Οι δεξιότητες κοινωνικής επικοινωνίας των αυτιστικών συχνά διαφέρουν από εκείνες των νευροτυπικών. Ακόμη και οι γονείς μπορεί να να μην μπορούν να συντονιστούν με τον τρόπο που το παιδί τους δείχνει ότι έχει συνδεθεί. Αυτό μπορεί να συμβεί γιατί η αμοιβαία ευχαρίστηση μπορεί να εκφραστεί με πάρα πολλούς διαφορετικούς τρόπους και συνήθως η συμπεριφορά που παρατηρούμε δεν αντικατοπτρίζει με απόλυτη ακρίβεια το βαθμό συμμετοχής σε μία δραστηριότητα. Αυτό όμως που παρατηρούμε και είναι πολύ σημαντικό είναι το εξής:
Όταν επιτρέπουμε στα αυτιστικά παιδιά να επιλέξουν το πώς και το πότε θα εμπλακούν στο κοινωνικό παιχνίδι, τότε επιδεικνύουν τον ίδιο βαθμό κινήτρου να αλληλεπιδράσουν με τους γονείς τους όσο και τα νευροτυπικά παιδιά. Τι κάνουμε λοιπόν; Για άλλη μια φορά αφήνουμε το παιδί να ηγηθεί και να οδηγήσει την αλληλεπίδραση!
Πώς το κάνουμε αυτό;
Παρατηρούμε, εξερευνούμε και εντοπίζουμε τον τρόπο που επιλέγει να συνδέεται το παιδί.
Ανακαλύπτουμε ποιο είδος κοινωνικού παιχνιδιού ενδιαφέρει το παιδί.
Υποστηρίζουμε κάθε αλληλεπίδραση μεταξύ γονιού και παιδιού εστιάζοντας στα ενδιαφέροντα του παιδιού.
Ένα υγιές σύστημα κινήτρων χτίζεται μέσω ενός συνδυασμού εσωτερικών και εξωτερικών κινήτρων που υποστηρίζονται από θετική ανατροφοδότηση.
Υπάρχουν δύο τύποι κινήτρων, το κίνητρο επιδίωξης της επιτυχίας που περιλαμβάνει την απελευθέρωση ενός νευροχημικού παράγοντα που μας λέει ότι κάτι ευχάριστο πρόκειται να συμβεί και το κίνητρο της αποφυγής της αποτυχίας που μας απομακρύνει από μία απειλητική ή δυσάρεστη κατάσταση απελευθερώνοντας ορμόνες που ενεργοποιούν μία αντίδραση “πάλης ή φυγής” (fight or flight).
Τα κίνητρα επιδίωξης και αποφυγής αναπτύσσονται στην παιδική ηλικία και επηρεάζονται από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες.
Αφού έχουν πρώτα καλυφθεί οι βασικές ανάγκες των παιδιών, τα περισσότερα από αυτά κινητοποιούνται εσωτερικά από την εξερεύνηση, την ενεργή συμμετοχή στο παιχνίδι και την πιθανή κατάκτηση ενός στόχου. Αυτό το κίνητρο είναι σημαντικό για τη μάθηση και την ανάπτυξη καθώς οδηγεί σε έντονη ενασχόληση με μία δραστηριότητα και κατ’ επέκταση στην ολοκλήρωσή της, που σχετίζεται με το αίσθημα υπερηφάνειας και ευχαρίστησης. Τα εσωτερικά κίνητρα θεωρούνται η πιο δυνατή και πιο σταθερή κινητήρια δύναμη, ιδιαίτερα στην πρώιμη παιδική ηλικία, όμως και η θετική ανατροφοδότηση μπορεί να υποστηρίξει και να ενισχύσει τα σύμφυτα συναισθήματα ικανοποίησης και ευχαρίστησης.
