Αυτισμός, αμοιβαιότητα και κοινωνικό παιχνίδι

Οι δεξιότητες κοινωνικής επικοινωνίας των αυτιστικών συχνά διαφέρουν από εκείνες των νευροτυπικών. Ακόμη και οι γονείς μπορεί να να μην μπορούν να συντονιστούν με τον τρόπο που το παιδί τους δείχνει ότι έχει συνδεθεί. Αυτό μπορεί να συμβεί γιατί η αμοιβαία ευχαρίστηση μπορεί να εκφραστεί με πάρα πολλούς διαφορετικούς τρόπους και συνήθως η συμπεριφορά που παρατηρούμε δεν αντικατοπτρίζει με απόλυτη ακρίβεια το βαθμό συμμετοχής σε μία δραστηριότητα.

Αυτό όμως που παρατηρούμε και είναι πολύ σημαντικό είναι το εξής:

Όταν επιτρέπουμε στα αυτιστικά παιδιά να επιλέξουν το πώς και το πότε θα εμπλακούν στο κοινωνικό παιχνίδι, τότε επιδεικνύουν τον ίδιο βαθμό κινήτρου να αλληλεπιδράσουν με τους γονείς τους όσο και τα νευροτυπικά παιδιά.

Τι κάνουμε λοιπόν;
Για άλλη μια φορά αφήνουμε το παιδί να ηγηθεί και να οδηγήσει την αλληλεπίδραση!

Πώς το κάνουμε αυτό;

• Παρατηρούμε, εξερευνούμε και εντοπίζουμε τον τρόπο που επιλέγει να συνδέεται το παιδί.
• Ανακαλύπτουμε ποιο είδος κοινωνικού παιχνιδιού ενδιαφέρει το παιδί.
• Υποστηρίζουμε κάθε αλληλεπίδραση μεταξύ γονιού και παιδιού εστιάζοντας στα ενδιαφέροντα του παιδιού.

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Ο πλούτος των παιχνιδιών κοινωνικών δεξιοτήτων

Τα παιχνίδια κοινωνικών δεξιοτήτων είναι ένας απλός μα καταπληκτικός τρόπος να ενισχύσουμε την αμοιβαία προσοχή (joint attention) του παιδιού, την κοινωνική αλληλεπίδραση καινά ενθαρρύνουμε τις δεξιότητες επικοινωνίας.

Πρόκειται για απλές, επαναλαμβανόμενες παιγνιώδεις πράξεις που απαιτούν τη συμμετοχή τουλάχιστον δύο ατόμων. Είναι δωρεάν, είναι προσβάσιμα οπουδήποτε κι εγγυώνται άμεσο ενθουσιασμό!

Παραδείγματα παιχνιδιών κοινωνικών δεξιοτήτων είναι τα εξής:

• Κούκου!
• Αλογάκι στην πλάτη σου
• Κυνηγητό
• Κρυφτό
• Τραγούδια με κινήσεις (πχ. Χαρωπά τα δυο μου χέρια τα χτυπώ)
• Γαργαλητά

Πώς ενθαρρύνουν την αλληλεπίδραση και τη γλωσσική ανάπτυξη;

• Το παιδί εστιάζει στο άτομο με το οποίο παίζει κι έτσι δε χρειάζεται να μοιράσει την προσοχή του μεταξύ του ατόμου και κάποιου φυσικού αντικειμένου.
• Φέρνουν το παιδί ένα βήμα πιο κοντά στην ομιλία καθώς συντονίζεται με πιο φυσικό τρόπο με την έκφραση συναισθημάτων μέσω των χειρονομιών, του τόνου της φωνής και των εκφράσεων του προσώπου του συμπαίκτη του, εστιάζοντας αποκλειστικά σε αυτόν.
• Διευκολύνουν τον συμπαίκτη (εσάς!) να εστιάσει στο παιδί. Έτσι μπορεί να εντοπίσει ευκολότερα προσπάθειες επικοινωνίας του παιδιού που σε άλλη περίπτωση μπορεί να του διέφυγαν.
• Χρησιμοποιούν τη δύναμη της επανάληψης που αποτελεί τη σημαντικότερη τεχνική μάθησης του νηπίου.
• Δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να εξασκηθεί με φυσικό τρόπο στη μίμηση, την εναλλαγή σειράς, την αμοιβαία προσοχή, τη βλεμματική επαφή, του μαθαίνουν να ακολουθεί και να δίνει εντολές να χτίζει και να χρησιμοποιεί νέο λεξιλόγιο.

Συνοψίζοντας, τέσσερα είναι τα πολύ σημαντικά οφέλη των παιχνιδιών κοινωνικών δεξιοτήτων: 

Το παιδί

1. εστιάζει σε εσάς
2. παραμένει μαζί σας
3. σας χαίρεται 
4. αρχίζει να κατανοεί και να χρησιμοποιεί την εξωλεκτική επικοινωνία.

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Additional reading

1. Heesen, R., Genty, E., Rossano, F., Zuberbühler, K., & Bangerter, A. (2017). Social play as joint action: A framework to study the evolution of shared intentionality as an interactional achievement. Learning & behavior, 45(4), 390–405. https://doi.org/10.3758/s13420-017-0287-9

2. Hsu, H. C., Iyer, S. N., & Fogel, A. (2014). Effects of social games on infant vocalizations*. Journal of child language, 41(1), 132–154. https://doi.org/10.1017/S0305000912000608

3. Markova G. (2018). The Games Infants Play: Social Games During Early Mother-Infant Interactions and Their Relationship With Oxytocin. Frontiers in psychology, 9, 1041. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01041

4. Salley, B., Brady, N. C., Hoffman, L., & Fleming, K. (2020). Preverbal Communication Complexity in Infants. Infancy : the official journal of the International Society on Infant Studies, 25(1), 4–21. https://doi.org/10.1111/infa.12318

30 Κοινωνικές Δεξιότητες και Αξίες

Η επικοινωνία ξεκινά με την επιθυμία δύο τουλάχιστον ατόμων να αλληλεπιδράσουν. Η επιτυχία της όμως κρίνεται από τις κοινωνικές δεξιότητες των συνομιλητών και τις αξίες που εφαρμόζουν σε κάθε συνθήκη.

