Quoting. *Dr. M. Doshi

"Τα προβλήματα στοματικής υγιεινής αποτελούν μια παραγνωρισμένη αιτία δυσκολιών στην ομιλία τη σίτιση και την κατάποση. Η στοματική υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γενικότερη υγεία του ατόμου."

DR Mili Doshi at UKSRG2020

Book Review: "Θεραπευτική Παρέμβαση στη Στοματική Κοιλότητα για Βελτίωση Ομιλίας και Σίτισης"

info

Τίτλος πρωτότυπου: "Oral Placement Therapy for Speech Clarity and Feeding"
Συγγραφέας: Sarah Rosenfeld-Johnson
Τίτλος ελληνικής έκδοσης: "Θεραπευτική Παρέμβαση στη Στοματική Κοιλότητα για Βελτίωση Ομιλίας και Σίτισης"
Μετάφραση: Άννα Καρατσή, Ειρήνη Κτενιαδάκη, Γεράσιμος Μηλαθιανάκης
Επιμέλεια Μετάφρασης: Γεράσιμος Μηλαθιανάκης
Χ.Ε.: 2014
Εκδόσεις: Ελληνική Πρωτοβουλία
Διανομή: Stark & Watson

Το βιβλίο "Oral Placement Therapy for Speech Clarity and Feeding" της Sarah Rosenfeld-Johnson δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις καθώς είναι ένα αναγνωρισμένο διεθνώς εγχειρίδιο αντιμετώπισης διαταραχών σίτισης και ομιλίας που περιγράφει αναλυτικά την φιλοσοφία και τη δομή του ομώνυμου προγράμματος θεραπείας.
Προσωπικά γνωρίζοντας την απελπιστικά μικρή ελληνική βιβλιογραφία της λογοθεραπείας καλωσόρισα την πρώτη ελληνική έκδοση του βιβλίου τον Ιανουάριο του 2014 πανηγυρικά. Αν και ομολογώ ότι διακατέχομαι από μία επιφύλαξη όσον αφορά τα μεταφρασμένα επιστημονικά βιβλία, η έκδοση με εξέπληξε ευχάριστα.

Η ελληνική έκδοση ακολουθεί πιστά την δομή και το στυλ του πρωτότυπου: βολικό σπιράλ δέσιμο, πυκνογραμμένο, με πλήθος ασπρόμαυρων εικόνων και σχημάτων, χρησιμότατα περιεχόμενα, πλήρες λεξιλόγιο και εκτενή βιβλιογραφία. Περιγράφει αναλυτικά και με ακρίβεια την μέθοδο "Oral Placement" όπως θα έκανε ένα καλό "βιβλίο μαγειρικής" (κατά τα λεγόμενα της ίδιας της S. Rosenfeld-Johnson) αναφέροντας τον στόχο κάθε άσκησης, το υλικό που χρειάζεται, την μέθοδο ιεραρχικά, τα κριτήρια επιτυχίας, την προετοιμασία που χρειάζεται, εξαιρέσεις, επισημάνσεις, θεωρητικό πλαίσιο. Είναι ένας οδηγός με πρωτότυπες και προσεκτικά ιεραρχημένες ασκήσεις στόματος που λειτουργούν συμπληρωματικά στο εξατομικευμένο πρόγραμμα λογοθεραπείας, με απόλυτο στόχο την αποκατάσταση συγκεκριμένων διαταραχών άρθρωσης και σίτισης, αποφεύγοντας την διάχυτη και τυχαία μυική ενδυνάμωση των αρθρωτών.

Η βασική προβληματική της ελληνικής έκδοσης περιορίζεται στα εξής:
#1 η μετάφραση-μεταφορά της (μη ξεκαθαρισμένης σε μεγάλο εύρος ακόμη) επιστημονικής ορολογίας που αντιμετωπίζεται με:

• μετάφραση κατά λέξη (π.χ. jaw-lip dissociation=διαχωρισμός σαγονιού-χειλιών),
• χρήση κοινώς αποδεκτών όρων (π.χ. bite reflex=αντανακλαστικό δήξεως, lip closure=σύγκλιση χειλιών)
• διατήρηση όρων στην αγγλική γλώσσα (πχ. jaw grading bite block, straw kit, cheerio, kazoo)
• ελεύθερη μετάφραση (π.χ η ευρηματική και αποτελεσματική απόδοση του τίτλου του πρωτότυπου βιβλίου)

με σαφή στόχο την καλύτερη δυνατή απόδοση του κειμένου χωρίς να υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα των ασκήσεων. Ας μου επιτραπεί εδώ να επισημάνω ότι παρατήρησα την μεταφορά στην ελληνική του όρου "client" (=πελάτης, που χρησιμοποιείται ευρέως και αποδεκτά από την Αμερικάνικη επιστημονική κοινότητα) ως "ασθενής". Αν και δε μιλούμε για ασθενείς με τη στενή σημασία του όρου, σαφώς διαβάζεται και εμπεδώνεται πιο ευχάριστα  από την, ίσως πιο τυπική λέξη, "πελάτης" και καλύπτει μεγαλύτερο ηλικιακό φάσμα από τον όρο "παιδί". Κοινός ο προβληματισμός.

#2 η προσαρμογή του προγράμματος στο ελληνικό φωνητικό σύστημα εξασφαλίζοντας σωστή ιεράρχηση των ασκήσεων.
Αντιπαραβάλλοντας τις δύο εκδόσεις εντοπίζονται σαφείς διαφορές στο κείμενο ακόμη από το τρίτο κεφάλαιο: παραλείπεται κάθε περιττή αναφορά των φωνημάτων που δεν χρησιμοποιούνται στην ελληνική (τοποθέτηση αρθρωτών, προτεινόμενες ασκήσεις) ενώ ταυτόχρονα διορθώνεται η ακριβής τοποθέτηση του |r| κατά το ελληνικότερον και ιεραρχούνται εκ νέου οι ασκήσεις που στοχεύουν στην εκφορά του.

Προσωπικά αντιλαμβάνομαι την "Θεραπευτική Παρέμβαση στη Στοματική Κοιλότητα για Βελτίωση Ομιλίας και Σίτισης" ως ένα απαραίτητο εργαλείο για τη δουλειά μου. Συμβουλεύτηκα πολλές φορές το αγγλικό κείμενο εφαρμόζοντας την Oral Placement Therapy μέχρι να φτάσει στα χέρια μου η ελληνική έκδοση που, μετά από την εξοικείωση με τη μέθοδο, θεωρώ ικανοποιητική και αξιόπιστη.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

4 Τομείς που -δεν ξέρατε ότι- η Λογοθεραπεία μπορεί να Βοηθήσει

Illustration by Katarina Ilkovicova

 
Οι περισσότεροι άνθρωποι που συναναστρέφομαι έχουν πολύ συγκεκριμένη εικόνα για την δουλειά μου: μαθαίνω στα παιδιά να μιλούν. Η αλήθεια είναι ότι ο όρος "λογοθεραπευτής" είναι λίγο παραπλανητικός. Το βασικό αντικείμενο ενασχόλησης ενός λογοθεραπευτή είναι σαφώς ο λόγος αλλά δεν είναι μόνο αυτό, καθώς η εκπαίδευση επιτρέπει την ενασχόληση των ειδικών με ένα ευρύ φάσμα διαταραχών που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τα συστήματα που συμμετέχουν στον λόγο και τις λειτουργίες τους.