Οι εμπειρίες του ατόμου σε διαφορετικά στάδια της παιδικής ηλικίας μπορεί να έχουν διαφορετικό αντίκτυπο στα αναπτυσσόμενα συστήματα κινήτρων. Τα βρέφη μαθαίνουν καλύτερα μέσα από την αλληλεπίδραση με τους γονείς και τους φροντιστές που επιδιώκουν να αποκρίνονται σε αυτά και να τα φροντίζουν με αγάπη. Τα μωρά μαθαίνουν να έχουν απλές προτιμήσεις μεταξύ ευχάριστων και δυσάρεστων εμπειριών. Έπειτα, μαθαίνουν να ξεχωρίζουν μεταξύ αυτών των απειλητικών καταστάσεων που πρέπει οπωσδήποτε να αποφευχθούν και εκείνων που είναι λιγότερο επικίνδυνες. Σε αυτό το σημείο ένας ενήλικας που εμπνέει εμπιστοσύνη μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά. Για παράδειγμα ένας ξαφνικός θόρυβος μπορεί να τρομάξει ένα μικρό παιδί αλλά η παρουσία κάποιου ατόμου του παρέχει ασφάλεια και αποκρίνεται υποστηρικτικά, θα βοηθήσει στην μείωση του επιπέδου στρες.
Κατά τη διάρκεια της εφηβείας, το σύστημα κινήτρων επηρεάζεται πολύ από τους συνομηλίκους, την εξερεύνηση και την ανατροφοδότηση. Η ικανοποίηση που προέρχεται από την κοινωνική αποδοχή είναι παρούσα από νωρίς στη ζωή και παραμένει σημαντική για τον ενήλικο, ιδιαίτερα δε στην εφηβεία, όταν ο εγκέφαλος συντονίζεται σε αυτό του τύπου τον ενισχυτή. Η αυξανόμενη ευαισθησία στους κοινωνικούς ενισχυτές μπορεί να οδηγήσει στη ροπή προς πράξεις εγωκεντρισμού ή ανάληψης ρίσκου επιπλέον όμως ενδυναμώνει τη μάθηση μέσω της εξερεύνησης και την ικανότητα προσαρμογής σε διαφορετικά κοινωνικά πλαίσια και κουλτούρες.
Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com
Αναφορά
National Scientific Council on the Developing Child (2018). Understanding Motivation: Building the Brain Architecture That Supports Learning, Health, and Community Participation Working Paper No. 14.
Τα παιχνίδια κοινωνικών δεξιοτήτων είναι ένας απλός μα καταπληκτικός τρόπος να ενισχύσουμε την αμοιβαία προσοχή (joint attention) του παιδιού, την κοινωνική αλληλεπίδραση καινά ενθαρρύνουμε τις δεξιότητες επικοινωνίας.
Πρόκειται για απλές, επαναλαμβανόμενες παιγνιώδεις πράξεις που απαιτούν τη συμμετοχή τουλάχιστον δύο ατόμων. Είναι δωρεάν, είναι προσβάσιμα οπουδήποτε κι εγγυώνται άμεσο ενθουσιασμό!
Παραδείγματα παιχνιδιών κοινωνικών δεξιοτήτων είναι τα εξής:
Κούκου!
Αλογάκι στην πλάτη σου
Κυνηγητό
Κρυφτό
Τραγούδια με κινήσεις (πχ. Χαρωπά τα δυο μου χέρια τα χτυπώ)
Γαργαλητά
Πώς ενθαρρύνουν την αλληλεπίδραση και τη γλωσσική ανάπτυξη;
Το παιδί εστιάζει στο άτομο με το οποίο παίζει κι έτσι δε χρειάζεται να μοιράσει την προσοχή του μεταξύ του ατόμου και κάποιου φυσικού αντικειμένου.
Φέρνουν το παιδί ένα βήμα πιο κοντά στην ομιλία καθώς συντονίζεται με πιο φυσικό τρόπο με την έκφραση συναισθημάτων μέσω των χειρονομιών, του τόνου της φωνής και των εκφράσεων του προσώπου του συμπαίκτη του, εστιάζοντας αποκλειστικά σε αυτόν.
