τρόπους και συνήθως η συμπεριφορά που παρατηρούμε δεν αντικατοπτρίζει με απόλυτη ακρίβεια το βαθμό συμμετοχής σε μία δραστηριότητα.

Αυτό όμως που παρατηρούμε και είναι πολύ σημαντικό είναι το εξής:

Όταν επιτρέπουμε στα αυτιστικά παιδιά να επιλέξουν το πώς και το πότε θα εμπλακούν στο κοινωνικό παιχνίδι, τότε επιδεικνύουν τον ίδιο βαθμό κινήτρου να αλληλεπιδράσουν με τους γονείς τους όσο και τα νευροτυπικά παιδιά.

Τι κάνουμε λοιπόν;
Για άλλη μια φορά αφήνουμε το παιδί να ηγηθεί και να οδηγήσει την αλληλεπίδραση!

Πώς το κάνουμε αυτό;

• Παρατηρούμε, εξερευνούμε και εντοπίζουμε τον τρόπο που επιλέγει να συνδέεται το παιδί.
• Ανακαλύπτουμε ποιο είδος κοινωνικού παιχνιδιού ενδιαφέρει το παιδί.
• Υποστηρίζουμε κάθε αλληλεπίδραση μεταξύ γονιού και παιδιού εστιάζοντας στα ενδιαφέροντα του παιδιού.

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Ας μιλήσουμε για τα meltdown των αυτιστικών ατόμων

 

Τα meltdown που βιώνουν οι αυτιστικοί δεν πρέπει να συγχέονται με τα tantrums, τα ξεσπάσματα θυμού δηλαδή. Τα meltdown χαρακτηρίζονται από πλήρη απώλεια ελέγχου, υπερφόρτωση των αισθήσεων, κυριεύουν σώμα και μυαλό. Δεν πρόκειται λοιπόν για μία συμπεριφορά που το αυτιστικό άτομο επιλέγει. Είναι ακούσια και μπορεί να συμβούν σε οποιαδήποτε ηλικία, οποιαδήποτε στιγμή, ακόμη και πολλές φορές τη μέρα. Η εικόνα ενός meltdown, μίας κρίσης κατάρρευσης, ποικίλλει από άτομο σε άτομο και η αιτία που τα προκαλεί μπορεί να είναι διαφορετική για το καθένα και την κάθε περίπτωση.

«A meltdown is not a word you use to describe a bad day. It’s not a panic attack. It’s not a mental health episode. It’s not a tantrum and it’s not something a small child does several times a day- unless of course that child is autistic.»

Ashlea McKay, The M Word: We need to talk about adult autistic meltdowns, Medium

Πώς φαίνεται; 

Κλωτσιές, μπουνιές, τράβηγμα μαλλιών, κραυγές, χτύπημα κεφαλιού, φωνές, πτώσεις στο έδαφος, κλάμα, δάγκωμα, καταστροφή αντικειμένων, επίθεση σε άλλα άτομα, αυτοτραυματισμοί, τρέξιμο, περπάτημα, σκαρφάλωμα, ταχύτερες επαναλαμβανόμενες κινήσεις, κρύψιμο αυτιών και προσώπου, εμβρυακή στάση, είναι μερικές μόνο από τις σωματικές αντιδράσεις σε ένα meltdown. Το αυτιστικό άτομο δεν έχει πρόθεση να βλάψει κάποιον κατά τη διάρκεια μιας κατάρρευσης. Ο χρόνος που χρειάζεται ένα αυτιστικό άτομο να ανακάμψει μετά από το meltdown ποικίλλει από μερικά λεπτά έως μήνες, ιδιαίτερα στην περίπτωση ενός σημαντικού burnout.

Πώς βιώνει ένας αυτιστικός το meltdown;

Όσα γνωρίζαμε για τα meltdown των αυτιστικών ατόμων αφορούσαν το βίωμα των δικών τους ανθρώπων γιατί εκεί εστίαζε κατά κύριο λόγο η έρευνα. Ήταν άγνωστο πώς το ίδιο το άτομο βιώνει αυτή την κρίση. Καθώς οι αυτιστικές φωνές δυναμώνουν και πλέον τους παρέχεται χώρος και τρόπος να επικοινωνήσουν τις εμπειρίες τους μπορούμε να μάθουμε από πρώτο χέρι πόσο συγκλονιστικό βίωμα είναι μία τέτοια κατάρρευση για τα αυτιστικά άτομα αλλά και πώς μπορούμε να βοηθήσουμε.

Οι ίδιοι οι αυτιστικοί περιγράφουν πως στη διάρκεια μίας τέτοιας κρίσης αισθάνονται κατακυριευμένοι από πληροφορίες, αισθήσεις και κοινωνικό και συναισθηματικό στρες. Βιώνουν ακραία συναισθήματα θυμού, θλίψης και φόβου. Έχουν δυσκολίες στην σκέψη και στη μνήμη κατά τη διάρκεια του meltdown, ενώ δεν μπορούν να ελέγξουν τον εαυτό τους. Περιγράφουν την κατάσταση ως απελευθέρωση των ακραίων τους συναισθημάτων. Ένα πλήρες meltdown μπορεί να προκαλέσει φοβερή εξάντληση στο άτομο και να χρειαστεί να αποσυρθεί για πολύ χρόνο μετά.

Πού οφείλεται;

Ένα meltdown μπορεί να προκύψει μετά από αισθητηριακή υπερφόρτωση του ατόμου, όταν συσσωρεύονται απαιτήσεις επί απαιτήσεων, επειδή το άτομο κάνει masking είτε μετά από κόπωση ή εξάντληση.