Κάποιες από αυτές που μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά για να μπορούν να επικοινωνούν κατάλληλα είναι:

1. Εναλλαγή σειράς
2. Σεβασμός του προσωπικού χώρου του άλλου
3. Παροχή βοήθειας όταν κάποιος τη χρειάζεται
4. Ζήτηση βοήθειας
5. Να μπορεί να μοιράζεται
6. Να μπορεί να ζητά συγγνώμη (απολογείται)
7. Χρήση κατάλληλου τόνου φωνής, ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται
8. Χρήση κατάλληλης έντασης φωνής, ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται
9. Να είναι καλός και προσεκτικός ακροατής (ενεργητική ακρόαση)
10. Να μπορεί να ακολουθεί οδηγίες και εντολές
11. Να μπορεί να διατηρεί επαρκή βλεμματική επαφή με τον συνομιλητή
12. Επίλυση προβλημάτων
13. Να συμβιβάζεται όταν χρειάζεται
14. Να διαπραγματεύεται
15. Ενσυναίσθηση
16. Κατανόηση λεκτικών ερεθισμάτων (λέξεις, προτάσεις)
17. Κατανόηση εξωλεκτικών ερεθισμάτων (νοήματα, προσωδία, εκφράσεις προσώπου)
18. Να μπορεί να μεταδώσει ένα μήνυμα ολοκληρωμένο
19. Να μπορεί να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του στο περιβάλλον που βρίσκεται
20. Επίλυση συγκρούσεων με σεβασμό και ηρεμία
21. Διαφωνία με σεβασμό και ευγένεια
22. Να σέβεται τη γνώμη του άλλου ακόμη κι αν διαφωνεί
23. Καλοί τρόποι
24. Να μπορεί να παρέχει κριτική με σεβασμό
25. Διατήρηση θέματος συζήτησης χωρίς συνεχείς διακοπές
26. Να μπορεί να λειτουργεί σε ομάδα και να συμμετέχει
27. Να ενθαρρύνει κάποιον
28. Υπομονή
29. Αποδοχή διαφορετικότητας του άλλου και τη δική του
30. Να μπορεί να επαναδιατυπώνει τα λεγόμενά του

Ευαγγελία Δ. Σούπη

 Λογοθεραπεύτρια

 Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

 evageliasoupi@gmail.com

Ζώντας με την άνοια

 

 Απλοποιήστε τις καθημερινές δραστηριότητες και δημιουργήστε ένα περιβάλλον θετικής αλληλεπίδρασης για τους ασθενείς με άνοια.

Στρατηγικές Ανάκλησης Λέξεων στην Αφασία

Ένα από τα πιο κοινά προβλήματα λόγου για τα άτομα με αφασία είναι το να μπορέσουν να βρουν την κατάλληλη λέξη. Συνήθως γεμίζουν το κενό με ακατάληπτες ή εμβόλιμες λέξεις/ φράσεις ("Νααυτότοπώςτολένε") που, επειδή στερούνται νοήματος, διακόπτουν τη μεταφορά του μηνύματος και παρεμβαίνουν στην ομαλή επικοινωνία. 

Όποτε συμβαίνει αυτό, εγείρεται η ανάγκη της εφαρμογής μίας στρατηγικής που θα σας βοηθήσει θυμηθείτε τη ζητούμενη λέξη και να μεταφέρετε αυτό που θέλετε να πείτε χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Οι στρατηγικές είναι τεχνικές που χρησιμοποιούμε για να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη και να αποφύγουμε προβλήματα που μπορεί να προκύψουν, όπως να πάρουμε μαζί μας ομπρέλα μία συννεφιασμένη μέρα ή να χαμηλώσουμε την ένταση της τηλεόρασης για να ακούσουμε τι μας λέει κάποιος στο τηλέφωνο.

Μπορείτε να επιλέξετε οποιαδήποτε στρατηγική σας ταιριάζει ενώ καλό είναι να τις εξασκήσετε αρχικά όλες μέχρι να βρείτε ποια σας βοηθά περισσότερο. Φυσικά, μπορείτε να χρησιμοποιείτε περισσότερες από μία, σύμφωνα με τις ανάγκες σας. Κάθε στρατηγική δίνει διαφορετικά στοιχεία στον ακροατή για αυτό που θέλετε να πείτε ενώ επιλέγει διαφορετικά κανάλια στην προσέγγιση της λειτουργίας του εγκεφάλου σας.


1. Το πρώτο γράμμα: Προσπαθήστε να θυμηθείτε από ποιο γράμμα αρχίζει η λέξη. Στην ανάγκη πείτε μέσα σας το αλφάβητο μέχρι να βρείτε το γράμμα που σας θυμίζει κάτι. Ακόμη και να το "γράψετε" στον αέρα ή στην παλάμη σας.
"Θέλω να αγοράσω... (σχηματίζει λ στον αέρα)...λουλούδια."

2. Καθυστέρηση: Κερδίστε χρόνο κάνοντας μία παύση ή χρησιμοποιώντας μία εμβόλιμη λέξη ή φράση ως μοχλό καθυστέρησης μέχρι να βρείτε τη λέξη.
"Θέλω να αγοράσω... μισό λεπτό... εεεεεεε.... λουλούδια."

3. Περιγραφή: Δώστε πληροφορίες σχετικά με την όψη, τη λειτουργία ή τη σημασία αυτής της λέξη στον ακροατή. Ακόμη κι αν δεν καταλάβει αμέσως τι εννοείτε, μπορεί να βοηθηθείτε να θυμηθείτε ο ίδιος/ η ίδια τη λέξη.
"Θέλω να αγοράσω... αυτά που βάζουμε στο βάζο."

4. Συνώνυμα/ Αντίθετα: Χρησιμοποιείστε μία λέξη που έχει παρόμοια σημασία με αυτό που ψάχνετε ή αντίθετη σημασία με αυτή.
"Θέλω να αγοράσω... άνθη."

5. Νοήματα: Με τα χέρια σας δείξτε τη λειτουργία ή την όψη του αντικειμένου ή της λέξης γενικά.
"Θέλω να αγοράσω... (κάνει πως κρατά μπουκέτο και μυρίζει λουλούδια)."