Διευκολύνουν τον συμπαίκτη (εσάς!) να εστιάσει στο παιδί. Έτσι μπορεί να εντοπίσει ευκολότερα προσπάθειες επικοινωνίας του παιδιού που σε άλλη περίπτωση μπορεί να του διέφυγαν.
Χρησιμοποιούν τη δύναμη της επανάληψης που αποτελεί τη σημαντικότερη τεχνική μάθησης του νηπίου.
Δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να εξασκηθεί με φυσικό τρόπο στη μίμηση, την εναλλαγή σειράς, την αμοιβαία προσοχή, τη βλεμματική επαφή, του μαθαίνουν να ακολουθεί και να δίνει εντολές να χτίζει και να χρησιμοποιεί νέο λεξιλόγιο.
Συνοψίζοντας, τέσσερα είναι τα πολύ σημαντικά οφέλη των παιχνιδιών κοινωνικών δεξιοτήτων:
Το παιδί
εστιάζει σε εσάς
παραμένει μαζί σας
σας χαίρεται
αρχίζει να κατανοεί και να χρησιμοποιεί την εξωλεκτική επικοινωνία.
Ευαγγελία Δ. Σούπη
Λογοθεραπεύτρια
Κομνηνών 39 και Χασιώτη
Ιωάννινα
evageliasoupi@gmail.com
Additional reading
1. Heesen, R., Genty, E., Rossano, F., Zuberbühler, K., & Bangerter, A. (2017). Social play as joint action: A framework to study the evolution of shared intentionality as an interactional achievement. Learning & behavior, 45(4), 390–405. https://doi.org/10.3758/s13420-017-0287-9
2. Hsu, H. C., Iyer, S. N., & Fogel, A. (2014). Effects of social games on infant vocalizations*. Journal of child language, 41(1), 132–154. https://doi.org/10.1017/S0305000912000608
3. Markova G. (2018). The Games Infants Play: Social Games During Early Mother-Infant Interactions and Their Relationship With Oxytocin. Frontiers in psychology, 9, 1041. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01041
4. Salley, B., Brady, N. C., Hoffman, L., & Fleming, K. (2020). Preverbal Communication Complexity in Infants. Infancy : the official journal of the International Society on Infant Studies, 25(1), 4–21. https://doi.org/10.1111/infa.12318
Για τις προηγούμενες γενιές το παιχνίδι στη φύση έμοιαζε αυτονόητο
καθώς το φυσικό περιβάλλον αποτελούσε την τεράστια, ανεξάντλητη και
γεμάτη εκπλήξεις παιδική χαρά για τα περισσότερα παιδιά. Σήμερα, καθώς
οι γονείς πασχίζουν να ξεκολλήσουν τα παιδιά τους από τις οθόνες
αγωνιώντας πως δεν περνούν αρκετό χρόνο έξω, οι ειδικοί τους προτείνουν
να δουν πέρα από τις δομημένες δραστηριότητες, πέρα από τους παιδότοπους
και τις παιδικές χαρές: την φύση.
Όταν μιλούμε για παιχνίδι στη φύση
εννοούμε την ευκαιρία να εμπλακεί το παιδί σε μη δομημένο παιχνίδι και
δραστηριότητες σε εξωτερικό χώρο όπου αφθονούν προϊόντα της φύσης όπως
ξύλα, φύλλα, πέτρες, νερό, χώμα. Είναι εκείνη η στιγμή που το παιδί σε
ένα τέτοιο περιβάλλον δημιουργεί το δικό του παιχνίδι χρησιμοποιώντας τα
φυσικά στοιχεία.
Υπάρχει μία γενική παραδοχή πως το παιχνίδι στη φύση κάνει καλό.