Γνωρίζουμε πως τα αυτιστικά άτομα βιώνουν υψηλότερα ποσοστά προβλημάτων στον ύπνο σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό. Τα προβλήματα αυτά σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με χειρότερη λειτουργικότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Επίσης, η καταπίεση και η προσπάθεια απόκρυψης της αισθητηριακής υπερφόρτωσης μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σωματικό πόνο. Το masking από μόνο του, είτε αφορά στην κάλυψη των αισθητηριακών δυσκολιών, είτε στην κοινωνικότητα και τη συμπεριφορά είτε στα συναισθήματα του ατόμου, αποτελεί σημαντικό παράγοντα στρες και χρόνιου τραύματος.

It’s a constant battle to keep oneself from doing what comes naturally. We put on new personas or shave down our own to their skeletal remains. We are naturally square pegs trying to twist ourselves into neurotypical round holes.

The Autlaw, Autistic Masking IS trauma, Medium.

Η τελετουργική ρουτίνα των αυτιστικών προσφέρει δομή στην καθημερινότητα κάθε ατόμου, ώστε να μη χρειάζεται να σκεφτεί επιπλέον πράγματα όταν ήδη ασχολείται με κάτι. Κάνοντας τα ίδια πράγματα κάθε μέρα το βοηθά να εστιάσει σε αυτό που θέλει. Οι τελετουργίες δηλαδή εξυπηρετούν τις εκτελεστικές λειτουργίες. Η αλλαγή στη ρουτίνα προκαλεί κόπωση καθώς το άτομο παλεύει να μεταφέρει την προσοχή του από τη μία δραστηριότητα στην άλλη με ταχύτητα. Όταν το αυτιστικό μυαλό φτάνει στο όριό του, το άτομο αποσύρεται και ασχολείται έντονα με κάτι που το ενδιαφέρει (monotropic thinking). Ο εκνευρισμός προκύπτει καθώς το άτομο ζει σε έναν κόσμο που δεν είναι φτιαγμένος αυτό. Η ζωή είναι ένας διαρκής αγώνας καθώς οι άλλοι περιμένουν να συμπεριφερθεί με όποιον τρόπο, αντιδρά αυτόματα κάνοντας masking, βομβαρδίζεται με αφόρητη λεκτική και αισθητηριακή πληροφορία, το αυτιστικό άτομο δυσφορεί και πολλές φορές αδυνατεί να επικοινωνήσει τη δυσφορία του (ιδιαίτερα εάν δεν έχει πρόσβαση σε εναλλακτικά μέσα επικοινωνίας), απορροφά τα συναισθήματα των άλλων (hyper-empathy) και οδηγείται σε κατάρρευση.

Πολλές φορές τα αυτιστικά άτομα αποφεύγουν ό,τι και όποιον μπορεί να προκαλέσει ένα meltdown ή ακόμη επιδιώκουν να απομονωθούν όταν νιώσουν ότι η κατάρρευση πλησιάζει. Είναι ένας τρόπος να αποφύγουν τη ζημιά: εκείνο το κακό , τη βλάβη που μπορεί να προκληθεί στο σώμα τους, στα συναισθήματά τους και στις σχέσεις τους.

Φυσιολογία του meltdown 

Κατά τη διάρκεια μιας κατάρρευσης συμβαίνουν σύνθετες αλληλεπιδράσεις μεταξύ του εγκεφάλου, του νευρικού συστήματος και νευροβιολογικών διαδικασιών. Η αισθητηριακή υπερευαισθησία οδηγεί σε αυξημένη απόκριση στα αισθητηριακά ερεθίσματα κάτι που μπορεί να συμβάλει στη συναισθηματική δυσφορία. Η διαδικασία της πέψης και η όρεξη για φαγητό αλλάζουν. Μπορεί να εμφανιστεί τρέμουλο, ιδρώτας. Η αμυγδαλή είναι υπεύθυνη για την επεξεργασία των συναισθημάτων. Σε περίπτωση κινδύνου παίρνει τον έλεγχο και οδηγεί σε συναισθηματική φόρτιση. Ο υποθάλαμος ελέγχει τις ασυνείδητες λειτουργίες π.χ. τον καρδιακό ρυθμό, τη θερμοκρασία του σώματος. Κατά τη διάρκεια ενός meltdown η καρδιά χτυπά δυνατά και πολύ γρήγορα, οι μύες σφίγγουν, οι παλάμες μπορεί να ιδρώνουν, η πίεση του αίματος αυξάνεται και εκτρέπεται προς τους μύες (για να προετοιμαστει το άτομο για να παλέψει ή να διαφύγει). Ταυτόχρονα εκλύονται ορμόνες που σχετίζονται με το στρες, όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη.

Επίδραση του meltdown στις εκτελεστικές λειτουργίες

Οι εκτελεστικές λειτουργίες αφορούν την επίλυση προβλημάτων, τη διατήρηση της προσοχής, τη μνήμη, την οργάνωση, τη διατήρηση μιας ακολουθίας, την έναρξη ενός έργου, τη μετάβαση από μία δραστηριότητα σε μία άλλη κλπ. Οι εκτελεστικές λειτουργίες του ατόμου επηρεάζονται, πολλώ δε μάλλον εάν ήδη παρουσιάζει δυσκολία σε οποιαδήποτε από αυτές. Αυτό σημαίνει πως δεν μπορεί κανείς να κάνει το αυτιστικό άτομο να «συνέλθει» μιλώντας του με λογικό τρόπο. Κατά τη διάρκεια ενός meltdown το άτομο δυσκολεύεται να λάβει αποφάσεις, δεν μπορεί να συγκεντρωθεί και να επιλύσει προβλήματα, ξεχνά καθώς η εργαζόμενη μνήμη του επηρεάζεται, δεν μπορεί να οργανώσει τις σκέψεις του.