6. Ζωγραφική: Έχετε πάντα μαζί σας ένα μικρό σημειωματάριο και ζωγραφίστε ένα σκίτσο αυτού που εννοείτε.
"Θέλω να αγοράσω... (ζωγραφίζει ένα λουλούδι)."

7. Συσχέτιση: Δοκιμάστε να βρείτε κάτι που να σχετίζεται με λέξη, κάτι που να έχει παρόμοια λειτουργία ή μια άλλη σχετική λέξη ώστε να περιορίσετε τις πιθανές επιλογές του ακροατή.
"Θέλω να αγοράσω... όχι χόρτα, πιο όμορφα." 

8. Κατηγοριοποίηση: Αναφέρετε ένα γενικότερο θέμα ή μία κατηγορία στην οποία ανήκει η συγκεκριμένη λέξη. Έτσι θα βοηθήσετε τον ακροατή να περιορίσει τις επιλογές δίνοντάς τους ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.
"Θέλω να αγοράσω... είναι φυτά."

9. Αναζήτηση: Ψάξτε να βρείτε αν η λέξη είναι γραμμένη κάπου είτε στο περιβάλλον, είτε στο βιβλίο επικοινωνίας σας, είτε στο σημειωματάριο.
"Θέλω να αγοράσω... (κοιτά την πινακίδα) λουλούδια."

10. Αναβολή: Αφήστε το για μετά. Εφόσον άλλη τεχνική δεν βρήκε το στόχο της, αφήστε τον εγκέφαλο να επιλύσει μόνος του το πρόβλημα ενώ ασχολείται με κάτι άλλο. Αργότερα που θα επιστρέψετε στο θέμα είναι πολύ πιθανό να θυμηθείτε πιο εύκολα τη λέξη.
"Θέλω να αγοράσω... (σκέφτεται) ...καλά άσ' το θα σου πω μετά."


Και μην ξεχνάτε πως η επικοινωνία θέλει δύο (τουλάχιστον). Ο συνομιλητής σας κι εσείς είστε εξίσου σημαντικοί και έχετε τον ίδιο στόχο: να επικοινωνήσετε μεταξύ σας με επιτυχία.
   

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

• Ennis, M. R. (2001). Comprehension Approaches for Word Retrieval Training in Aphasia. Perspect Neurophysiol Neurogenic Speech Lang Disord, 11(2), 18-23.
• Kendall, D. L., Oelke, M., Brookshire, C. E., & Nadeau, S. E. (2015). The Influence of Phonomotor Treatment on Word Retrieval Abilities in 26 Individuals With Chronic Aphasia: An Open Trial. J Speech Lang Hear Res, 58(3), 798-812.
• Patterson, J. P. (2001). The Effectiveness of Cueing Hierarchies as a Treatment for Word Retrieval Impairment. Perspect Neurophysiol Neurogenic Speech Lang Disord, 11(2), 11-18.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Πίνακες Εναλλακτικής Επικοινωνίας για Ασθενείς με Αφασία. Τι είναι και πώς κατασκευάζονται;

Ένα σημειωματάριο κι ένα μολύβι είναι κάποια από τα πρώτα μέσα που μπορεί να χειριστεί ένας ασθενής με αφασία για να επικοινωνήσει τις πρώτες εκείνες ώρες/ ημέρες κατά την ανάρρωσή του από ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο είτε βρίσκεται σε νοσηλευτικό ίδρυμα είτε στο σπίτι. Η φάση της εγρήγορσης έπειτα από μία τόσο δύσκολη για τον οργανισμό εμπειρία συνοδεύεται από σύγχυση και η ανάγκη για επικοινωνία με τους αγαπημένους αλλά και με το προσωπικό του νοσοκομείου είναι πιο σημαντική από ποτέ για τον ασθενή. Σε ιδανικές συνθήκες, ο ασθενής παρακολουθείται από λογοθεραπευτή ακόμη από το νοσοκομείο, οπότε η συμβουλευτική και η οργάνωση των επικοινωνιακών μέσων εξατομικεύεται και η πορεία της θεραπείας οργανώνεται συστηματικά. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντα.
Το σημειωματάριο ή ο πίνακας και το μολύβι είναι μεν πολύ σημαντικά εργαλεία μα είναι δύσχρηστα σε πολλές περιπτώσεις, και τότε εγείρεται η ανάγκη για πιο λειτουργικά μέσα που προσφέρουν πιο άμεση, γρήγορη, σύνθετη και λειτουργική επικοινωνία. Ένας πίνακας εναλλακτικής επικοινωνίας (ή ένα βιβλίο εναλλακτικής επικοινωνίας στην πορεία) μπορεί να αποτελέσει εκείνον τον συνδετικό κρίκο μεταξύ του ασθενή και του περιβάλλοντός του αλλά ακόμη και ένα πρώτο βήμα προς τη θεραπεία. 

Παράδειγμα πίνακα εναλλακτικής επικοινωνίας με βασικές λέξεις και γράμματα

Οι πίνακες εναλλακτικής επικοινωνίας:

• είναι χαμηλού κόστους
• επιτρέπουν την άμεση επικοινωνία με διαφορετικούς ανθρώπους
• εξατομικεύονται στις ανάγκες και στο γνωστικό επίπεδο του ασθενή
• είναι σύντομοι
• περιλαμβάνουν εικόνες, λέξεις, γράμματα
• μπορούν να εμπλουτιστούν και να χρησιμοποιηθούν στη θεραπεία (βιβλία εναλλακτικής επικοινωνίας)
• απαιτούν τη συμμετοχή του ασθενή (ο οποίος δείχνει αυτό που θέλει να επικοινωνήσει)
• κατασκευάζονται από τον λογοθεραπευτή ή τους συγγενείς του ατόμου
• δεν απαιτούν τη χρήση τεχνολογικών μέσων (εκτός αν κατασκευαστούν μέσω εφαρμογών σε συσκευή αφής)

Παράδειγμα πίνακα συναισθημάτων και πόνου

Παράδειγμα εξατομικευμένου πίνακα επιθυμιών

Για να φτιάξετε έναν πίνακα εναλλακτικής επικοινωνίας για τον δικό σας άνθρωπο πρέπει να λάβετε υπόψιν:

• τη διάθεσή του για επικοινωνία
• την όραση και την οπτική του αντίληψη (Βλέπει; Ξεχωρίζει εικόνες; Ξεχωρίζει καλύτερα ασπρόμαυρες ή πολύχρωμες εικόνες; Μέγεθος γραμματοσειράς)
• το γνωστικό του επίπεδο (σύμφωνα με αυτό θα ορίσετε το είδος και το πλήθος των ερεθισμάτων)
• την αναγνωστική του ικανότητα (Έχει διατηρήσει την ικανότητα της ανάγνωσης μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο;)
• πιθανή ημιπληγία (Πώς μπορεί να χειριστεί τον πίνακα;)
• τις ανάγκες και τις επιθυμίες του (να δείξει πού πονά, να χαιρετά, να ζητά φαγητό κλπ)
• το πλαίσιο στο οποίο θα τον χρησιμοποιεί
• ότι θα του εξηγήσετε πώς να τον χρησιμοποιεί και θα τον αποσύρετε όταν δεν θα τον χρειάζεται ή αν δεν θέλει να τον χρησιμοποιήσει
• αν τον χρειάζεται πραγματικά ή μπορεί να επικοινωνήσει πιο άνετα με άλλον τρόπο
• ότι θα πρέπει να συνεννοηθείτε και θα συμβουλευτείτε τον λογοθεραπευτή του ασθενή πριν προχωρήσετε σε οποιαδήποτε ενέργεια

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Additional Reading

• Bartlett, G., Blais, R., Tamblyn, R., et al. (2008) Impact of patient communication problems on the risk of preventable adverse events in acute care settings. Canadian Medical Association Journal, 178 (2).
• Calculator, S. & Luchko, C. D. (1983). Evaluating the Effectiveness of a Communication Board Training Program. J Speech Hear Disord, 48(2), 185-191.
• Raney, C. & Silverman, F. H. (1992). Attitudes Toward Nonspeaking Individuals Who Use Communication Boards. J Speech Hear Res, 35(6), 1269-1271.
• Patak, Lance et al. (2006). Communication boards in critical care: patients' views. Applied Nursing Research, 19(4), 182-190
• Jonsson, A., Kristoffersson, L., et al. (2011). The ComAlong Communication Boards: Parents' Use and Experiences of Aided Language Stimulation. Augmentative and Alternative Communication, 27(2), 103-116.
• Reinstein A. "Free Augmentative & Alternative Communication (AAC) For Children & Adults", Amy Speech & Language Therapy, Access Date 21/09/2016
• Zangari C. "Making It Work: 6 AAC Strategies for People with Aphasia", PRACTical AAC. Publ. Date 29/06/2013. Access Date 21/09/2016

 

 Εικόνα κορυφής CC0 Public Domain via Pixabay

Γέφυρα Επικοινωνίας

Η δική μας γέφυρα

Οι κοινωνικές δεξιότητες είναι μία "κρυμμένη γλώσσα", θεμελιώδης για την επιτυχημένη επικοινωνία και την ανάπτυξη των διαπροσωπικών μας σχέσεων. Η ικανότητά μας να επικοινωνούμε με τον σωστό τρόπο στον κατάλληλο χρόνο και τόπο σύμφωνα με τους κοινωνικούς κανόνες αποτελεί την πραγματολογική χρήση της γλώσσας.

Δεν γεννιόμαστε όλοι με την ίδια ικανότητα προσαρμογής σε κοινωνικά πλαίσια και δεν μπορούμε να χειριστούμε τις όποιες κοινωνικές μας δεξιότητες με τον ίδιο τρόπο. Μπορούμε όμως να μάθουμε να τις χειριζόμαστε και να εφαρμόζουμε την κατάλληλη επικοινωνιακή συμπεριφορά.

Μία διασκεδαστική δραστηριότητα που χρησιμοποιώ για να διδάξω στα παιδιά πώς και πότε να χρησιμοποιούν τους χαιρετισμούς, κατάλληλες εκφράσειςκαι πολλές ακόμη κοινωνικές δεξιότητες είναι η "Γέφυρα".

Χρησιμοποιούμε τη φαντασία μας: Τοποθετούμε τη δραστηριότητα σε έναν άγνωστο τόπο, μία ζούγκλα, ένα δάσος, μία ξένη χώρα και μοιράζουμε ρόλους: Εγώ είμαι ο ιθαγενής, εκείνος που υποδέχεται και βοηθά το παιδί-εξερευνητή να μάθει τον τρόπο επικοινωνίας της φυλής μου, του κόσμου μου που βρίσκεται στο τέλος της γέφυρας.

 Σε κάθε βήμα μας υπάρχουν υποθετικοί διάλογοι, ερωτήσεις, εικόνες ή κοινωνικά σενάρια που αναμένουν μία απάντηση, ανάλογα με το τι θέλουμε να διδάξουμε (εμείς τα τοποθετούμε σε φύλλα δέντρων και τα αφήνουμε σε κάθε σκαλί), όπως:
"Όνειρα γλυκά."
"Χάρηκα που σε γνώρισα."
"Ορίστε."
"Ευχαριστώ."
"Θέλεις ένα γλυκό;"
"Κουράστηκα. Πάω για ύπνο."
"Ετοιμάζομαι να φάω."
"Είμαι άρρωστος."
"Κατά λάθος σπρώχνεις έναν φίλο σου. Πέφτει και χτυπά. Τι θα του πεις; Τι θα κάνεις;"
"Πηγαίνεις το πρωί στο σχολείο. Συναντάς έναν συμμαθητή σου. Πώς θα τον χαιρετίσεις;"
"Η μαμά μόλις γύρισε από το κομμωτήριο. Σου αρέσει το καινούριο της κούρεμα. Τι θα της πεις;"
"Ένας άγνωστος σε ρωτά πού μένεις. Τι θα κάνεις;"

Μέσα από τους συμβολισμούς και τις δραστηριότητες, προσαρμόζοντάς τις ανάλογα, το παιδί μαθαίνει