Πέρα λοιπόν από τα προβλήματα ομιλίας και γλωσσικής ανάπτυξης, μπορεί να εκπλαγείτε όταν μάθετε πως ένας λογοθεραπευτής είναι εκπαιδευμένος να αξιολογεί και να αντιμετωπίζει διαταραχές όλων των ηλικιών και στους παρακάτω τομείς:

>Σίτιση και Κατάποση
Οι λειτουργίες της κατάποσης και της ομιλίας μοιράζονται τις ίδιες περίπου ανατομικές δομές, έτσι η άριστη γνώση των λειτουργιών αυτών κάνει τους λογοθεραπευτές ειδικούς στην αντιμετώπιση της δυσφαγίας. Τα παιδιά με διαταραχές σίτισης και επιλεκτική διατροφή μπορεί επίσης να παρουσιάσουν προβλήματα σε κάποια από τις φάσεις της κατάποσης. Επομένως μπορούν να επωφεληθούν τα μέγιστα από διεπιστημονική ομάδα αποτελούμενη από λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή και διαιτολόγο για πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση.

>Φωνή
Η βραχνάδα, η τραχύτητα, η υπερβολική ένταση δεν είναι χαρακτηριστικά μόνο της φωνής των ενηλίκων. Τα παιδιά παρουσιάζουν δυσφωνίες αρκετά συχνά και τις περισσότερες φορές αγνοούνται αφού θεωρούνται συμπτώματα ιώσεων ή στοιχεία του χαρακτήρα του παιδιού. Η θεραπεία φωνής μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα φωνής παιδιών και ενηλίκων και να προλάβει την εδραίωση μη υγιών φωνητικών συμπεριφορών.

>Κοινωνικές δεξιότητες
Η επιτυχημένη επικοινωνία απαιτεί επαρκείς κοινωνικές δεξιότητες: τα πραγματολογικά στοιχεία της γλώσσας. Η πραγματολογία συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία αλληλεπίδρασης, την ερμηνεία των μη-λεκτικών σημείων, την πρόβλεψη στην επικοινωνία. Όταν οι δεξιότητες αυτές είναι ελλιπείς, η επικοινωνία καθίσταται δύσκολη έως και αδύνατη.

>Γνωστικές λειτουργίες
Ο ίδιος ο λόγος είναι μία από τις ανώτερες νοητικές λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου και δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από αυτές. Νευρο-εκφυλιστικές ασθένειες-άνοιες, κρανιο-εγκεφαλικές κακώσεις, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια μπορεί να ανακόψουν την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου και να προκαλέσουν διαταραχές σε γνωστικό επίπεδο. Η λογοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση των λειτουργιών αυτών.

Μπορείτε να βρείτε περισσότερα για το αντικείμενο της λογοθεραπείας και σε τι μπορεί να σας βοηθήσει, κάνοντας μία περιήγηση στο ιστολόγιο Λογο...θεραπεία! και επικοινωνώντας με τους συλλόγους επαγγελματιών λογοθεραπευτών στην Ελλάδα και μεγάλους συλλόγους επαγγελματιών στο εξωτερικό:

Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων Λογοθεραπευτών Ελλάδος
Πανελλήνιος Σύλλογος Λογοπεδικών - Λογοθεραπευτών
Πανελλήνιος Σύλλογος Λογοθεραπευτών - Ειδικών Παιδαγωγών (Π.Ε.)
American Speech–Language–Hearing Association
International Association of Logopedics and Phoniatrics
Canadian Association of Speech-Language Pathologists and Audiologists
The Speech Pathology Association of Australia

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Κύπελα με Στόμιο: Πόσο χρήσιμα είναι τελικά;

Τα κύπελα με στόμιο ή "εκπαιδευτικά ποτηράκια" είναι ομολογουμένως μία εύκολη λύση για την χορήγηση υγρών στα μικρά παιδιά. Δεν χρειάζονται επίβλεψη, δεν στάζουν, δεν λερώνουν, μπορούμε να τα κουβαλάμε μαζί όπου κι αν είμαστε. Είναι όμως η καλύτερη λύση;

Αναρωτηθείτε λοιπόν:

• Πόσους μήνες χρησιμοποιεί το παιδί το κύπελό του;
• Τι βάζετε μέσα στο κύπελο;
• Πόσες φορές ανανεώνετε το υγρό μέσα στο κύπελο;
• Είστε σίγουροι ότι το παιδί καταναλώνει όλο το νερό/χυμό κλπ που του βάλατε, ελέγχετε πραγματικά την ποσότητα που πίνει;
• Πόσο χρόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει το παιδί το κύπελο στο στόμα;

και τελικά

• Γιατί χρησιμοποιείτε κύπελο με στόμιο;

Εν ολίγοις αυτό που μας απασχολεί δεν είναι το κύπελο με στόμιο καθαυτό ή ο σχεδιασμός του αλλά η χρήση του: ΠΩΣ και ΠΟΣΟ το χρησιμοποιούμε.

Σκοπός των κύπελων αυτών [πέρα από την πρακτική τους χρήση, όπως αναφέρθηκε παραπάνω] είναι να αποτελέσουν το μεταβατικό στάδιο από το μπιμπερό στο ποτήρι. Αυτό αυτομάτως σημαίνει ότι μόλις το παιδί μπορεί να πιει από κανονικό ποτήρι δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιεί ειδικό κύπελο. Στην πραγματικότητα λίγα είναι τα παιδιά που μπορεί να χρειαστούν βοήθεια στην μετάβαση αλλά και σε αυτήν την περίπτωση είναι προτιμότερο να μπει στην ζωή τους το καλαμάκι [δείτε εδώ]. Δηλαδή ενώ το παιδί είναι αναπτυξιακά έτοιμο να περάσει σε επόμενο στάδιο, εμείς οι ίδιοι ανακόπτουμε την πορεία του διατηρώντας το σε προγενέστερο επίπεδο.

Τα κύπελα καλύπτουν μία ανάγκη: την δίψα, την ενυδάτωση του παιδιού. Το ότι έχει πρόσβαση στο νερό μέσα στο κύπελό του δεν σημαίνει ότι το πίνει κιόλας. Πολλές φορές παρατηρούμε το παιδί να κρατά το κύπελο στο στόμα χωρίς όμως να πίνει, μετατρέπει δηλαδή το κύπελό του σε πιπίλα. Σε αυτή την περίπτωση τρία ζητήματα μας απασχολούν:

1. το κύπελο δεν είναι σχεδιασμένο για να κάνει την δουλειά της πιπίλας [πιθανές ανατομικές/ γναθοπροσωπικές αλλαγές]
2. το παιδί δεν πίνει άρα δεν ενυδατώνεται [αφυδάτωση]
3. έχει κάτι στο στόμα που το εμποδίζει να μιλήσει και πολύ απλά δεν μιλά, δείχνει [προβλήματα στην γλωσσική έκφραση, δυσκολίες στην ομιλία]

Τι σημαίνουν όλα αυτά;Τα κύπελα με στόμιο υποστηρίζουν έναν ανώριμο και χωρίς προσπάθεια τρόπο θηλασμού με αποτέλεσμα συγκεκριμένα στοματο-κινητικά χαρακτηριστικά σε χρόνια χρήση:

#1. Η γλώσσα δεν κινείται επαρκώς.
#2. Η χρόνια χρήση μπορεί να προκαλέσει φτωχή κινητικότητα και λανθασμένη θέση ανάπαυσης της γλώσσας (η γλώσσα να προβάλει από το στόμα)
#3. Μπορεί να παρατηρήσετε δυσκολία στην άρθρωση των |t|,|d|,|k|,|g|
#4. Συνήθως παρουσιάζεται δυσκολία στην συνειδητοποίηση του στόματος και των οργάνων του.

Επιπλέον, οδοντίατροι και ορθοδοντικοί αναφέρουν ότι υπάρχει πιθανότητα ανάπτυξης χασμοδοντίας (ανοιχτή δήξη) αφού το στόμιο βρίσκεται πολλές ώρες της ημέρας μεταξύ των κοπτήρων και η γλώσσα αρχίζει να προβάλει ενώ τονίζουν ότι αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης τερηδόνας όταν βάζουμε σε κύπελα ή μπιμπερό υγρά που περιέχουν ζάχαρη.