Πώς επηρεάζεται ο λόγος την ώρα του meltdown;

Η επεξεργασία της γλώσσας αφορά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη γλωσσική πληροφορία πέρα από την ακοή. Κατά τη διάρκεια ενός meltdown η επεξεργασία γραπτών και προφορικών πληροφοριών μπορεί να είναι αδύνατη. Το άτομο δυσκολεύεται πολύ στην εύρεση λέξεων, στην κατανόηση αφηρημένων εννοιών, στην επεξεργασία των ερωτήσεων και αδυνατεί να λάβει νέες πληροφορίες. Επηρεάζονται οι ανώτερες γλωσσικές δεξιότητες όπως η πρόβλεψη, η εξαγωγή συμπερασμάτων, η επίλυση προβλημάτων. Το αυτιστικό άτομο μπορεί να καταβάλλεται εύκολα από άτομα που μιλούν καθώς ακόμα και η ακρόαση της ομιλίας μπορεί να επιδεινώσει ένα meltdown.

Ένα meltdown μπορεί να επηρεάσει κάθε μορφή επικοινωνίας (νοήματα, χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου, τόνο φωνής κλπ), όχι μόνο την ομιλία. Η επικοινωνία των επιθυμιών και των αναγκών είναι αδύνατη, γραπτώς ή προφορικώς. Το αυτιστικό άτομο πιθανό να μη μπορεί να μιλήσει, να μην μπορεί να αλληλεπιδράσει λεκτικά. Μπορεί να παρουσιάζεται αυξημένη ηχολαλία, επανάληψη λέξεων ή φράσεων ανασύροντας φράσεις από τη μνήμη του καθώς αδυνατεί να κατασκευάσει νέες εκείνη την στιγμή (gestalt language processing). Τα επίπεδα άγχους είναι τόσο υψηλά, τόσο έντονη η αισθητηριακή υπερφόρτιση που επηρεάζεται άμεσα ο ρυθμός και η ροή της ομιλίας του παρουσιάζοντας εικόνα ταχυλαλίας και τραυλισμού: η ομιλία του μπορεί να είναι γρήγορη και αποδιοργανωμένη, να παρουσιάζει διακοπτόμενη ροή επαναλαμβάνοντας φωνές, συλλαβές, λέξεις, κάνοντας παύσεις. Ο λόγος του μπορεί να είναι κατηγορηματικός ή τηλεγραφικός και να μίλα ακατάπαυστα μη προσέχοντας τι λέει. Μπορεί να βρίζει ανεξέλεγκτα, να χυδαιολογεί κάτι που όμως αποδεικνύεται πολλές φορές ευεργετικό καθώς αποτελεί μία φυσική αντίδραση στην ένταση.

Πώς μπορώ να βοηθήσω;

Μπορούμε να προλάβουμε ένα meltdown εάν αποφεύγουμε εξαρχής αυτό που μπορεί να το ενεργοποιήσει. Αυτό μπορεί να είναι οτιδήποτε: π.χ να μην αφαιρούμε από το αυτιστικό παιδί το αντικείμενο που αγαπά, να μην αναγκάζουμε το άτομο να βρίσκεται σε χώρους που δε νιώθει άνετα ή με άτομα που δεν θέλει, να αποφεύγουμε τα μέρη με πολύ κόσμο και έντονα ερεθίσματα, να μην πιέζουμε το άτομο και να του δίνουμε χώρο να αποσυμπιέζεται. Όλα αυτά δεν είναι παραξενιές, ούτε έχουν στόχο να μας προσβάλλουν. Στην πραγματικότητα δεν έχουν να κάνουν με εμάς. Είναι μία βασική ανθρώπινη ανάγκη για το αυτιστικό άτομο και πρέπει να είναι απόλυτα αποδεκτά ως μέρος της φροντίδας και της αυτοφροντίδας του. Όταν θέλουμε να βοηθήσουμε δε χρειάζεται να κάνουμε το παν αλλά να δώσουμε στοιχειώδη βοήθεια. Ο στόχος είναι να βοηθήσουμε το αυτιστικό άτομο να νιώσει ασφαλές, οφείλουμε να επικυρώσουμε τα συναισθήματά του και να μην ξεχνάμε πως ο ρόλος μας ως το άτομο που υποστηρίζει (είτε είμαστε φίλοι, θεραπευτές, συνάδελφοι, αδέρφια, γονείς, εκπαιδευτικοί) είναι να παρέχουμε την υποστήριξη που ο άλλος χρειάζεται. Τι κάνουμε λοιπόν;

• Παραμένουμε ήρεμοι
• Έχουμε στο μυαλό μας τη συναισθηματική επιδεκτικότητα (emotional contagion)
• Χρησιμοποιούμε στρατηγικές από κοινού ρύθμισης
• Δημιουργούμε ένα ασφαλές αισθητηριακά περιβάλλον

Τα συναισθήματα ενός ατόμου μπορούν να μεταδοθούν για αυτό είναι καλό να μπορούμε να δείχνουμε ήρεμοι. Αν πανικοβληθούμε, δείξουμε τη λύπη μας, θυμώσουμε είναι πολύ πιθανό να επιδεινώσουμε τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου. Είναι πολύ πιθανό το αυτιστικό άτομο να ανησυχεί και για την επίδραση του meltdown που βιώνει το ίδιο πάνω στους άλλους. Αυτό θα τροφοδοτήσει περισσότερο το άγχος του και θα οδηγήσει σε ταχύτερη απώλεια ελέγχου. Εάν γνωρίζουμε εξαρχής τι βοηθά το αυτιστικό άτομο να ηρεμεί του το προσφέρουμε αμέσως είτε είναι κάποιο αντικείμενο είτε μετατροπή στο περιβάλλον. Μπορούμε να χαμηλώσουμε το φως, τους ήχους, να απομακρύνουμε αντικείμενα που πιθανόν να βλέπει πεταμένα άτακτα, να διώξουμε κόσμο, να του δώσουμε χώρο και χρόνο να κουνηθεί, να αναπηδήσει, να τρέξει, να βαδίσει, να κλάψει ελεύθερα και να φροντίσουμε να μένει ασφαλής εφόσον κατά τη διάρκεια μίας κρίσης κατάρρευσης μπορεί να αυτοτραυματιστεί. Με λίγα λόγια μπορούμε να του παρέχουμε ένα ασφαλές περιβάλλον όπου τα συναισθήματά του επικυρώνονται και κυρίως να προσεγγίσουμε την κατάσταση με ενσυναίσθηση.