• ότι η επικοινωνία είναι κάτι αμφίδρομο
• να προσέχει το συνομιλητή του
• να περιμένει τη σειρά του/ μία απάντηση
• να κάνει αλληλουχίες
• να ελέγχει και να κατανοεί εκφράσεις προσώπου και συναισθήματα
• να χρησιμοποιεί σωστά τους χαιρετισμούς
• να προσανατολίζεται χρονικά
• να ακολουθεί κανόνες ευγένειας
• να μιμείται
• να χρησιμοποιεί μη λεκτική επικοινωνία (προσωδία, κινήσεις, νοήματα)
• να ζητά βοήθεια
• να ελέγχει τα επίπεδα διέγερσης σε καταστάσεις πίεσης
• να λειτουργεί ομαδικά
• να μοιράζεται προσωπικό χώρο
• να επιλύει προβλήματα επικοινωνίας και κοινωνικής φύσης
• να εφαρμόζει κατάλληλη βλεμματική και σωματική επαφή

 

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Η Προσωδία και η Σημασία της για την Επικοινωνία

Η προσωδία είναι απαραίτητη όσο και οι ίδιες οι λέξεις. Είναι εκείνο το στοιχείο που μετατρέπει το λεκτικό μήνυμα από μία επίπεδη δήλωση ορθά στοιχισμένων λέξεων σε λόγο. Η προσωδία είναι η μελωδία στον λόγο, χαρίζει χρώμα, μουσικότητα και ψυχή. Ο επιτονισμός, ο ρυθμός, ο τόνος είναι τα χαρακτηριστικά εκείνα που συνοδεύουν τον λόγο και του δίνουν συναίσθημα. Ακόμη και τα βρέφη χρησιμοποιούν εξωλεκτικά μελωδικά χαρακτηριστικά στο βάβισμα για να μεταφέρουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους και να στείλουν ένα μήνυμα κατανοητό στον ενήλικα.

 Ο λόγος χωρίς προσωδία στερείται επιτονισμού, συναισθήματος και μπορεί να ερμηνευτεί κατά το δοκούν από τον ακροατή. Διαβάστε δυνατά την πρόταση:
"Εγώ δεν είπα ότι μου έκλεψε το βιβλίο από την τσάντα."
Τι νόημα δώσατε; Τι σκεφτήκατε πριν την πείτε φωναχτά;
Τώρα διαβάστε την πρόταση δίνοντας έμφαση στην λέξη/ φράση με τα έντονα γράμματα:

• "Εγώ δεν είπα ότι μου έκλεψε το βιβλίο από την τσάντα." (δεν το είπα αλλά το υπονόησα)
• "Εγώ δεν είπα ότι μου έκλεψε το βιβλίο από την τσάντα." (το είπε κάποιος άλλος)
• "Εγώ δεν είπα ότι μου έκλεψε το βιβλίο από την τσάντα." (το πήρε, δεν το έκλεψε)
• "Εγώ δεν είπα ότι μου έκλεψε το βιβλίο από την τσάντα." (δεν έκλεψε το βιβλίο, αλλά κάτι άλλο)
• "Εγώ δεν είπα ότι μου έκλεψε το βιβλίο από την τσάντα." (το έκλεψε από κάπου αλλού)

Το νόημα της πρότασης αλλάζει ανάλογα με τις λέξεις που δίνουμε έμφαση, με τις παύσεις που κάνουμε και τον ρυθμό που ακολουθούμε με στόχο το μήνυμα που θέλουμε να μεταφέρουμε στον ακροατή. Αντίστοιχα λειτουργούν και οι ερωτηματικές προτάσεις:

• "Θέλεις ένα γλυκό." (ξέρω ότι το θέλεις και το δηλώνω)
• "Θέλεις ένα γλυκό;" (δεν ξέρω εάν θέλεις και γι'αυτό ρωτώ)

Διακυμάνσεις στην προσωδία μπορούν να παρατηρηθούν στην ομιλία αυτιστικών παιδιών, ατόμων με λεκτική απραξία, ασθενών με Νόσο Parkinson και σε άλλες νευρολογικές παθήσεις ή βλάβες. Ο λόγος τότε είναι επίπεδος, συμβαίνουν παρανοήσεις μεταξύ των συνομιλητών και υπονομεύεται η επικοινωνία.

Η βελτίωση της προσωδίας ξεκινά μέσα από τις διαδικασίες θεραπείας της δυσαρθρίας ή της απραξίας με στόχο την καλύτερη δυνατή καταληπτότητα της ομιλίας. Μαζί με τον συντονισμό των αρθρωτών ενισχύουμε τις παύσεις, τον διαχωρισμό και τον τονισμό των λέξεων. Ο ρυθμός βελτιώνεται με την χρήση μετρονόμου, καθυστερημένης ακουστικής ανατροφοδότησης και ρυθμικά ερεθίσματα. Αυξάνεται η χρήση του τονισμού με την βοήθεια κειμένων, αντιπαραβολών, ασκήσεις λεξικού τονισμού, περιορισμού του τονισμού, σταδιακή αύξηση της δυσκολίας και του μεγέθους των λέξεων.

Και μία προχωρημένη άσκηση για εσάς:
Περιγράψτε την εικόνα

• όπως θα εξιστορούσατε τα γεγονότα σε ένα παιδί
• όπως θα εξιστορούσατε τα γεγονότα σε έναν ενήλικο
• με δραματικό ύφος
• με χιουμοριστική διάθεση

Cookie Theft via
Boston Diagnostic Aphasia Examination

βλέπετε τι εννοώ;

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Κοινωνικά Σενάρια: Επίλυση Προβλημάτων

Illustrators James and Michael Fizgarald

Η κοινωνική αλληλεπίδραση διέπεται από κοινωνικούς κανόνες που κανείς μας δεν έχει έμφυτους. Κατά την ανάπτυξή μας μαθαίνουμε τους κανόνες αυτούς, αναπτύσσουμε  κοινωνική συμπεριφορά και κοινωνική γλώσσα (πραγματολογία) απαραίτητη για την αποτελεσματική επικοινωνία. Τα παιδιά με αυτισμό και σύνδρομο Asperger δυσκολεύονται να εμπεδώσουν και να εφαρμόσουν αυτούς τους κανόνες και να οργανώσουν ένα πλάνο συμπεριφοράς σε όποιο κοινωνικό πλαίσιο με αποτέλεσμα να παρερμηνεύονται, να φαίνονται "παράξενοι", αντιδρώντας διαφορετικά από το αναμενόμενο.
Τα κοινωνικά σενάρια είναι ένας ευέλικτος και ευχάριστος τρόπος για να μάθουν τα παιδιά να ακολουθούν κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς, να εξιστορούν, να προβλέπουν, να αντιλαμβάνονται τα συναισθήματα του συνομιλητή, να προσαρμόζουν την γλώσσα τους ανάλογα με τον συνομιλητή, να αναγνωρίζουν το συναίσθημά τους και να αντιδρούν ψύχραιμα σε αυτό, να προετοιμάζονται για κοινωνικές καταστάσεις που πιθανόν να συναντήσουν.