Τι κάνουμε λοιπόν; Τα πετάμε;
Τα κύπελα με στόμιο είναι χρήσιμα για παιδιά το πολύ μέχρι 12 μηνών. Από αυτήν την ηλικία και εφόσον μπορούν να καθίσουν χωρίς υποστήριξη, μπορούν με ασφάλεια να χρησιμοποιήσουν καλαμάκι και απλό ποτήρι. Τα ειδικά κύπελα μπορούν να σας εξυπηρετήσουν σε ταξίδια, εκδρομές κλπ. Στο σπίτι ή σε ελεγχόμενο περιβάλλον δώστε στο παιδί την ευκαιρία να σας ζητήσει να πιεί, βάλτε το να καθίσει, δώστε του νερό σε ποτήρι ή με καλαμάκι, ελέγξτε πόσο και τι θα πιεί. Το παιδί μαθαίνει να τρώει και να πίνει στο τραπέζι και όχι οπουδήποτε μέσα στο σπίτι κι έτσι ρυθμίζετε την συμπεριφορά και τα όριά του από νωρίς και, πάνω από όλα ελέγχετε την ασφάλειά του.

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Ευθύνες του γονέα και ευθύνες του παιδιού στο φαγητό

Τα περισσότερα παιδιά, κάποια περίοδο στην διάρκεια της ανάπτυξής τους εμφανίζουν αντιστάσεις και αντιδράσεις απέναντι στο φαγητό. Συνήθως πρόκειται για φυσιολογική αντίδραση στις νέες γεύσεις, υφές, θερμοκρασίες και στον τρόπο σίτισης (δλδ ταϊσματος) και είναι μία κατάσταση παροδική. Ως γονέας και υπεύθυνος για το φαγητό του παιδιού δεν θα πρέπει να χάνετε την υπομονή σας, πρέπει να εμπιστεύεστε τον εαυτό σας, να αγαπάτε το καλό, υγιεινό φαγητό και να μοιράζεστε την αγάπη και την εμπιστοσύνη αυτή με το παιδί σας.

Ως γονείς παρέχετε την δομή, την υποστήριξη και τις ευκαιρίες.
Εσείς επιλέγετε το φαγητό, το μαγειρεύετε, το σερβίρετε και υποβοηθάτε την σίτιση. Ο ρόλος σας είναι πολύπλευρος και σας δίνει ευκαιρίες να υποστηρίξετε ένα ευχάριστο, υγιεινό και πλήρες γεύμα. Συγκεντρώστε την οικογένεια στο τραπέζι, μοιράστε ευθύνες, φτιάξτε όμορφα πιάτα και περιορίστε το άγχος σας! Εάν το παιδί είναι αναπτυξιακά έτοιμο να φάει οποιαδήποτε τροφή μην του φτιάχνετε ξεχωριστό μενού από την υπόλοιπη οικογένεια. Επιλέξτε την στιγμή που θα έχετε χρόνο και παίξτε με το φαγητό μαζί με το παιδί. Διαλέξτε θρεπτικές τροφές που του/της αρέσουν, μαγειρέψτε με διαφορετικό τρόπο και σερβίρετε με διαφορετικό τρόπο αλλά μην το παρακάνετε: αν προτιμά τις φακές, δεν είναι ανάγκη να τις μαγειρεύετε τρεις φορές την εβδομάδα επειδή είστε σίγουροι ότι θα φάει.

Τα παιδιά ελέγχουν το πόσο και εάν θα φάνε από αυτό που τους παρέχετε.
Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να φάνε με το ζόρι εάν δεν πεινούν [επειδή "είναι η ώρα" ή "θα έπρεπε να πεινούν" ή "εδώ πείνασα εγώ" ή "δεν έχει φάει τίποτα"] ή να αδειάσουν όλο τους το πιάτο εάν έχουν χορτάσει ήδη με το μισό ή και λιγότερο καμία φορά. Μπορείτε να δώσετε στο παιδί επιλογές, ώστε να φάει από το πιάτο του αυτό που θέλει (για παράδειγμα κρεατάκι με ρύζι και αρακά) και όσο θέλει. Μην παραγεμίζετε το πιάτο του με την ελπίδα να φάει περισσότερο και μην επιβραβεύετε την ολοκλήρωση του γεύματος με ανθυγιεινά σνακ.

Όταν ταϊζετε το βρέφος σας θυμηθείτε να είστε ήρεμοι, οργανωμένοι (χαρτί, πανί, νερό σε απόσταση χειρός!) και να δίνετε την τροφή ομαλά δίνοντας την δέουσα προσοχή στις πληροφορίες που στέλνει το μικρό σας σχετικά με τον χρόνο, τον ρυθμό, τη θερμοκρασία την συχνότητα και την ποσότητα.

Στα βρέφη:

• Ο γονέας είναι υπεύθυνος για το ΤΙ
• Το παιδί είναι υπεύθυνο για το ΠΟΣΟ 

Στα νήπια μέχρι και την εφηβεία:

• Ο γονέας είναι υπεύθυνος για το  ΤΙ, ΠΟΤΕ, ΠΟΥ
• Το παιδί είναι υπεύθυνο για το  ΑΝ, ΠΟΣΟ 

Εάν παρ'όλα αυτά η κατάσταση παραμένει και το πρόβλημα διογκώνεται απευθυνθείτε στον παιδίατρό σας ο οποίος θα σας συμβουλέψει επακριβώς ή/ και θα σας παραπέμψει σε λογοθεραπευτή ή/και διαιτολόγο για περαιτέρω εξέταση.

Illustration "Baby Food" by Richard Wilkinson

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

"Δεν μασάει το φαγητό"-"Δεν θέλει να πλύνει τα δόντια του"-"Τρώει μόνο συγκεκριμένα φαγητά". Μήπως έχει υπερευαισθησία στο στόμα;

Διαταραχή στην αισθητηριακή επεξεργασία του στόματος:

Υπερευαισθησία - Στοματική Αισθητηριακή Αμυντικότητα

 
"Αναγουλιάζει συνεχώς", "Δεν θέλει να πλύνουμε τα δόντια του", "Παλεύουμε για να του πλύνω το πρόσωπο", "Τρώει μόνο συγκεκριμένα φαγητά", "Του τρέχουν τα σάλια", "Τρίζει τα δόντια του", "Δεν μασάει το φαγητό", "Δεν με αφήνει να του σκουπίσω την μύτη".
 
Αν τα παραπάνω περιγράφουν το δικό σας παιδί, υπάρχει το ενδεχόμενο να παρουσιάζει υπερευαισθησία στο στόμα ή αλλιώς στοματική αμυντικότητα.
Η υπερευαισθησία προκύπτει όταν περιορίζονται τα αισθητηριακά όρια του παιδιού και οδηγείται σε "αισθητηριακή υπερφόρτωση". Το παιδί που παρουσιάζει στοματική αμυντικότητα δεν ανέχεται την αίσθηση που αφήνουν διάφορες γεύσεις και υφές στο στόμα κι έτσι περιορίζονται οι διατροφικές του επιλογές: προτιμά μόνο πολτοποιημένες τροφές ή μόνο τραγανές τροφές ή μόνο μαλακές τροφές κλπ. Μπορεί να αποφεύγει να μασήσει ή να φάει οτιδήποτε περιέχει σβώλους ή διαφορετικές υφές (πχ. ψαρόσουπα) και αναγουλιάζει πολύ συχνά ακόμη και πριν βάλει το πηρούνι/ κουτάλι στο στόμα. Πολλές φορές μπορεί να μην χρησιμοποιεί τα χείλη για να καθαρίσει την τροφή από το κουτάλι αλλά μόνο τα δόντια. Πολλά παιδιά με στοματική αμυντικότητα δεν ανέχονται να τα ακουμπούν στο πρόσωπο και γύρω από τα χείλη, ούτε να βουρτσίσουν τα δόντια τους.