Στρατηγικές επικοινωνίας που βοηθούν

• Μιλούμε αργά. Η γρήγορη ομιλία μπορεί να εντείνει την ψυχική φόρτιση ενώ η αργή ομιλία δίνει χρόνο για να την επεξεργαστεί το άτομο κι έχει καταπραϋντική επίδραση.
• Περιορίζουμε όσα λέμε. Ή σταματάμε να μιλάμε. Ο πολύς λόγος μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση και παρερμηνεία.
• Μειώνουμε την ένταση της φωνής δείχνοντας ενσυναίσθηση.
• Χρησιμοποιούμε ήρεμη, απαλή φωνή (συναισθηματική επιδεκτικότητα).
• Επιτρέπουμε και επιδιώκουμε σιωπή ως μία ρυθμιστική στρατηγική. Άλλωστε το να μιλάμε εκείνη τη στιγμή πολύ περισσότερο καλύπτει μία δική μας ανάγκη και όχι του ατόμου που υποφέρει.
• Αφήνουμε προσωπικό χώρο. Ελέγχουμε την παρόρμησή μας να εισβάλουμε στον προσωπικό χώρο του άλλου.
• Δεν αγγίζουμε το άτομο πάρα μόνο εάν το ίδιο το άτομο το θέλει ως μέρος δικής του στρατηγικής υποστήριξης. Ίσως να έχει καλύτερο αποτέλεσμα μετά το πέρασμα του meltdown.
• Δεν κάνουμε ερωτήσεις, αν κάνουμε, κάνουμε κλειστού τύπου.
• Δεν προσπαθούμε να λογικέψουμε το άτομο. Αποφεύγουμε τις εξηγήσεις, τις διαπραγματεύσεις και να προσπαθούμε να φέρουμε το άτομο «στα συγκαλά του».
• Δίνουμε απλές επιλογές με λέξεις ή αντικείμενα.
• Χρησιμοποιούμε απλές προτάσεις, όχι σύνθετο, αφηρημένο και εξεζητημένο λόγο.
• Μπορούμε να πούμε: «Είναι εντάξει», «Είμαι εδώ», «Τι χρειάζεσαι;», «Είσαι εντάξει», «Είσαι ασφαλής». 

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Αναφορές

• Han, G. T., Trevisan, D. A., Abel, E. A., Cummings, E. M., Carlos, C., Bagdasarov, A., Kala, S., Parker, T., Canapari, C., & McPartland, J. C. (2022). Associations between sleep problems and domains relevant to daytime functioning and clinical symptomatology in autism: A meta-analysis. Autism research : official journal of the International Society for Autism Research, 15(7), 1249–1260.
• Kimber, L., Verrier, D., & Connolly, S. (2023). Autistic People’s Experience of Empathy and the Autistic Empathy Deficit Narrative.Autism in Adulthood. ahead of print.
• Lai M. C. (2023). Mental health challenges faced by autistic people. Nature human behaviour, 7(10), 1620–1637. 
• Lewis, L. F., & Stevens, K. (2023). The lived experience of meltdowns for autistic adults. Autism: the international journal of research and practice, 27(6), 1817–1825.
• Phung, J., Penner, M., Pirlot, C., & Welch, C. (2021). What I Wish You Knew: Insights on Burnout, Inertia, Meltdown, and Shutdown From Autistic Youth. Frontiers in psychology, 12, 741421.
• Ward-Sinclair, J. (2020). Monotropism: The most accurate autism theory you’ve probably never heard of. Retrieved from https://autisticandunapologetic.com/2020/07/26/monotropism-the-most-accurate-autism-theory-youve-probably-never-heard-of/

Quoting. *Steve Silberman

"By autistic standards, the "normal" brain is easily distractible, is obsessively social, and suffers from a deficit of attention to detail and routine. Thus people on the spectrum experience the neurotypical world as relentlessly unpredictable and chaotic, perpetually turned up too loud, and full of people who have little respect for personal space."

Steve Silberman, 

NeuroTribes: The Legacy of Autism and the Future of Neurodiversity. 2015

30 Κοινωνικές Δεξιότητες και Αξίες

Η επικοινωνία ξεκινά με την επιθυμία δύο τουλάχιστον ατόμων να αλληλεπιδράσουν. Η επιτυχία της όμως κρίνεται από τις κοινωνικές δεξιότητες των συνομιλητών και τις αξίες που εφαρμόζουν σε κάθε συνθήκη.

Κάποιες από αυτές που μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά για να μπορούν να επικοινωνούν κατάλληλα είναι:

1. Εναλλαγή σειράς
2. Σεβασμός του προσωπικού χώρου του άλλου
3. Παροχή βοήθειας όταν κάποιος τη χρειάζεται
4. Ζήτηση βοήθειας
5. Να μπορεί να μοιράζεται
6. Να μπορεί να ζητά συγγνώμη (απολογείται)
7. Χρήση κατάλληλου τόνου φωνής, ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται
8. Χρήση κατάλληλης έντασης φωνής, ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται
9. Να είναι καλός και προσεκτικός ακροατής (ενεργητική ακρόαση)
10. Να μπορεί να ακολουθεί οδηγίες και εντολές
11. Να μπορεί να διατηρεί επαρκή βλεμματική επαφή με τον συνομιλητή
12. Επίλυση προβλημάτων
13. Να συμβιβάζεται όταν χρειάζεται
14. Να διαπραγματεύεται
15. Ενσυναίσθηση
16. Κατανόηση λεκτικών ερεθισμάτων (λέξεις, προτάσεις)
17. Κατανόηση εξωλεκτικών ερεθισμάτων (νοήματα, προσωδία, εκφράσεις προσώπου)
18. Να μπορεί να μεταδώσει ένα μήνυμα ολοκληρωμένο
19. Να μπορεί να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στο περιβάλλον που βρίσκεται
20. Επίλυση συγκρούσεων με σεβασμό και ηρεμία
21. Διαφωνία με σεβασμό και ευγένεια
22. Να σέβεται τη γνώμη του άλλου ακόμη κι αν διαφωνεί
23. Καλοί τρόποι
24. Να μπορεί να παρέχει κριτική με σεβασμό
25. Διατήρηση θέματος συζήτησης χωρίς συνεχείς διακοπές
26. Να μπορεί να λειτουργεί σε ομάδα και να συμμετέχει
27. Να ενθαρρύνει κάποιον
28. Υπομονή
29. Αποδοχή διαφορετικότητας του άλλου και τη δική του
30. Να μπορεί να επαναδιατυπώνει τα λεγόμενά του

Ευαγγελία Δ. Σούπη

 Λογοθεραπεύτρια

 Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

 evageliasoupi@gmail.com

"Άρα;" Τι είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων και πώς τη διδάσκουμε

illustration by kissikissi.tumblr

Το συμπέρασμα είναι η πληροφορία που εξάγουμε όταν συνδυάσουμε τα στοιχεία ενός ερεθίσματος (εικόνα, κείμενο κλπ) με προηγούμενη γνώση. Η εξαγωγή συμπερασμάτων ξεκινά πρώιμα, ακόμη από την ηλικία των δύο ετών. Είναι μία σύνθετη ικανότητα αναγκαία και χρήσιμη καθημερινά: μας βοηθά να επιλύουμε προβλήματα, να κατανοούμε τον προφορικό και τον γραπτό λόγο, να διαπραγματευόμαστε, να αλληλεπιδρούμε με το περιβάλλον μας και με άλλους ανθρώπους "διαβάζοντας" τι συμβαίνει γύρω μας, τι νιώθουν ή τι σκέφτονται οι άλλοι έτσι ώστε να μπορούμε να προσαρμόσουμε τις ενέργειές μας κατάλληλα.

Το συμπέρασμα διαφέρει από την πρόβλεψη στο γεγονός ότι βασίζεται σε κάτι που γίνεται εκείνη τη στιγμή ή έχει ήδη ολοκληρωθεί. Από την άλλη η πρόβλεψη αποτελεί μία υπόθεση, ένα μάντεμα για το μέλλον.

         Κείμενο/ Εικόνα (Ερέθισμα)

+   Προηγούμενη γνώση

=> Συμπέρασμα

Η ικανότητα εξαγωγής συμπερασμάτων επαφίεται στην επαρκή κατανόηση της πληροφορίας, στις γενικότερες γνώσεις του ατόμου, στην ικανότητα να αποδίδει νοητικές καταστάσεις στον εαυτό του και τους άλλους (Θεωρία του Νου) και σε μετα-γνωστικές δεξιότητες. Σχετίζεται άμεσα με τη γλώσσα και μπορεί να επηρεάσει την ανάγνωση και κατ' επέκταση  την ακαδημαϊκή πρόοδο του παιδιού.

Εξαιτίας όλου αυτού του σύνθετου γνωστικού μηχανισμού η εξαγωγή συμπερασμάτων είναι μία δύσκολη διαδικασία για παιδιά με γλωσσική διαταραχή, με πραγματολογική διαταραχή και με αυτισμό. Η δυσκολία ενός παιδιού να βγάλει συμπεράσματα κάνοντας κάποια δομημένη δραστηριότητα ή στην καθημερινότητά του μπορεί να οφείλεται σε δυσκολία σε οποιαδήποτε από τις δεξιότητες που αναφέρθηκαν παραπάνω (περιορισμένο πλαίσιο γνώσης, δυσκολία στη προσέγγιση κι εφαρμογή προηγούμενης γνώσης, περιορισμένη ικανότητα στη άντληση κατάλληλων πληροφοριών από το κείμενο/ εικόνα/ άτομο, στην αδυναμία κατανόησης της χρησιμότητας των συμπερασμάτων κλπ.)

Διδάσκοντας την εξαγωγή συμπερασμάτων

Εικόνες: Συνήθως είναι πιο εύκολο να δείξουμε πώς βγάζουμε ένα συμπέρασμα μέσω εικόνων. Μπορείτε να βρείτε κατάλληλες εικόνες στο διαδίκτυο, σε βιβλία ή σε εκπαιδευτικό υλικό για να χρησιμοποιήσετε με το παιδί. Εξηγήστε του τι είναι το συμπέρασμα και από τι αποτελείται. Βρείτε τα στοιχεία που σας δίνει η εικόνα και χρησιμοποιήστε την προηγούμενη σας γνώση για να καταλήξετε σε ένα ορθό συμπέρασμα. Ίσως χρειαστείτε πολλά παραδείγματα μέχρι να μπορέσει το παιδί να βγάλει μόνο του συμπέρασμα από κάποια εικόνα.

Εικόνες και κείμενο: Χρησιμοποιήστε κόμικ ή γελοιογραφίες, ακόμη και παιδικά βιβλία. Διαβάστε το κείμενο μαζί, δείτε την εικόνα και αφήστε το παιδί να σας πει το συμπέρασμα αφού το υποστηρίξει δείχνοντάς σας τα στοιχεία και την δική του γνώση πάνω στο θέμα.

Κείμενο: Ξεκινήστε με μία ή δύο απλές προτάσεις που δίνονται στο παιδί γραπτά. Εκείνο θα ακολουθήσει τη διαδικασία που έκανε και παραπάνω και θα εξάγει το συμπέρασμά του. Έπειτα ζητήστε του να κυκλώσει τις λέξεις που χρησιμοποίησε ως στοιχεία και να καταγράψει αυτά που ήδη ξέρει και τον βοήθησαν να φτάσει στο συμπέρασμα.