Γιατί όμως δε δημιουργούμε συχνότερα τις προϋποθέσεις για να παίξουν τα
παιδιά στη φύση; Οι ειδικοί επισημαίνουν πως οι κυριότεροι λόγοι είναι:
Ο φόβος πως τα παιδιά μπορεί να τραυματιστούν ευκολότερα και
περισσότερο στη φύση. Στην πραγματικότητα όμως, τα οφέλη του παιχνιδιού
στη φύση είναι πολύ πιο σημαντικά από τον κίνδυνο πιθανών
μικροτραυματισμών (αμυχές, τσιμπήματα από μέλισσες κλπ.).
Η κουλτούρα της υπεργονεϊκότητας
που περιορίζει την αυτοδιάθεση του παιδιού. Η υπεργονεϊκότητα
σχετίζεται με περιορισμένη σωματική δραστηριότητα των παιδιών και αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης κατάθλιψης και άγχους, μειωμένη ικανοποίηση από τη ζωή στο μέλλον.
Το
γεγονός πως οι γονείς πλέον είναι περισσότερο πολυάσχολοι και τα παιδιά
συμμετέχουν σε όλο και περισσότερες δομημένες δραστηριότητες (κάποιο
άθλημα, είδος χορού, εκμάθηση μουσικών οργάνων κλπ) ώστε ο χρόνος για
ελεύθερο παιχνίδι και εκδρομές στη φύση περιορίζεται σημαντικά ή/και
απουσιάζει πλήρως. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιάτρων έχει εκφράσει ανησυχία πως
η αντικατάσταση του ελεύθερου παιχνιδιού από δομημένες και περισσότερο
ακαδημαϊκές δραστηριότητες μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην
ψυχική υγεία των παιδιών.
Οι ενήλικες έχουμε την τάση να δημιουργούμε για τα παιδιά χώρους
παιχνιδιού σύμφωνα με τα δικά μας μέτρα και την πεποίθηση πως έτσι θα
τους κάνουμε πιο ελκυστικούς για τα παιδιά (πχ. χρησιμοποιώντας πιο
φωτεινά χρώματα). Τα παιδιά όμως δείχνουν να προτιμούν
περισσότερο τα φυσικά περιβάλλοντα παιχνιδιού καθώς είναι πιο
“εύπλαστα” και τους επιτρέπουν να εκφραστούν με πολλούς διαφορετικούς
τύπους παιχνιδιού. Για τα παιδιά μεταξύ των 3ων-5 ετών το παιχνίδι στη φύση δείχνει να εξάρει περισσότερο την ενεργητική συμμετοχή τους σε σχέση με τις παιδικές χαρές.
Τα οφέλη του παιχνιδιού στη φύση είναι πολλαπλά. Το όφελος σε σωματικό
επίπεδο είναι θεμελιώδες: τα παιδιά κινούνται με διαφορετικό τρόπο
καθώς εκφράζονται μέσα από διαφορετικά είδη παιχνιδιού. Τρέχουν,
σκαρφαλώνουν, πηδούν, σηκώνουν πέτρες, σκύβουν, κολυμπούν, κρέμονται,
κλωτσούν. Όταν τα παιδιά βρίσκονται έξω κινούνται περισσότερο, κάθονται
λιγότερο και παίζουν για περισσότερη ώρα. Οι συμπεριφορές αυτές
σχετίζονται με βελτίωση των επιπέδων χοληστερίνης, αρτηριακής πίεσης,
καλύτερη σωματική διάπλαση, οστική πυκνότητα, καρδιοαναπνευστική και
μυοσκελετική λειτουργικότητα. Αξίζει επίσης να αναφερθεί πως, σύμφωνα με
πρόσφατη μελέτη
που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature, τα παιδιά που ζουν σε “πράσινες”
περιοχές έχουν λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν άσθμα.