Τι να κάνετε;

Η απτική αμυντικότητα πολλές φορές αφορά σε όλο το σώμα. Το παιδί μπορεί να μην σας αφήνει να το αγκαλιάσετε παρά μόνο εάν σας προσεγγίσει το ίδιο. Γι'αυτόν τον λόγο πάντοτε να λέτε στο παιδί πότε θα το αγγίξετε και πού. Οι διαδικασίες πρέπει να εφαρμόζονται σταδιακά και με ηρεμία ώστε να μην "βομβαρδίζεται" το παιδί από δυσάρεστα ερεθίσματα. Προτιμήστε να συμβουλευτείτε έναν λογοθεραπευτή ή εργοθεραπευτή ειδικό στις διαταραχές αισθητηριακής επεξεργασίας πριν από οποιαδήποτε ενέργεια.

Edible Candy Necklace

• Ξεκινήστε από μικρές πιέσεις σε μέρη του σώματος όπου είναι ανεκτό.
• Αυξήστε την πίεση στα ίδια σημεία μέχρι η διαδικασία να γίνει προβλέψιμη από το παιδί.
• Δώστε στο παιδί να καταλάβει ότι μπορεί να είναι μία ευχάριστη διαδικασία.
• Μην επιμένετε εάν δεν θέλει να το αγγίξετε.
• Πείτε ένα τραγούδι, ένα παραμύθι, φτιάξτε ένα παιχνίδι καθώς ακουμπάτε το παιδί. Γενικά, δημιουργήστε αντιπερισπασμό και κάντε το πιο ευχάριστο.
• Θυμηθείτε ότι το στόμα είναι το πιο ευαίσθητο μέρος του προσώπου: ξεκινήστε τις πιέσεις στο κεφάλι μακριά από το στόμα και πλησιάστε σταδιακά.
• Χρησιμοποιήστε λούτρινα κουκλάκια για να ακουμπήσετε το πρόσωπο του παιδιού (κάνετε φιλάκια, αγκαλίτσες με το κουκλάκι).
• Σκουπίζετε τακτικά το πρόσωπο του παιδιού με ζεστές πετσέτες.
• Κάνετε μασάζ στο πρόσωπο με τα δάχτυλα: από το σαγόνι στις γωνίες των χειλιών και από τα αυτιά-τα μάγουλα-το στόμα και γύρω από τα χείλη.
• Παίξτε με σφυρίχτρες, φουρφούρια, φούσκες, ανεμόμυλους, φυσαρμόνικες, φυσήξτε με καλαμάκια μπάλες βαμβάκι, μπαλάκια πινγκ πονγκ κλπ.
• Ενθαρρύνετε το παιδί να βάζει στο στόμα του παιχνίδια και τρόφιμα για να εξερευνήσει το περιβάλλον και να απευαισθητοποιήσει το στόμα του.
• Το βούρτσισμα των δοντιών με απλή ή ηλεκτρική οδοντόβουρτσα μπορεί να βοηθήσει. Αφήνετε το παιδί να το κάνει μόνο του ώστε να έχει το έλεγχο.
• Προσέξτε σε ποια θερμοκρασία προτιμά το φαγητό του. Συνήθως η θερμοκρασία δωματίου είναι καλύτερα ανεκτή. Κάνετε σταδιακές αλλαγές με αγαπημένες του τροφές. 
• Όταν το παιδί δε χρησιμοποιεί τα χείλη την στιγμή που βγάζει το πηρούνι/ κουτάλι από το στόμα, μπορείτε να επιμείνετε λίγο χρονικά (σταδιακά, ένα δευτερόλεπτο παραπάνω) στο διάστημα που θα βρίσκεται το πηρούνι/κουτάλι μέσα στο στόμα για να του δώσετε την ευκαιρία να το πλησιάσει με τα χείλη. Χρησιμοποιήστε μόνο αγαπημένες του τροφές.
• Κάνετε σταδιακές αλλαγές στις γεύσεις και στις υφές με τρόφιμα με μεγάλη διατροφική αξία.
• Κρατάτε πάντοτε την ώρα του φαγητού ένα τρόφιμο με διαφορετική υφή και δώστε του κατά τη διάρκεια του γεύματος. Μην πιέσετε το παιδί να το φάει.
• Μην επικεντρώνεστε στην ποσότητα του φαγητού αλλά στην διατροφική ποικιλία.
• Μαγειρέψτε και ετοιμάστε το τραπέζι μαζί με το παιδί.
• Προσθέστε στο φαγητό μπαχαρικά και μυρωδικά (με μέτρο).
• Κάνετε το φαγητό παιχνίδι! Κρεμάστε στο λαιμό του ένα "κολιέ" από κλωστή στο οποίο θα έχετε περάσει μαζί με το παιδί τρόφιμα της επιλογής του: κράκερ, cheerios, καραμέλες, κουλουράκια κλπ. (Edible Candy Necklace)
• Ένας σωλήνας μάσησης μπορεί να βοηθήσει (με την καθοδήγηση θεραπευτή).
• Καθιερώστε πρόγραμμα στα γεύματα με όλη την οικογένεια (να μην τρώει το παιδί μόνο του) και φροντίστε να υπάρχει πάντοτε ένα φαγητό της αρεσκείας του στο τραπέζι.
• Μην πιέζετε το παιδί να φάει κάτι που δεν θέλει.
• Η διαδικασία απαιτεί χρόνο. Μην προσπαθήσετε να περάσετε από το ένα στάδιο στο άλλο χωρίς πρώτα να κατακτήσετε το προηγούμενο. Για παράδειγμα, ένα παιδί που δεν ανέχεται να του σκουπίσετε την μύτη, δεν θα σας αφήσει να αγγίξετε τίποτε μέσα στο στόμα του. Η πίεση μάλιστα μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα.

  Απευθυνθείτε σε έναν λογοθεραπευτή ή εργοθεραπευτή ειδικό στις διαταραχές αισθητηριακής επεξεργασίας ο οποίος θα περιορίσει την ευαισθησία με τεχνικές και κατάλληλο θεραπευτικό υλικό. Επίσης θα σας βοηθήσει να διαχειριστείτε την μετάβαση σε κατάλληλες για την ηλικία του παιδιού τροφές και υφές και θα παρέχει πλήρη αισθητηριακή θεραπεία εάν κριθεί απαραίτητο. Φυσικά, για να θεωρηθεί η θεραπεία ολοκληρωμένη θα πρέπει πριν από οτιδήποτε άλλο να αντιμετωπιστεί το βασικό αίτιο της στοματικής αισθητηριακής αμυντικότητας εάν πρόκειται για ιατρικής φύσης διαταραχή (παλινδρόμηση, δυσανεξία στη λακτόζη κλπ.).