Κοινωνικές δεξιότητες: Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται να "διαβάσει" μία κατάσταση ή τη γλώσσα του σώματος ενός άλλου ανθρώπου για να κατανοήσει τι συμβαίνει στο περιβάλλον θα χρειαστεί να διδαχθεί πώς να εξάγει συμπεράσματα μέσα από την αλληλεπίδρασή του με τους άλλους. Το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να δείξουμε στο παιδί πώς να παρατηρεί και να προσέχει τι γίνεται και τι κάνουν οι άλλοι και να αναζητά εκείνα τα σημάδια που θα του δώσουν τις πληροφορίες που χρειάζεται κι έπειτα να μάθει τι σημαίνουν αυτά. Εξασκηθείτε μέσω παιχνιδιών ρόλων και κοινωνικών σεναρίων.


Σημείωση: Το παρόν κείμενο δεν αποτελεί πηγή αναφοράς για ακαδημαϊκά έργα. Απαγορεύεται η μερική ή ολική αντιγραφή του.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Βιβλιογραφία

1. Adams C., Clarke E., Haynes R. (2009). Inference and sentence comprehension in children with specific or pragmatic language impairment. Int. J. Lang. Commun. Disord. 44, 301–318.
2. Bishop, D.V.M., & Adams, C. (1992). Comprehension problems in children with specific language impairment: Literal and inferential meaning. Journal of Speechand Hearing Research, 35, 119-129.
3. Botting, N., & Adams, C. (2005). Semantic and inferencing abilities in children with communication disorders. International Journal of Language & Communication Disorders, 40, 49–66.
4. Jaswal V. K., Markman E. M. (2001). Learning proper and common names in inferential versus ostensive contexts. Child Dev. 72, 768–786
5. Karasinski, C., & Weismer, S. E. (2010). Comprehension of Inferences in Discourse Processing by Adolescents With and Without Language Impairment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research : JSLHR, 53(5), 1268–1279.
6. Oakhill, J. & Yuill, N. (1996). Higher order factors in comprehension disability: Processes and remediation. In C. Cornoldi & J. Oakhill (Eds.), Reading comprehension difficulties:Processes and intervention. (pp. 69-92). Mahwah, NJ: Erlbaum

Βιβλία Εμπειριών και Δεξιότητες Αφήγησης

image via pixabay.com

Μία από τις πιο διαχρονικές συνήθειες του ανθρώπινου νου είναι η ανάγκη να δώσει δομή και νόημα στις εμπειρίες της ζώης του. Η ίδια η ύπαρξή μας αποκτά νόημα μέσα από την αφήγηση. Είμαστε ιστορίες.

Οργανώνουμε τις εμπειρίες μας με μορφή αφηγήσεων για να κατανοήσουμε γεγονότα, να προβλέψουμε τι μπορεί να συμβεί, να αποφασίσουμε τι να κάνουμε και να τους δώσουμε συνοχή.

Από την ηλικία των τριών τα παιδιά αρχίζουν να ακούν ή/ και να επαν-αφηγούνται γεγονότα με αυξανόμενη ανάκληση και προσοχή. Μπορούν επίσης να περιγράψουν τη βασική σύνθεση μίας ιστορίας, τα γεγονότα και τους βασικούς χαρακτήρες και κατανοούν τα στοιχεία μίας ιστορίας ενώ απαντούν σε ερωτήσεις τύπου ποιος, πού, πότε, πώς. Η ίδια η αφήγηση είναι ένα γλωσσικό και γνωστικό εργαλείο χρήσιμο για σκοπούς κοινωνικούς και εκπαιδευτικούς. Και είναι παντού.

Οι λογοθεραπευτές δουλεύουμε τις δεξιότητες αφήγησης σε πλαίσια γενικά μέσω εικόνων, παιχνιδιών, βιβλίων: αφενός γιατί σπάνια έχουμε κοινές εμπειρίες με το παιδί εκτός συνεδρίας ώστε να τις χρησιμοποιήσουμε θεραπευτικά, αφετέρου γιατί στοχεύουμε πάντα στην γενίκευση των νέων γλωσσικών δεξιοτήτων σε όσο γίνεται περισσότερα πλαίσια.

Οι γονείς ωστόσο έχετε τις κοινές εμπειρίες με το παιδί σας και μοιράζεστε και το συναισθηματικό δέσιμο που κάνει κάθε γεγονός στη ζωή του παιδιού σας μοναδικό. "Θυμάσαι τότε που...;"

Χρησιμοποιώντας τις αναμνήσεις, τις φωτογραφίες και τα συναισθήματα που μοιράζεστε μπορείτε να φτιάξετε ένα μικρό "βιβλίο εμπειριών" που θα σας βοηθήσει να δομήσετε τη γλώσσα του παιδιού, να εξελίξετε τις δεξιότητες αφήγησης και να περάσετε ποιοτικό χρόνο μαζί του. Πώς:

Τυπώστε φωτογραφίες από κάποια πρόσφατη εκδρομή, βόλτα, ακόμη και από κάτι που κάνατε μαζί στο σπίτι (ένα γλυκό, ένα παιχνίδι) μαζί με μία σύντομη λεζάντα κάτω από κάθε εικόνα να περιγράφει αυτό που απεικονίζεται. Βάλτε τις μαζί με το παιδί στη σωστή σειρά διαβάζοντας αυτά που γράψατε. Μπορείτε να τρυπήσετε τις εικόνες σε μία γωνία και να τις ενώσετε με έναν κρίκο ή κορδέλα ώστε να αποτελούν μία ξεχωριστή ιστορία για το παιδί που να μπορεί να την πάρει στα χέρια του και να την αφηγηθεί σε εσάς ή σε άλλους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή του.