Δυστυχώς ατυχήματα μπορούν να συμβούν και συμβαίνουν, αλλά οι πολύ
σοβαροί τραυματισμοί είναι σπάνιοι. Οι μικροτραυματισμοί συμβαίνουν
συνήθως στα πλαίσια του υγιούς και ενεργητικού παιχνιδιού. Στην πράξη,
τα παιδιά εκτίθενται σε πιθανόν επιβλαβείς δραστηριότητες αλλά μαθαίνουν καλύτερα
να εντοπίζουν τους κινδύνους, να αναπτύσσουν στρατηγικές για να τους
διαχειρίζονται και τελικά να προστατεύουν τον εαυτό τους, όχι μόνο μέσα
στο παιχνίδι αλλά και σε διαφορετικές περιστάσεις στη ζωή τους στο παρόν
και στην καθημερινότητα του μέλλοντος.
Σε κοινωνικό και συναισθηματικό επίπεδο, το
παιχνίδι στη φύση συνδέεται με θετικές επιδράσεις στην κοινωνική
συμπεριφορά, στην ανία και στο άγχος, στην κατάθλιψη και την
επιθετικότητα, στο ανεξάρτητο παιχνίδι και κυρίως στις προκοινωνικές συμπεριφορές.
Τα παιδιά που παίζουν περισσότερο στη φύση αποκτούν αυτοπεποίθηση και
αυτοέλεγχο και τραυματίζονται λιγότερο. Το παιχνίδι στη φύση που
συμβαίνει σε ελάχιστα δομημένες συνθήκες,
σε ελεύθερο και προσβάσιμο περιβάλλον ενισχύει την αλληλεπίδραση των
παιδιών σε σχέση με τους συνομήλικούς τους, με την κοινωνία και το
περιβάλλον, ενώ περιορίζει το αίσθημα της απομόνωσης, χτίζει
διαπροσωπικές δεξιότητες και διευκολύνει την υγιή ανάπτυξη των παιδιών.
Ταυτόχρονα ωφελείται και η πνευματικότητα καθώς τα παιδιά μαθαίνουν για
τον κύκλο της ζωής στην πράξη, πως στη φύση τα έμβια όντα γεννιόμαστε,
μεγαλώνουμε και πεθαίνουμε και αναπτύσσουν καλύτερη σχέση με το
περιβάλλον τους.
Το παιχνίδι στη φύση που συμβαίνει
σε ελάχιστα δομημένες συνθήκες, σε ελεύθερο και προσβάσιμο περιβάλλον
ενισχύει την αλληλεπίδραση των παιδιών σε σχέση με τους συνομήλικούς
τους, με την κοινωνία και το περιβάλλον, ενώ περιορίζει το αίσθημα της
απομόνωσης, χτίζει διαπροσωπικές δεξιότητες και διευκολύνει την υγιή
ανάπτυξη των παιδιών.
Σε γνωστικό επίπεδο έχει αναφερθεί βελτίωση σε άλλες κατηγορίες παιχνιδιού
μετά από τη συστηματική έκθεση των παιδιών στο παιχνίδι στη φύση. Η
μάθηση επιτυγχάνεται μέσω της αλληλεπίδρασης με τους συνομήλικους ενώ η
περιέργεια ικανοποιείται από την επαφή με το ίδιο το φυσικό περιβάλλον.
Τα παιδιά ενισχύουν τη δημιουργικότητα και τη φαντασία τους, εστιάζουν
την προσοχή τους καλύτερα, επιλύουν προβλήματα ευκολότερα, χρησιμοποιούν
περισσότερα σχήματα λόγου, συγκεντρώνονται ευκολότερα μετά το παιχνίδι
στη φύση σε σχολικές δραστηριότητες.
Πώς όμως θα βοηθήσετε το δικό σας παιδί να εμπλακεί περισσότερο στο παιχνίδι στη φύση; Οι
συνθήκες σαφώς αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία και την ιδιοσυγκρασία του
κάθε παιδιού μα σε γενικές γραμμές η συνταγή είναι απλή: φτάνοντας στην κορυφή της γλυκιάς ανίας αντισταθείτε στην εύκολη λύση της οθόνης και βγείτε έξω.