Με τα κοινωνικά σενάρια τα παιδιά διδάσκονται μία συμπεριφορά πρακτικά:

• μέσω συζήτησης και έκθεσης ιδεών αποδεκτών ή μη συμπεριφορών
• με παιχνίδια ρόλων για ακόμη καλύτερη εμπέδωση
• με εξιστόρηση
• μέσω εικόνων/ εικονογραφημένων ιστοριών

Τα σενάρια επίλυσης προβλημάτων χρησιμοποιούν ρεαλιστικές προβληματικές καταστάσεις που υπάρχει πιθανότητα να αντιμετωπίσει το παιδί και το προετοιμάζουν για αυτές. Τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά και μπορούν να προσαρμοστούν σε κάθε παιδί:

• Παίζεις με το μικρό σου ξαδερφάκι  όταν εκείνο αρχίζει να κλαίει ασταμάτητα χωρίς λόγο. Τι θα κάνεις;
• Μία μέρα πήρες ένα βιβλίο του μπαμπά χωρίς να ρωτήσεις και το χάλασες κατά λάθος. Τι κάνεις;
• Η δασκάλα σου γράφει κάτι σκυμμένη στο γραφείο της. Εσύ θέλεις να της ζητήσεις να πας στην τουαλέτα αλλά δεν μπορεί να σε δει που σήκωσες το χέρι. Τι κάνεις;
• Άρχισες να κάνεις την άσκησή σου αλλά δεν είσαι σίγουρος ότι την κάνεις σωστά. Θα ζητήσεις βοήθεια; Από ποιον;
• Η δασκάλα σου δίνει οδηγίες για την άσκηση αλλά ο συμμαθητής σου μιλά με τον διπλανό του και δεν μπορείς να την ακούσεις. Τι κάνεις;
• Τελείωσες το φαγητό και νιώθεις ότι θέλεις να ρευτείς. Τι κάνεις;
• Περιμένεις πολύ ώρα αλλά η μαμά δεν έχει έρθει ακόμη να σε πάρει από το σχολείο. Τι κάνεις;
• Τελείωσες τα μαθήματά σου πολύ νωρίς. Τι θα κάνεις;
• Ένας ξένος άντρας ζητά την βοήθειά σου να βρείτε το σκυλάκι του που χάθηκε. Τι κάνεις;
• Ο συμμαθητής σου που κάθεται πίσω σου, σου χτυπά την καρέκλα με το πόδι. Τι κάνεις;
• Βρίσκεις στον δρόμο ένα πορτοφόλι που δεν σου ανήκει. Τι είναι πιο σωστό να κάνεις;
• Είσαι στο σπίτι του φίλου σου την ώρα του βραδινού και η μαμά του σου δίνει ένα φαγητό που δεν σου αρέσει καθόλου. Τι κάνεις;
• Ήρθε στην τάξη σου ένας καινούριος μαθητής που δεν ξέρει κανένα και είναι πολύ ντροπαλός. Τι θα κάνεις για να νιώσει καλύτερα; Τι θα του πεις;
• Ένας φίλος σου άρχισε να φορά γυαλιά στο σχολείο και οι άλλοι τον κοροϊδεύουν. Τι κάνεις;
• Η μαμά σε βάζει τιμωρία αλλά νομίζεις ότι δεν έκανες κάτι κακό. Τι κάνεις;
• Ο μπαμπάς κοιμάται και κάποιος χτυπά την πόρτα. Τι κάνεις;
• Παίζεις ένα επιτραπέζιο παιχνίδι και χάνεις. Με ποιον τρόπο αντιδράς;
• Θέλεις να παίξεις στον υπολογιστή αλλά ο αδερφός σου που παίζει εδώ και πολλή ώρα δεν σε αφήνει. Τι κάνεις;
• Στο μάθημα της γυμναστικής έρχεται μία μπάλα και σε χτυπά δυνατά. Κανείς όμως δεν είδε τι έγινε. Πονάς πολύ. Τι κάνεις;
• Ενώ παίζεις το αγαπημένο σου παιχνίδι στο σπίτι γίνεται σεισμός. Τι είναι καλύτερο να κάνεις;
• Κάθε φορά που βγαίνεις διάλειμμα στο σχολείο, δύο παιδιά σου πετούν μπάλες και σε κοροϊδεύουν. Τι κάνεις; Θα ζητήσεις βοήθεια ή θα το αντιμετωπίσεις μόνος σου;
• Ο δάσκαλος σας ζητά να κάνετε ομάδες για μία εργασία. Πώς ζητάς από κάποιον να κάνετε ομάδα; Τι είναι καλύτερο να πεις;
• Κάποιος σε σπρώχνει κατά λάθος και πέφτουν κάτω όλα τα μολύβια, τα χαρτιά και τα βιβλία σου. Πώς νιώθεις; Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να αντιδράσεις;

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Τρεις Εναλλακτικές Προσεγγίσεις της Θεραπείας της Αφασίας

Enthusiastic, by Lonni Sue Johnson

   Άσχετα με την έννοια που έχει λάβει στην καθημερινή αργκό, η αφασία εξακολουθεί να αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας. Αποτέλεσμα εγκεφαλικής βλάβης -κυρίως- μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο η αφασία είναι μία κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αυτό που κρύβεται μέσα στην ίδια τη λέξη: διαταραχή λόγου σε όλα τα επίπεδά του (έκφραση, κατανόηση, κατονομασία, γραφή, ανάγνωση, επανάληψη) που μπορεί να συνοδεύεται από άλλες διαταραχές (ημιπάρεση, ημιπληγία, απραξία, κατάθλιψη, αγνωσία) -αποτελέσματα επίσης της βλάβης στον εγκέφαλο.