Για παράδειγμα:
 

Ο παππούς δουλεύει στο χωράφι με το κόκκινο τρακτέρ

Τα άλογα ήρθαν κοντά μας και τα ταίσαμε καρότα

Δύο χήνες περπατούσαν καμαρωτές στην αυλή

Ένα καφέ κατσικάκι κοιμόταν πάνω στα κούτσουρα

Οι λεζάντες θα σας οδηγούν να ακολουθείτε μία συνοχή και η επανάληψή τους θα βοηθήσει το παιδί να μάθει την ιστορία πιο εύκολα. Δεν απαιτείται να καθίσετε και να τις διαβάσετε τυπικά όπως ένα βιβλίο. Το ίδιο το παιδί μπορεί να ηγηθεί, να αφήσει πίσω το ρόλο του παθητικού ακροατή και να δείξει στον παππού και στη γιαγιά πώς πέρασε και τι είδε. Με τη σειρά τους οι ακροατές μπορούν να μάθουν για την εμπειρία του παιδιού (ακόμη κι αν εκείνο δεν μιλά ακόμη καθαρά), βλέποντας και διαβάζοντας, κάνοντας στοχευμένες ερωτήσεις και αυξάνοντας την αυτοπεποίηθηση του παιδιού που μαθαίνει ακόμη να μιλά.

Τα "βιβλία εμπειρίας" βοηθούν στην ενίσχυση:

• της κατανόησης του προφορικού λόγου
• της έκφρασης προφορικού λόγου
• του λεξιλογίου
• της μορφο-σύνταξης
• της οπτικής αντίληψης
• της ακουστικής αντίληψης
• της μνήμης
• της προσοχής
• της εξαγωγής συμπερασμάτων
• της σειροθέτησης γεγονότων
• των πρώιμων δεξιοτήτων ανάγνωσης
• της κοινωνικής χρήσης της γλώσσας

Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο και για παιδιά με καθυστέρηση στη γλωσσική ανάπτυξη, ειδική γλωσσική διαταραχή, λεκτική δυσπραξία, αλλά ακόμη και για ενήλικες με αφασία ή άνοια.



Ας αρχίσουν οι ιστορίες!

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

1. Vandewalle E., Boets B., Tinne Boons, Ghesquière P., Zink I., Oral language and narrative skills in children with specific language impairment with and without literacy delay: a three-year longitudinal study. Res Dev Disabil. 2012 Nov-Dec; 33(6): 1857–1870. Published online 2012 June 12. doi: 10.1016/j.ridd.2012.05.004
2. Scott, C. M. & Windsor, J. (2000). General Language Performance Measures in Spoken and Written Narrative and Expository Discourse of School-Age Children With Language Learning Disabilities. J Speech Lang Hear Res, 43(2), 324-339. doi: 10.1044/jslhr.4302.324.
3. Naremore R., Densmore A., Harman D., Language Intervention with School-aged Children: Conversation, Narrative, and Text. Singular Publishing Group, 1995

Photos' credits: pixabay.com

Χρήσιμο Γλωσσικό Υλικό: Ναι ή Όχι

Ψάχνω την έμπνευση στα μικρά αεικίνητα χεράκια, στα πρόσωπα τα χαμογελαστά, στις δυνάμεις, στα μπορώ και τα θέλω των μαθητών. Είναι η δουλειά του λογοθεραπευτή τόσο δημιουργική και χρωματιστή που δεν σε αφήνει στάσιμο. Η γλώσσα είναι ζωντανή και σε παρακινεί συνεχώς και σχηματίζεις από τίποτε κάτι. Έχουμε στα χέρια μας λοιπόν μία δυναμική εξίσωση: Τα παιδιά πολλαπλασιάζουν την έμπνευση που προστίθεται στην δημιουργικότητα εις τη δύναμη της γλώσσας.

Το "τίποτε" αυτή τη φορά είναι η εκμάθηση της άρνησης και της κατάφασης, του απλούστατου Ναι ή Όχι. Το "κάτι" είναι ένα μέρος μίας δραστηριότητας με οπτικά ερεθίσματα με τη μορφή δομημένης εκπαίδευσης.

Με την εφαρμογή (κι επέκταση αν θέλετε) αυτής της δραστηριότητας, εκτός από την μάθηση του Ναι και του Όχι και τη διάκριση αυτών, θα ενισχύσετε:

• την ακουστική επεξεργασία
• την κατανόηση του λόγου
• το λεξιλόγιο
• την εξαγωγή συμπερασμάτων
• την προφορική έκφραση (πχ. "Είναι μάγειρας;", "Όχι", "Τι δουλειά κάνει;", "Είναι αστυνομικός")
• την μορφοσύνταξη (βλ. προηγούμενο παράδειγμα)
• τις δεξιότητες επικοινωνίας
• τη μη λεκτική επικοινωνία
• την κατονομασία
• την κρίση

Για να χρησιμοποιήσετε τη δραστηριότητα ακολουθήστε τον σύνδεσμο (οδηγεί στο Teachers Pay Teachers)

Ναι ή Όχι

Κατεβάστε το αρχείο και τυπώστε το. Μπορείτε να κάνετε επιλογή σελίδων για εκτύπωση για να αποφύγετε το τύπωμα του εξωφύλλου. Στις δύο πρώτες σελίδες θα βρείτε εικόνες/ σύμβολα/ λέξεις για την κατάφαση και την άρνηση, μπορείτε να επιλέξετε το καλύτερο και πιο κατανοητό για το δικό σας παιδί ή μαθητή. Από την τέταρτη σελίδα κι έπειτα θα βρείτε ομαδοποιημένα οπτικά ερεθίσματα και ερωτήσεις με κενό το πλαίσιο της απάντησης όπου βάζετε το καρτελάκι του Ναι ή του Όχι. Μπορείτε να κόψετε τα ερεθίσματα ή να τα χρησιμοποιήσετε αυτούσια.