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Δυσφαγία: Συμβουλές για Επιτυχημένα Γεύματα

 Η δυσφαγία είναι κοινό χαρακτηριστικό σύμπτωμα πολλών ασθενειών που προκαλούν βλάβες στο νευρικό σύστημα. Σε πολλές περιπτώσεις οι ασθενείς φτάνουν να χρειάζονται την βοήθεια νοσηλευτικού προσωπικού ή των συγγενών που τους φροντίζουν για τη διαδικασία του φαγητού. Εάν φροντίζετε κάποιον που χρειάζεται τη βοήθειά σας στη σίτιση, αντιλαμβάνεστε την προσπάθεια, την προσοχή και τον χρόνο που απαιτεί από κάθε πλευρά. Οι συμβουλές παρακάτω θα σας βοηθήσουν να επιτύχετε ευκολότερα, ασφαλέστερα και -γιατί όχι;- πιο ευχάριστα γεύματα:

• Προετοιμάστε ένα ήρεμο περιβάλλον.
• Σιγουρευτείτε ότι ο ασθενής μπορεί να αναπνεύσει από την μύτη. Εάν χρειαστεί καθαρίστε την.
• Ελέγξτε εάν η τεχνητή οδοντοστοιχία (μασέλα) είναι σταθερή.
• Μη γεμίζετε το κουτάλι.
• Χρησιμοποιήστε κανονικά μαχαιροπήρουνα (όχι πολύ βαθιά ούτε μυτερά). Εάν χρειαστεί χρησιμοποιήστε ειδικά μαχαιροπήρουνα και σερβίτσια σε συνεννόηση με τον εργοθεραπευτή
• Εάν είναι εφικτό, χρησιμοποιήστε κανονικά ποτήρια ή ειδικά κύπελλα με εγκοπή για την μύτη και όχι κύπελλα με στόμιο.

"flexi cup" ή "nose cut cup" ή "κύπελλο εκμάθησης πόσης"

• Σε περιπτώσεις μειωμένης λειτουργικότητας των χεριών, μπορούν να χρησιμοποιηθούν καλαμάκια αλλά μόνο εάν τα χείλη κλείνουν επαρκώς (ώστε να αποφευχθεί η εισροή αέρα που ενισχύει την εισρόφηση). Τα καλαμάκια πρέπει να αποφεύγονται όταν υπάρχει έντονο το αντανακλαστικό δαγκώματος. Εάν ο ασθενής δυσκολεύεται να ρουφήξει χρησιμοποιήστε μικρότερο καλαμάκι.
• Όταν βοηθάτε τον ασθενή να φάει, σταθείτε απέναντι ώστε να έχετε αμφίδρομη βλεματική επαφή. Μην στέκεστε όρθιος/α καθώς αυτό μπορεί να κάνει τον ασθενή να τεντώνει τον λαιμό προς τα επάνω.
• Αφιερώστε και αφήστε αρκετό χρόνο στην ώρα του φαγητού.
• Περιμένετε να καταπιεί ο ασθενής. Μην δίνετε την επόμενη κουταλιά ή γουλιά πολύ σύντομα. Εάν καταπιεί θα το καταλάβετε από την κίνηση του λάρυγγα. Καθαρίστε το στόμα από τυχόν υπολείμματα.
• Καθίστε ακριβώς απέναντι από τον ασθενή όταν δίνετε το φαγητό. Σιγουρευτείτε ότι το κουτάλι ή το πηρούνι μπαίνει στο στόμα σε ευθεία. Εάν χρειαστεί πιέστε λίγο την γλώσσα. Ενθαρρύνετε τον ασθενή να πάρει ο ίδιος την τροφή στο στόμα του και βγάλτε αμέσως το πηρούνι ή κουτάλι. Μην το καθαρίζετε στα χείλη ή στα δόντια.
• Φροντίστε ώστε τα χείλη του ασθενή να είναι κλειστά όταν μασάει ή καταπίνει (βοηθήστε εάν χρειαστεί).
• Εάν χρειαστεί ξαναζεστάνετε το φαγητό. Οι κρύες τροφές δεν έχουν αρκετή γεύση, είναι δύσκολο να φαγωθούν και έτσι δεν δίνουν αρκετό ερέθισμα.
• Προτιμήστε να ταμπονάρετε το στόμα του ασθενή (παρά να το σκουπίζετε).
• Μην κάνετε ερωτήσεις στον ασθενή όταν τρώει. Δώστε σύντομες οδηγίες.

"Nευρογενείς ασθένειες όπως η Νόσος του Parkinson, η Νόσος Alzheimer, η Σκλήρυνση κατά Πλάκας, η Μυασθένεια Gravis και βλάβες του κεντρικού νευρικού συστήματος όπως το Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο, η Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση και η Εγκεφαλική Παράλυση μπορεί να συνοδεύονται από δυσφαγία."

• Σε περίπτωση εισρόφησης (δείτε εδώ) ενθαρρύνετε τον ασθενή να βήξει δυνατά. Εάν χρειαστεί εφαρμόστε την λαβή Heimlich. Διακόψτε την σίτιση μέχρι να επανέλθει ο ρυθμός αναπνοής.
• Εάν δε λειτουργεί το αντανακλαστικό της κατάποσης εφαρμόστε πιέσεις κάτω από το πηγούνι.
• Σε περίπτωση κόπωσης, μπορεί να βοηθήσουν μικρές μπουκιές με μεγαλύτερη συχνότητα και ξεκούραση πριν από το φαγητό.
• Μπορεί να χρειαστεί να καθαρίζει ο ασθενής τον λαιμό του συχνά.
• Ο ασθενής θα πρέπει να κάθεται για 15 λεπτά μετά το φαγητό.
• Δώστε ένα χάπι τη φορά με ένα κουτάλι.
• Φροντίστε την στοματική του υγιεινή. (δείτε εδώ)
• Κάποιες φορές, οι τεχνητές οδοντοστοιχίες δεν εφαρμόζουν σωστά λόγω των αλλαγών που συμβαίνουν στο στόμα. Ειδικές κόλλες μπορούν να βοηθήσουν να μείνουν σταθερές. Εάν χρειαστεί απευθυνθείτε σε οδοντίατρο.
• Σε περιπτώσεις σιελόρροιας αποφύγετε τις πολύ έντονες γεύσεις.
• Είναι πολύ σημαντικό να προσέξετε τον τρόπο που σερβίρετε το φαγητό. Ο ασθενής πρέπει να το χαίρεται. Η μυρωδιά και η γεύση παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο καθώς αυξάνουν την αισθητικότητα του στόματος.
• Απλοί τρόποι για να διατηρήσετε τη μυρωδιά και τη γεύση είναι:

τρόφιμα στον ατμό ή στο γκριλ

ελαφριές σάλτσες

ποικιλία φαγητού

μπαχαρικά

σωστές θερμοκρασίες 

Θυμηθείτε πως αν αντιληφθείτε κάτι διαφορετικό από τη συνηθισμένη διαδικασία πρέπει να απευθυνθείτε άμεσα σε ΩΡΛ.

Σημείωση: Το παρόν κείμενο δεν αποτελεί πηγή αναφοράς για ακαδημαϊκά έργα. Απαγορεύεται η μερική ή ολική αντιγραφή του.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Πώς να μειώσετε τις πιθανότητες εμφάνισης πνευμονίας λόγω εισρόφησης

Η πνευμονία λόγω εισρόφησης είναι μία από τις πιο σοβαρές επιπλοκές της δυσφαγίας. Ο όρος "εισρόφηση" (aspiration) χρησιμοποιείται για να περιγράψει την κατάσταση κατά την οποία τροφές ή υγρά περνούν από τον λάρυγγα στην τραχεία και καταλήγουν στους πνεύμονες, αντί για τη φυσιολογική πορεία της τροφής από τον οισοφάγο στο στομάχι κατά την κατάποση. Επαναλαμβανόμενα περιστατικά εισρόφησης μπορεί να οδηγήσουν σε πνευμονία.

Βεβαίως, ο καλύτερος τρόπος περιορισμού του κινδύνου εισρόφησης είναι η πλήρης αξιολόγηση του μηχανισμού κατάποσης από ωτο-ρινο-λαρυγγολόγο και ειδικό λογοθεραπευτή, ο οποίοι θα εντοπίσουν το πρόβλημα, θα οργανώσουν το κατάλληλο θεραπευτικό πλάνο για τη βελτίωση της κατάποσης και θα ορίσουν τις καταλληλότερες και ασφαλέστερες τροφές και υγρά για την κάθε περίπτωση.