   Η θεραπεία της αφασίας ad hoc είναι μία πολύπλευρη και σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει σωρεία γλωσσικών ασκήσεων και δραστηριοτήτων (παράδειγμα) που καλύπτουν όλο το φάσμα των εντοπισμένων διαταραχών, προσαρμόζεται στην κλινική εικόνα, στην προσωπικότητα και της ανάγκες του εκάστοτε ασθενή και συνήθως είναι χρονοβόρα. Για αυτόν τον λόγο ακριβώς δεν μπορεί να περιορίζεται σε τυπικά πλαίσια.

   Οι σύγχρονοι μελετητές και κλινικοί προτείνουν δραστηριότητες με σαφή στόχο και αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα στην επικοινωνία με κέρδος γλωσσικό, κοινωνικό και ψυχολογικό, που όμως ξεφεύγουν από το τυπικό μίας κλασικής συνεδρίας και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εξατομικευμένα ή ομαδικά προγράμματα θεραπείας:

1. Νοηματική και Χειρονομίες
Η νοηματική γλώσσα συγκεντρώνει τη σύνθετη γλωσσική δομή των ομιλούμενων γλωσσών αλλά την μεταφέρει μέσω του χειρισμού των οπτικο-χωρικών συσχετίσεων. Τα νοήματα βοηθούν την μεταφορά του μηνύματος όταν η ομιλία απουσιάζει ή μαζί με την ομιλία ως επιπλέον ερέθισμα. Ο ασθενής μαθαίνει νοήματα που του χρησιμεύουν και ενθαρρύνεται να τα χρησιμοποιεί αυθόρμητα μέσω ομαδικών δραστηριοτήτων ή ατομικών συνεδριών, ακόμη και μαζί με την οικογένεια και τους φροντιστές του. Τα νοήματα διανθίζουν την επικοινωνία, υποβοηθούν την κατονομασία αντικειμένων, υποκινούν την αυθόρμητη ομιλία και προκαλούν την οπτικο-χωρική αντίληψη και μνήμη του ασθενή. Σημειώνεται ότι δεν είναι απαραίτητο ο ασθενής να μάθει πλήρως την δομή και το λεξιλόγιο της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας παρά μόνο εάν κριθεί αναγκαίο και θεμιτό να την χρησιμοποιήσει ως εναλλακτική μέθοδο επικοινωνίας.

2. Μίμιση και Παντομίμα
Η παντομίμα απαιτεί μία πιο "θεατρική" μεταφορά του μηνύματος που ζητούμε να επικοινωνήσουμε και προσφέρεται ως τρόπος έκφρασης πιο σύνθετων εννοιών χωρίς να απαιτείται λεκτικό ερέθισμα. Ο θεραπευόμενος χρησιμοποιεί το σώμα του και παράγει κινητικά σύμβολα που καλούνται οι συμμετέχοντες να κατανοήσουν και με τη σειρά του προσπαθεί να αναγνωρίσει τις συμβολικές αναπαραστάσεις που μεταφέρουν οι συνομιλητές του. Απαραίτητο σημείο είναι να μεταφερθεί το μήνυμα-αναπαράσταση επιτυχώς ώστε να μην χαθεί η επικοινωνιακή διάσταση της δραστηριότητας. Η προσέγγιση αυτή προσφέρει στον ασθενή μη-λεκτικές δεξιότητες επικοινωνίας, εξάσκηση του σημασιολογικού επιπέδου της γλώσσας και αυτοπεποίθηση στην επικοινωνία.

3. Ζωγραφική
Η ζωγραφική εφαρμόζεται ως θεραπεία στην αφασία αντικαθιστώντας την ομιλία και όπου μπορεί να εφαρμοστεί ως εναλλακτικός τρόπος επικοινωνίας. Η εξάσκηση σαφώς βελτιώνει τις καλλιτεχνικές δεξιότητες, τα μηνύματα μεταφέρονται επιτυχώς, ενώ έχει αποδειχτεί ότι μπορεί να διευκολύνει την κατονομασία αντικειμένων και ενεργοποιεί σημασιολογικά και φωνολογικά νευρωνικά δίκτυα. Η εκπαίδευση ξεκινά από την καθοδηγούμενη αντιγραφή ή παραγωγή απλών σκίτσων αντικειμένων και δομείται σταδιακά μέσω γλωσσικών και γνωστικών ερεθισμάτων (κατηγοριοποίηση, διαφοροποίηση χαρακτηριστικών κλπ.)

    Όλες οι δραστηριότητες μπορούν να εφαρμοστούν συνολικά, συνδιασμένα ή μεμονωμένα με την αρωγή του γραπτού και του προφορικού λόγου ανάλογα με την κλινική εικόνα, τους στόχους και την επιθυμία του ασθενή. Εν τέλει εκείνος είναι που επιλέγει την πιο βολική για εκείνον προσέγγιση με μία σχετική σταθερότητα στην επιλογή ώστε να συμμετάσχει με την καλύτερη διάθεση και προσοχή στην θεραπεία.