Είναι γεγονός πως πολλά παιδιά
δεν ξέρουν πώς να παίξουν στη φύση κι έτσι χρειάζεται να τους παρέχουμε
χρόνο και χώρο για να μάθουν. Τους προσφέρουμε συχνότερες επισκέψεις στη
φύση, τους εξοπλίζουμε με τα κατάλληλα ρούχα (σκούρα ρούχα όπου
χρειάζεται και μακριά παντελόνια, άνετα παπούτσια κλπ) και, φυσικά, τους
δείχνουμε εμπιστοσύνη.
Ενδεικτικά:
Ζητήστε να σας βοηθήσουν με την κηπουρική (πότισμα, φύτεμα, σκάψιμο, βοτάνισμα κλπ.)
Βάλτε στο καθημερινό σας πρόγραμμα βόλτες με ποδήλατο ή με τα πόδια σε πάρκα ή εκτός κατοικημένης περιοχής.
Οργανώστε ραντεβού για παιχνίδι με λίγους φίλους σε πάρκα ή σε κοντινά δάση και αφήστε τα να ξεδώσουν!
Οργανώστε
κυνήγι θησαυρού στο δάσος και ενθαρρύνετε τα παιδιά να βρουν όσα
περισσότερα πράγματα από τη λίστα μπορούν (πχ. Ένα καφέ φύλλο δέντρου,
ένα βότσαλο, ένα κουκουνάρι, ρετσίνι κλπ).
Παίξτε με το χώμα και την άμμο, φτιάξτε πίτες και κάστρα και μη φοβάστε να λερωθείτε επίσης!
Βγείτε για πικ-νικ.
Παίξτε
κρυφτό έξω. Έτσι όχι μόνο θα τα βοηθήσετε να εξερευνήσουν το περιβάλλον
αλλά θα ενισχύσουν και την αυτοπεποίθησή τους καθώς θα νιώθουν
ανεξάρτητα!
Δείξτε τους πώς να σκαρφαλώνουν στα δέντρα, πώς να ισορροπούν, πώς να κολυμπούν!
Όταν βρέχει φορέστε γαλότσες και αδιάβροχα και πλατσουρίστε στις λακκούβες και στις λάσπες.
Πηγαίνετε για κάμπινγκ!
Αναφορές
Aasen, W., Grindheim, L. T., & Waters, J. (2009). The
outdoor environment as a site for children’s participation,
meaning-making and democratic learning: examples from Norwegian
kindergartens. Education 3–13, 37(1), 5-13.
Bai, P.,
Thornton, A., Lester, L., Schipperijn, J., Trapp, G., Boruff, B., Ng,
M., Wenden, E., & Christian, H. (2019). Nature Play and Fundamental
Movement Skills Training Programs Improve Childcare Educator Supportive
Physical Activity Behavior. International journal of environmental research and public health, 17(1), 223. https://doi.org/10.3390/ijerph17010223
Barton,
J., Sandercock, G., Pretty, J., & Wood, C. (2015). The effect of
playground- and nature-based playtime interventions on physical activity
and self-esteem in UK school children. International journal of environmental health research, 25(2), 196–206. https://doi.org/10.1080/09603123.2014.915020.
Brussoni,
M., Olsen, L. L., Pike, I., & Sleet, D. A. (2012). Risky play and
children’s safety: balancing priorities for optimal child development. International journal of environmental research and public health, 9(9), 3134–3148. https://doi.org/10.3390/ijerph9093134
Dankiw,
K. A., Tsiros, M. D., Baldock, K. L., & Kumar, S. (2020). The
impacts of unstructured nature play on health in early childhood
development: A systematic review. PloS one, 15(2), e0229006. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0229006
Donovan,
G.H., Gatziolis, D., Longley, I. et al. Vegetation diversity protects
against childhood asthma: results from a large New Zealand birth cohort. Nature Plants 4, 358–364 (2018). https://doi.org/10.1038/s41477-018-0151-8
Ginsburg,
K. R., American Academy of Pediatrics Committee on Communications,
& American Academy of Pediatrics Committee on Psychosocial Aspects
of Child and Family Health (2007). The importance of play in promoting
healthy child development and maintaining strong parent-child bonds. Pediatrics, 119(1), 182–191. https://doi.org/10.1542/peds.2006-2697.