Ωστόσο, ο ίδιος ο ασθενής μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του κάνοντας κάποια απλά βήματα προς τη βελτίωση της διαδικασίας κατάποσης, παράλληλα με τις οδηγίες του λογοθεραπευτή του. Κι αυτό γιατί η έρευνα έχει εντοπίσει κάποιους παράγοντες που επιβαρρύνουν την κατάσταση του ασθενή με δυσφαγία, που όμως μπορεί να χειριστεί και να αντιμετωπίσει ο ίδιος:

1. Φτωχή στοματική υγιεινή/ εξάρτηση της στοματικής υγιεινής από τρίτους:

Η ίδια η εισρόφηση σαν κατάσταση είναι άσχημη, αλλά επιβαρρύνεται και από αυτό το οποίο εισροφάται. Η φτωχή στοματική υγιεινή προκαλεί συσσώρευση βακτηριδίων στο στόμα. Τα βακτήρια αυτά μεταφέρονται στους πνεύμονες μαζί με το σάλιο και τις τροφές που εισροφούνται προκαλώντας λοιμώξεις. Αυτός ο κίνδυνος μπορεί να περιοριστεί με συχνό βούρτσισμα των δοντιών, των ούλων και της γλώσσας και με τη χρήση ενός καλού αντισηπτικού στόματος.

2. Εξάρτηση της σίτισης από τρίτους.

Συνήθως σε ιδρύματα, οι επαγγελματίες φροντιστές καλούνται να σιτίσουν όσους περισσότερους ασθενείς μπορούν σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Έτσι, δίνονται μεγάλες μπουκιές, πολύ γρήγορα, κάτι που δεν επιτρέπει σε στρατηγικές υποβοήθησης της κατάποσης να λειτουργήσουν (πχ. πολλές καταπόσεις για μία μπουκιά, χορήγηση υγρών για να παρασύρουν τυχόν υπολείμματα τροφής). Σε αυτή την περίπτωση ο φροντιστής θα πρέπει να ενημερωθεί για την κατάσταση του ασθενούς από την οικογένεια και να συμβουλευτεί έναν ειδικό λογοθεραπευτή για τυχόν τεχνικές που μπορεί να χρησιμοποιήσει κατά τη σίτιση ώστε να αποφύγει τον κίνδυνο πνευμονίας.

3. Αδύναμος βήχας.

Ο βήχας είναι η φυσική προστασία του σώματος από την εισρόφηση. Οπότε στη δυσφαγία ένας έντονος, δυνατός βήχας ναι, κάνει καλό! Εάν ο βήχας είναι αδύναμος, πολλές φορές μπορεί να βελτιωθεί με τη θεραπεία κατάποσης. Ένα ακόμη προληπτικό μέσο κατά της πνευμονίας είναι η καλή σωματική κατάσταση, εννοώντας πως οποιαδήποτε φυσική δραστηριότητα είναι καλύτερη από την ακινησία. Το άτομο που κινείται κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει πολύ λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξει πνευμονία από εισρόφηση από εκείνο το άτομο που δεν δραστηριοποιείται.

4. Ένα στεγνό στόμα αναπτύσσει περισσότερα βακτήρια.

Μία πολύ συχνή παρενέργεια πολλών φαρμάκων είναι το στεγνό στόμα ή ξηροστομία. Όταν μειώνεται η παραγωγή σάλιου, τα βακτήρια συσσωρεύονται και αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης ουλίτιδας και τερηδόνας. Αυτό μας οδηγεί ξανά στην πρώτη παρατήρηση με τα βακτήρια που ταξιδεύουν προς τους πνεύμονες. Εάν τα φάρμακα του ασθενή του προκαλούν ξηροστομία, μπορεί να το συζητήσει με τον γιατρό του για να δει εάν μπορεί να του χορηγήσει κάποιο άλλο φάρμακο χωρίς αυτή την παρενέργεια.

5. Ξεκούραση μετά το φαγητό.

Ο κίνδυνος εισρόφησης δεν σταματά μόλις τελειώσει το γεύμα. Τα άτομα με δυσφαγία μπορεί να διατηρήσουν μικρά κομμάτια τροφής στο λαιμό τους ακόμα και μετά την κατάποση. Σε αυτή την περίπτωση η βαρύτητα είναι πολύ καλός φίλος καθώς, όσο περισσότερο χρόνο παραμείνει όρθιος ο ασθενής, τόσο περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν αυτά τα μικρά κομμάτια τροφής να βρουν το δρόμο τους προς το στομάχι. Εάν ο ασθενής ξαπλώσει αμέσως μετά το γεύμα, υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα τα υπολείμματα τροφής να καταλήξουν στον αεραγωγό. Επίσης, όταν το άτομο βρεθεί σε οριζόντια θέση μετά το φαγητό, υπάρχει και η περίπτωση να παλινδρομήσει το οξύ το στομάχου και να καταλήξει στους πνεύμονες. Αφήνουμε λοιπόν, τον χρόνο και τη βαρύτητα να λειτουργήσουν υπέρ μας μετά το γεύμα.

6. Κάπνισμα

Προσθέστε και την εισρόφηση στον μακρύ κατάλογο των κινδύνων από το κάπνισμα. Το κάπνισμα αυξάνει την "μόλυνση" στο στόμα και περιορίζει τη λειτουργικότητα των πνευμόνων. Ένα "βρώμικο" στόμα και ενας αδύναμος βήχας είναι η συνταγή καταστροφής για κάποιον με δυσφαγία. Άρα ο κίνδυνος εισρόφησης είναι άλλος ένας λόγος  να κόψει κανείς το κάπνισμα

Μαζί με τις οδηγίες του γιατρού και του λογοθεραπευτή σας, η εφαρμογή αυτών των μηχανισμών μπορεί να περιορίσει την πιθανότητα εμφάνισης πνευμονίας από εισρόφηση και να βοηθήσει στην ταχύτερη αποκατάσταση της δυσφαγίας.

Additional Reading

• Langmore S, Terpenning M, Schork A, Chen Y, Murray J, Lopatin D, Loesche W.  Predictors of Aspiration Pneumonia: How Important Is Dysphagia? Dysphagia 13:69–81 (1998).

• Scannapieco FA. Role of oral bacteria in respiratory infection. J Periodontol. 1999 Jul;70(7):793-802.

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Προβλήματα Κατάποσης στη Νόσο Alzheimer: Αναγνώριση και Αντιμετώπιση

image via Colossal

Τα προβλήματα κατάποσης μπορεί  να αποτελέσουν κοινό σύμπτωμα πολλών εκφυλιστικών νευρολογικών και νευρο-μυικών νόσων. Η νόσος Alzheimer (ΝΑ) είναι μία προοδευτική άνοια που προκαλεί προβλήματα σίτισης και κατάποσης.

Αρχικά, οι ασθενείς αποκτούν αγνωσία τροφής δηλαδή δεν αναγνωρίζουν οπτικά το φαγητό ως τροφή όταν τοποθετείται μπροστά τους. Για παράδειγμα, εάν τους ζητηθεί να επιλέξουν μεταξύ ενός σάντουιτς, ενός μολυβιού και ενός ψαλιδιού ποιο τρώγεται, δεν μπορούν να αναγνωρίσουν το σάντουιτς ως βρώσιμο. Αυτό τους δυσκολεύει να δεχτούν την τροφή στο στόμα και να την καταπιούν και εξηγεί τη βραδύτητα στο να ανοίξουν το στόμα και να δεχτούν φαγητό.