  Άλλωστε η καλύτερη προσέγγιση είναι εκείνη που διευκολύνει την επικοινωνία στον μέγιστο βαθμό.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Βιβλιογραφία

1. Byng, S., Swinburn, K., & Pound, C. (2001). The aphasia therapy file. Hove: Psychology Press.

2. Caute, A., Pring, T., Cocks, C., Cruice, M., Best, W. & Marshall, J. (2013). Enhancing communication in aphasia through gesture and naming therapy. Journal of Speech, Language and Hearing Research. 56(1):337-51 |PubMed| | |JSLHR|

3. Christopoulou, C, Bonvillian, JD. (1985). Sign language, pantomime, and gestural processing in aphasic persons: a review. J Commun Disord.18(1):1-20. |PubMed| 

4. Damasio, A., Bellugi, U., Damasio, H., Poizner, H., Van Gilder, J. (1986). Sign language aphasia during left-hemisphere Amytal injection. Nature. 24-30;322(6077):363-5. |Nature| | |PubMed|

5. Farias, D, Davis, C, Harrington, G. (2006). Drawing: its contribution to naming in aphasia. Brain Lang. 97(1):53-63. Epub 2005 Aug 29. |PubMed|

6. Gainotti G, Silveri MC, Villa G, Caltagirone C. (1983). Drawing objects from memory in aphasia. 106 (Pt 3):613-22. |PubMed| 

7. Kearns, K. P., Simmons, N. N. & Sisterhen, Ch. (1982). Gestural Sign (Amer-Ind) as a Facilitator of Verbalization in Patients With Aphasia. In Clinical Aphasiology Conference: Clinical Aphasiology Conference (1982 : 12th : Oshkosh, WI : June 6-10, 1982) / : BRK Publishers, pages 183-191. |PDF| 

8. Raymer, AM., McHose, B., Smith, KG., Iman, L., Ambrose, A., & Casselton, C. (2012). Contrasting Effects of Errorless Naming Treatment and Gestural Facilitation for Word Retrieval in Aphasia. Neuropsychol Rehabil. 22(2): 235–266. |PMC| 

9. Roby-Brami, A., Hermsdörfer J, Roy, A.C. & Jacobs, S. (2012). A neuropsychological perspective on the link between language and praxis in modern humans. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 367(1585): 144–160. |PMC| 

10. Ward-Lonergan JM, Nicholas M. (1995). Drawing to communicate: a case report of an adult with global aphasia. Eur J Disord Commun. 30(4):475-91. |PubMed|

4 Τομείς που -δεν ξέρατε ότι- η Λογοθεραπεία μπορεί να Βοηθήσει

Illustration by Katarina Ilkovicova

 
Οι περισσότεροι άνθρωποι που συναναστρέφομαι έχουν πολύ συγκεκριμένη εικόνα για την δουλειά μου: μαθαίνω στα παιδιά να μιλούν. Η αλήθεια είναι ότι ο όρος "λογοθεραπευτής" είναι λίγο παραπλανητικός. Το βασικό αντικείμενο ενασχόλησης ενός λογοθεραπευτή είναι σαφώς ο λόγος αλλά δεν είναι μόνο αυτό, καθώς η εκπαίδευση επιτρέπει την ενασχόληση των ειδικών με ένα ευρύ φάσμα διαταραχών που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τα συστήματα που συμμετέχουν στον λόγο και τις λειτουργίες τους.

Πέρα λοιπόν από τα προβλήματα ομιλίας και γλωσσικής ανάπτυξης, μπορεί να εκπλαγείτε όταν μάθετε πως ένας λογοθεραπευτής είναι εκπαιδευμένος να αξιολογεί και να αντιμετωπίζει διαταραχές όλων των ηλικιών και στους παρακάτω τομείς:

>Σίτιση και Κατάποση
Οι λειτουργίες της κατάποσης και της ομιλίας μοιράζονται τις ίδιες περίπου ανατομικές δομές, έτσι η άριστη γνώση των λειτουργιών αυτών κάνει τους λογοθεραπευτές ειδικούς στην αντιμετώπιση της δυσφαγίας. Τα παιδιά με διαταραχές σίτισης και επιλεκτική διατροφή μπορεί επίσης να παρουσιάσουν προβλήματα σε κάποια από τις φάσεις της κατάποσης. Επομένως μπορούν να επωφεληθούν τα μέγιστα από διεπιστημονική ομάδα αποτελούμενη από λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή και διαιτολόγο για πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση.

>Φωνή
Η βραχνάδα, η τραχύτητα, η υπερβολική ένταση δεν είναι χαρακτηριστικά μόνο της φωνής των ενηλίκων. Τα παιδιά παρουσιάζουν δυσφωνίες αρκετά συχνά και τις περισσότερες φορές αγνοούνται αφού θεωρούνται συμπτώματα ιώσεων ή στοιχεία του χαρακτήρα του παιδιού. Η θεραπεία φωνής μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα φωνής παιδιών και ενηλίκων και να προλάβει την εδραίωση μη υγιών φωνητικών συμπεριφορών.

>Κοινωνικές δεξιότητες
Η επιτυχημένη επικοινωνία απαιτεί επαρκείς κοινωνικές δεξιότητες: τα πραγματολογικά στοιχεία της γλώσσας. Η πραγματολογία συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία αλληλεπίδρασης, την ερμηνεία των μη-λεκτικών σημείων, την πρόβλεψη στην επικοινωνία. Όταν οι δεξιότητες αυτές είναι ελλιπείς, η επικοινωνία καθίσταται δύσκολη έως και αδύνατη.

>Γνωστικές λειτουργίες
Ο ίδιος ο λόγος είναι μία από τις ανώτερες νοητικές λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου και δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από αυτές. Νευρο-εκφυλιστικές ασθένειες-άνοιες, κρανιο-εγκεφαλικές κακώσεις, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια μπορεί να ανακόψουν την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου και να προκαλέσουν διαταραχές σε γνωστικό επίπεδο. Η λογοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση των λειτουργιών αυτών.

Μπορείτε να βρείτε περισσότερα για το αντικείμενο της λογοθεραπείας και σε τι μπορεί να σας βοηθήσει, κάνοντας μία περιήγηση στο ιστολόγιο Λογο...θεραπεία! και επικοινωνώντας με τους συλλόγους επαγγελματιών λογοθεραπευτών στην Ελλάδα και μεγάλους συλλόγους επαγγελματιών στο εξωτερικό:

Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων Λογοθεραπευτών Ελλάδος
Πανελλήνιος Σύλλογος Λογοπεδικών - Λογοθεραπευτών
Πανελλήνιος Σύλλογος Λογοθεραπευτών - Ειδικών Παιδαγωγών (Π.Ε.)
American Speech–Language–Hearing Association
International Association of Logopedics and Phoniatrics
Canadian Association of Speech-Language Pathologists and Audiologists
The Speech Pathology Association of Australia

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com