Have fun!

Θα βρείτε περισσότερο γλωσσικό υλικό εδώ

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Γέφυρα Επικοινωνίας

Η δική μας γέφυρα

Οι κοινωνικές δεξιότητες είναι μία "κρυμμένη γλώσσα", θεμελιώδης για την επιτυχημένη επικοινωνία και την ανάπτυξη των διαπροσωπικών μας σχέσεων. Η ικανότητά μας να επικοινωνούμε με τον σωστό τρόπο στον κατάλληλο χρόνο και τόπο σύμφωνα με τους κοινωνικούς κανόνες αποτελεί την πραγματολογική χρήση της γλώσσας.

Δεν γεννιόμαστε όλοι με την ίδια ικανότητα προσαρμογής σε κοινωνικά πλαίσια και δεν μπορούμε να χειριστούμε τις όποιες κοινωνικές μας δεξιότητες με τον ίδιο τρόπο. Μπορούμε όμως να μάθουμε να τις χειριζόμαστε και να εφαρμόζουμε την κατάλληλη επικοινωνιακή συμπεριφορά.

Μία διασκεδαστική δραστηριότητα που χρησιμοποιώ για να διδάξω στα παιδιά πώς και πότε να χρησιμοποιούν τους χαιρετισμούς, κατάλληλες εκφράσειςκαι πολλές ακόμη κοινωνικές δεξιότητες είναι η "Γέφυρα".

Χρησιμοποιούμε τη φαντασία μας: Τοποθετούμε τη δραστηριότητα σε έναν άγνωστο τόπο, μία ζούγκλα, ένα δάσος, μία ξένη χώρα και μοιράζουμε ρόλους: Εγώ είμαι ο ιθαγενής, εκείνος που υποδέχεται και βοηθά το παιδί-εξερευνητή να μάθει τον τρόπο επικοινωνίας της φυλής μου, του κόσμου μου που βρίσκεται στο τέλος της γέφυρας.

 Σε κάθε βήμα μας υπάρχουν υποθετικοί διάλογοι, ερωτήσεις, εικόνες ή κοινωνικά σενάρια που αναμένουν μία απάντηση, ανάλογα με το τι θέλουμε να διδάξουμε (εμείς τα τοποθετούμε σε φύλλα δέντρων και τα αφήνουμε σε κάθε σκαλί), όπως:
"Όνειρα γλυκά."
"Χάρηκα που σε γνώρισα."
"Ορίστε."
"Ευχαριστώ."
"Θέλεις ένα γλυκό;"
"Κουράστηκα. Πάω για ύπνο."
"Ετοιμάζομαι να φάω."
"Είμαι άρρωστος."
"Κατά λάθος σπρώχνεις έναν φίλο σου. Πέφτει και χτυπά. Τι θα του πεις; Τι θα κάνεις;"
"Πηγαίνεις το πρωί στο σχολείο. Συναντάς έναν συμμαθητή σου. Πώς θα τον χαιρετίσεις;"
"Η μαμά μόλις γύρισε από το κομμωτήριο. Σου αρέσει το καινούριο της κούρεμα. Τι θα της πεις;"
"Ένας άγνωστος σε ρωτά πού μένεις. Τι θα κάνεις;"

Μέσα από τους συμβολισμούς και τις δραστηριότητες, προσαρμόζοντάς τις ανάλογα, το παιδί μαθαίνει

• ότι η επικοινωνία είναι κάτι αμφίδρομο
• να προσέχει το συνομιλητή του
• να περιμένει τη σειρά του/ μία απάντηση
• να κάνει αλληλουχίες
• να ελέγχει και να κατανοεί εκφράσεις προσώπου και συναισθήματα
• να χρησιμοποιεί σωστά τους χαιρετισμούς
• να προσανατολίζεται χρονικά
• να ακολουθεί κανόνες ευγένειας
• να μιμείται
• να χρησιμοποιεί μη λεκτική επικοινωνία (προσωδία, κινήσεις, νοήματα)
• να ζητά βοήθεια
• να ελέγχει τα επίπεδα διέγερσης σε καταστάσεις πίεσης
• να λειτουργεί ομαδικά
• να μοιράζεται προσωπικό χώρο
• να επιλύει προβλήματα επικοινωνίας και κοινωνικής φύσης
• να εφαρμόζει κατάλληλη βλεμματική και σωματική επαφή

 

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Χρήσιμο Γλωσσικό Υλικό: Εικόνες Περιγραφής Part II

Σε παλαιότερο post είχαμε αναφέρει εκείνες τις γλωσσικές και γνωστικές δεξιότητες που μπορούμε να εξασκήσουμε χρησιμοποιώντας σύνθετες εικόνες. Παρ'όλο που δεν προτιμώ τις κάρτες γενικά επειδή είναι ένα από τα λιγότερο εντυπωσιακά αντικείμενα για τα παιδιά και απαιτούν πειθαρχία στη χρήση τους, οι εικόνες περιγραφής μου αρέσουν και τις χρησιμοποιώ στη θεραπεία. Είναι ένα από τα πιο ευέλικτα υλικά που χρησιμοποιούμε οι λογοθεραπευτές με άπειρες θεραπευτικές εφαρμογές για κάθε ηλικία.

 Θα βρείτε αμέτρητες εικόνες στο διαδίκτυο, άλλες πιο απλές και άλλες σύνθετες με πολλές λεπτομέρειες που ανεβάζουν τα επίπεδα δυσκολίας των δραστηριοτήτων. Σύνθετες εικόνες περιγραφής μοιράζομαι αυτή τη φορά μαζί σας. Ελπίζω να σας φανούν χρήσιμες!
Ακολουθήστε το link

Folder link on Google Drive

Θα σας ενδιαφέρει και το Χρήσιμο Γλωσσικό Υλικό: Εικόνες περιγραφής

 

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com