Με την εξέλιξη της άνοιας οι ασθενείς αναπτύσσουν απραξία σίτισης και κατάποσης. Η απραξία σίτισης εμφανίζεται ως δυσκολία χειρισμού των μαχαιροπήρουνων: μπορεί να γυρίζουν το κουτάλι ή το πηρούνι στο χέρι χωρίς να είναι σίγουροι ποιο άκρο θα χρησιμοποιήσουν. Η απραξία κατάποσης προκαλεί δυσκολία στην έναρξη του στοματικού σταδίου: οι ασθενείς είτε μετακινούν την τροφή μέσα στο στόμα γιατί δεν είναι σίγουροι τι θα κάνουν με αυτή και πώς να ξεκινήσουν την κατάποση, είτε κρατούν την τροφή στο στόμα χωρίς καμία κίνηση της γλώσσας. Αυτοί οι ασθενείς εμφανίζουν επίσης στοματική αγνωσία τροφής. Όταν η τροφή δεν αναγνωρίζεται στο στόμα, δεν υπάρχει λόγος να ξεκινήσει η στοματική φάση της κατάποσης. Αυτό οδηγεί στη διατήρηση της τροφής στο στόμα χωρίς κατάποση.

Μαζί με την απραξία κατάποσης, ο ασθενής με ΝΑ μπορεί να παρουσιάσει αλλαγές στη φυσιολογία της κατάποσης: περιορισμό στην πλευρική κίνησης της γλώσσας για τη μάσηση, καθυστέρηση στην έναρξη της φαρυγγικής φάσης και κινητικές ανωμαλίες του φάρυγγα που περιλαμβάνουν αμφοτερόπλευρη αδυναμία, περιορισμένη ανύψωση λάρυγγα και περιορισμένη οπίσθια κίνηση της βάσης της γλώσσας.

Συχνά, η αγνωσία και η απραξία κατάποσης εμφανίζονται σε αρχικό στάδιο και επιδεινώνονται μέχρι να προκαλέσουν σημαντική καθυστέρηση στην είσοδο της τροφής στο στόμα διακινδυνεύοντας τη πλήρη διατροφή και ενυδάτωση. Κάποιοι ασθενείς μπορεί να χρειαστούν 3-4 λεπτά για την έναρξη κάθε μοναδικής κατάποσης.

Σε πολλές περιπτώσεις τεχνικές αύξησης της αισθητικότητας πριν από την έναρξη της σίτισης ή κατά τη διάρκεια, μπορεί να επιταχύνουν το στοματικό στάδιο και και την έναρξη της κατάποσης. Οι διαδικασίες ενίσχυσης της αισθητικότητας είναι υπό τον έλεγχο του φροντιστή και μπορούν να χρησιμοποιηθούν επιτυχώς για ένα διάστημα με τα άτομα με άνοια. Θεωρούνται αντισταθμιστικές καθώς δε μπορούν να μεταβάλλουν τον κινητικό έλεγχο της κατάποσης αλλά και θεραπευτικές αφού αλλάζουν τη διάρκεια της κατάποσης. Οι τεχνικές αύξησης της αισθητικότητας περιλαμβάνουν την παροχή ερεθισμάτων (βλωμού/μπουκιάς) που διαφέρουν σε όγκο, γεύση, θερμοκρασία, υφή:

• αύξηση της πίεσης του κουταλιού στη γλώσσα κατά τη σίτιση
• παροχή βλωμού με ξινή γεύση
• παροχή κρύου ερεθίσματος (τροφής)
• παροχή βλωμού που απαιτεί μάσηση
• παροχή βλωμού μεγάλου όγκου
• εφαρμογή απτικού ερεθίσματος

Η άνοια τύπου Alzheimer μπορεί να είναι μία σταδιακά επιδεινούμενη κατάσταση ή μπορεί να οδηγήσει σε ταχεία επιδείνωση. Σε κάθε περίπτωση ο λογοθεραπευτής θα πρέπει να κρίνει πότε παύει να ωφελείται ο ασθενής από τη θεραπεία κατάποσης οπότε και οφείλει να διακόψει ή να συστήσει παρεντερικό σωλήνα για ασφαλέστερη και πληρέστερη σίτιση σε προχωρημένα στάδια.

Βιβλιογραφία

1. Longeman J. (1998). Evaluation and Treatment of Swallowing Disorders. USA: pro-ed
2. Cichero J., Murdoch B. (2006). Dysphagia Foundation, Theory and Practice. USA: Wiley

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Τι είναι οι διαταραχές κατάποσης;

 Via ASHA

Οι διαταραχές κατάποσης (δυσφαγία) μπορεί να συμβούν σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας κατάποσης:

Στοματική φάση: θηλασμός, μάσηση και μεταφορά της τροφής στο φάρυγγα

Φαρυγγική φάση: έναρξη αντανακλασικού κατάποσης, προώθηση της τροφής κάτω στον φάρυγγα, κλείσιμο του αεραγωγού προς αποφυγή της εισόδου τροφής ή υγρών στον λάρυγγα (aspiration=εισρόφηση) ή πνιγμού

Οισοφαγική φάση: χαλάρωση και σύσφιγξη των άνω και κάτω τμημάτων του οισοφάγου (οισοφαγικοί σφιγκτήρες και πίεση της τροφής μέσω του οισοφάγου στο στομάχι

Συμπτώματα διαταραχών κατάποσης στους ενήλικες

Πολλές ασθένειες, καταστάσεις ή χειρουργικές παρεμβάσεις μπορεί να οδηγήσουν σε προβλήματα κατάποσης. Ενδεικτικά σημάδια είναι τα εξής:

• βήχας κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά τη σίτιση ή την πόση
• "υγρή" ή "γαργαριστή" φωνή κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά τη σίτιση ή την πόση
• μεγαλύτερη προσπάθεια ή περισσότερος χρόνος για μάσηση ή κατάποση
• τροφή ή υγρά διαφεύγουν από το στόμα ή παραμένουν στο στόμα (ενν. μετά την κατάποση)
• επαναλαμβανόμενες πνευμονίες ή συμφόρηση μετά την σίτιση
• απώλεια βάρους ή αφυδάτωση λόγω αποτυχίας επαρκούς σίτισης

Ως αποτέλεσμα, οι ενήλικες μπορεί να παρουσιάσουν:

• φτωχή διατροφή ή αφυδάτωση
• κίνδυνο εισρόφησης που μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονία και χρόνια αναπνευστική νόσο
• μείωση της ευχαρίστησης που δίνει η τροφή και η πόση
• αμηχανία ή απομόνωση σε κοινωνικές καταστάσεις που περιλαμβάνουν φαγητό

Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com

Ένα ντοκυμανταίρ για τη δυσφαγία

Ειδικοί και ασθενείς με προβλήματα κατάποσης μιλούν για τη δυσφαγία σε αυτό το 15λεπτο ντοκυμανταίρ. Είναι στα αγγλικά και χωρίς υπότιτλους (δυστυχώς), όπως και κάθε τι σχετικό. Αξίζει ωστόσο να το παρακολουθήσετε.

Via You Tube

Τι είναι οι διαταραχές σίτισης και κατάποσης;

via pixabay.com

Τι είναι οι διαταραχές σίτισης και κατάποσης;
 
Οι διαταραχές σίτισης περιλαμβάνουν προβλήματα στη συγκέντρωση της τροφής και στην διαδικασία του θηλασμού, της μάσησης και της κατάποσης. Για παράδειγμα, ένα παιδί που δεν μπορεί να πάρει το φαγητό και να το βάλει στο στόμα του ή δεν μπορεί να κλείσει επαρκώς τα χείλη ώστε να εμποδίσει την τροφή να τρέξει έξω από το στόμα, μπορεί να παρουσιάζει μία διαταραχή σίτισης. Οι διαταραχές κατάποσης, που ονομάζονται και δυσφαγία, μπορεί να εμφανιστούν σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας κατάποσης:
Στοματική φάση - θηλασμός, μάσηση και μεταφορά της τροφής στο λαιμό
Φαρυγγική φάση - έναρξη κατάποσης, πίεση της τροφής προς τα κάτω στο λαιμό και κλείσιμο του αεραγωγού ώστε να εμποδιστεί η εισχώρηση τροφής ή υγρών στο λάρυγγα (εισρόφηση) ή να προληφθεί ο πνιγμός
Οισοφαγική φάση - χαλάρωση και σφίξιμο των ανοιγμάτων στο ανώτερο και κατώτερο σημείο του σωλήνα σίτισης του λαιμού (οισοφάγος) και πίεση της τροφής από τον οισοφάγο στο στομάχι.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ή τα συμπτώματα των διαταραχών σίτισης και κατάποσης στα παιδιά;
Τα παιδιά με προβλήματα σίτισης και κατάποσης παρουσιάζουν μία ποικιλία συμπτωμάτων. Ωστόσο δεν εντοπίζονται όλα τα χαρακτηριστικά και τα συμπτώματα σε κάθε παιδί. Τα παρακάτω είναι σημάδια και συμπτώματα προβλημάτων σίτισης και κατάποσης σε πολύ μικρά παιδιά:
· έκταση ή κάμψη του σώματος κατά τη σίτιση
· ευερεθιστότητα ή μη εγρήγορση κατά την σίτιση
· άρνηση τροφής ή υγρών
· αδυναμία πρόσληψης τροφών διαφορετικής υφής (π.χ. μόνο πολτοποιημένες τροφές ή τραγανά δημητριακά)
· μεγάλη διάρκεια γευμάτων (π.χ. περισσότερο από 30 λεπτά)
· δυσκολία στη μάσηση
· δυσκολία στο μητρικό θηλασμό
· βήχας ή εμετός κατά τη διάρκεια των γευμάτων
· υπερβολική σιελόρροια ή τροφόρροια από το στόμα ή τη μύτη
· δυσκολία συντονισμού αναπνοής με σίτιση και πόση
· αυξημένες ενδείξεις πνιγμού κατά τη διάρκεια των γευμάτων
· υγρή ή βραχνή ποιότητα φωνής
· συχνά φτυσίματα ή έμετοι
· συχνές πνευμονίες ή αναπνευστικές λοιμώξεις
· μικρότερη του κανονικού αύξηση βάρους ή ανάπτυξη

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, τα παιδιά μπορεί να κινδυνεύουν από:

· αφυδάτωση ή φτωχή διατροφή
· εισρόφηση (τροφές ή υγρά περνούν στον αεραγωγό) ή διείσδυση
· πνευμονία ή επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού που μπορεί να οδηγήσουν σε χρόνια πνευμονοπάθεια
· αμηχανία ή απομόνωση σε κοινωνικές περιστάσεις που περιλαμβάνουν φαγητό

Πώς γίνεται η διάγνωση στις διατραχές σίτισης και κατάποσης;

Εάν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας έχει κάποια δυσκολίες όταν τρώει, ενημερώστε αμέσως τον παιδίατρό σας. Ο παιδίατρος θα εξετάσει το παιδί και θα εντοπίσει πιθανές αιτίες των δυσκολιών, συμπεριλαμβανομένου της παρουσίας παλινδρόμησης ή μεταβολικών διαταραχών. Ένας λογοθεραπευτής με ειδίκευση στην αντιμετώπιση διαταραχών σίτισης και κατάποσης παιδιών μπορεί να αξιολογήσει το παιδί και:
· να συμπληρώσει το ιατρικό και αναπτυξιακό ιστορικό του παιδιού και να καταγράψει τα συμπτώματα
· να ελέγξει τη δύναμη και και την κινητικότητα των μυών που συμμετέχουν στην κατάποση
· να παρατηρήσει το παιδί κατά τη διάρκεια του γεύματος ώστε να ελέγξει τη στάση του σώματός του, τη συμπεριφορά του και τις κινήσεις του στόματός του όταν τρώει και πίνει
· να παραπέμψει για ειδικές εξετάσεις, εάν κριθεί απαραίτητο, για την αξιολόγηση της κατάποσης, όπως:

-ακτινοσκόπιση με κατάποση σκιαγραφικού μέσου - το παιδί τρώει φαγητό ή πίνει υγρό με βάριο και η διαδικασία κατάποσης εμφανίζεται σε μορφή ακτινογραφίας

-ενδοσκόπιση (λαρυγγοσκόπιση) - ένα φωτιζόμενο ινοσκόπιο εισέρχεται από τη μύτη του παιδού και η διαδικασία κατάποσης παρατηρείται από μία οθόνη

Ο λογοθεραπευτής μπορεί να ενεργεί ως μέλος μίας διεπιστημονικής ομάδας. Άλλα μέλη της μπορεί να είναι:

• εργοθεραπευτής
• φυσιοθεραπευτής
• γιατρός ή νοσηλευτής
• διαιτολόγος ή διατροφολόγος
• αναπτυξιολόγος

Η στάση του σώματος του παιδιού σας, η ικανότητα να φάει μόνο του, η κατάσταση της υγείας του και η διατροφή του θα εξεταστούν από την ομάδα. Στη συνέχεια η ομάδα θα συστήσει τον τρόπο που θα βελτιώσετε τη σίτιση και την κατάποση του παιδιού σας.

Τι είδους θεραπευτική αντιμετώπιση προσφέρεται σε παιδιά με διαταραχές σίτισης και κατάποσης;
Η θεραπεία ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τα αίτια και τα συμπτώματα του προβλήματος κατάποσης. Με βάση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης σίτισης και κατάποσης, ο λογοθεραπευτής ή η διεπιστημονική ομάδα μπορεί να συστήσουν κάποια από τα παρακάτω:
· ιατρική παρέμβαση (π.χ. φάρμακα για την παλινδρόμηση)
· άμεση θεραπεία σίτισης διαμορφωμένη να καλύπτει τις ανάγκες του ατόμου
· διατροφικές αλλαγές (π.χ. διαφορετικές τροφές, προσθέτοντας θερμίδες στο φαγητό)
· αύξηση αποδοχής των νέων τροφών και υφών
· θερμοκρασία φαγητού και αλλαγές στην υφή τους
· αλλαγές στην στάση ή θέση του σώματος
· τεχνικές διαχείρησης συμπεριφοράς
· παραπομπή σε άλλους επαγγελματίες, όπως ψυχολόγο ή οδοντίατρο

Εάν συστηθεί θεραπεία σίτισης με λογοθεραπευτή, η παρέμβαση μπορεί να εστιάσει στα παρακάτω:
· ενδυνάμωση των μυών του στόματος
· αύξηση της κινητικοτητας της γλώσσας
· βελτίωση της μάσησης
· αύξηση ανεκτικότητας διαφορετικών τροφών και υγρών
· βελτίωση του θηλασμού και/ ή της ικανότητας πόσης
· συντονισμός του προτύπου θηλασμός-κατάποση-αναπνοή (για βρέφη)
· μεταβολή της υφής των τροφών και της πυκνότητας των υγρών ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής κατάποση

Μετά από την αξιολόγηση, οι γονείς ή οι φροντιστές του παιδιού μπορούν:

· να κάνουν ερωτήσεις για να κατανοήσουν τα προβλήματα σίτισης και κατάποσης
· να βεβαιωθούν ότι κατανοούν το θεραπευτικό πρόγραμμα
· να ξεκινήσουν το θεραπευτικό πρόγραμμα
· να ακολουθήσουν τις προτεινόμενες τεχνικές στο σπίτι και στο σχολείο
· να ενημερώσουν οποιονδήποτε ασχολείται με το τάισμα του παιδιού για τα προβλήματα σίτισης και κατάποσης και για το θεραπευτικό πλάνο
· να ενημερώνουν τον λογοθεραπευτή τους ή την ομάδα σχετικά με το τι έχει ή δεν έχει αποτέλεσμα στο σπίτι


Πηγή: www.asha.org
 Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com