Schiffrin,
H. H., Liss, M., Miles-McLean, H., Geary, K. A., Erchull, M. J., &
Tashner, T. (2014). Helping or hovering? The effects of helicopter
parenting on college students’ well-being. Journal of Child and Family Studies, 23(3), 548-557.
Tremblay,
M. S., Gray, C., Babcock, S., Barnes, J., Bradstreet, C. C., Carr, D.,
Chabot, G., Choquette, L., Chorney, D., Collyer, C., Herrington, S.,
Janson, K., Janssen, I., Larouche, R., Pickett, W., Power, M.,
Sandseter, E. B., Simon, B., & Brussoni, M. (2015). Position
Statement on Active Outdoor Play. International journal of environmental research and public health, 12(6), 6475–6505. https://doi.org/10.3390/ijerph120606475.
Δεν είναι καθόλου εύκολο για ένα παιδί να καταφέρει να αλλάξει τον τρόπο που μιλά, να κάνει το "καλότο" "καρότο" και το "θύκο" "σύκο". Η θεραπεία της άρθρωσης απαιτεί πολλές (ΠΟΛΛΕΣ) επαναλήψεις που αναπόφευκτα κουράζουν. Εκτός κι αν η επανάληψη δε γίνεται εντελώς συνειδητά αλλά παίζοντας. Κι εμείς εδώ αυτό κάνουμε: παίζουμε! Ένα από τα πιο αγαπημένα και διασκεδαστικά παιχνίδια που κάνουμε και που πολύ συχνά προτείνουμε και στέλνουμε στο σπίτι είναι το "ΜΠΟΥΜ!" Τι θα χρειαστείτε:
Ένα μπολ (ελαφρύ και άθραυστο κατά προτίμηση), κουτί, ή καλάθι.
Λέξεις, πολλές λέξεις, πάρα πολλές λέξεις με εικόνες ή απλώς γραμμένες σε post-it (λέξεις-στόχους κατάλληλες για το επίπεδο του παιδιού)
2-3 post-it που γράφουν "ΜΠΟΥΜ!"
Προετοιμασία Διπλώστε ή τσαλακώστε τα χαρτιά, ρίξτε τα στο μπολ και ανακατέψτε. Εκτέλεση Παίρνετε από ένα χαρτί εναλλάξ και λέτε τη λέξη (1-2-3 φορές, όσες χρειαστεί). Αν την πείτε σωστά την κερδίζετε και την κρατάτε. Αν όχι διπλώνετε ξανά το χαρτί και το ρίχνετε πάλι μέσα. Εάν κάποιος τύχει ΜΠΟΥΜ! το φωνάζει δυνατά και πετά το μπολ στον αέρα. Κερδίζει αυτός που έχει μαζέψει τις περισσότερες λέξεις! Extra Tip! Είστε το πρότυπο ομιλίας του παιδιού και εφόσον ο στόχος είναι να πει σωστά τις λέξεις πρέπει να τις λέτε σωστά και, σε αυτό το επίπεδο, σχεδόν υπερβολικά τονίζοντας τον ήχο-στόχο λίγο παραπάνω. Βέβαια ενίοτε μπορείτε να κάνετε κι ένα λαθάκι μόνο για να ελέγχετε εάν το παιδί διακρίνει και εντοπίζει τη λάθος άρθρωση στην ομιλία σας. Καλή διασκέδαση και προσοχή στα θραύσματα!
Η θεραπεία με βάση το παιχνίδι είναι
ιδανική για να κεντρίσουμε την προσοχή του παιδιού και να φτιάξουμε
μνήμες που ξεπερνούν τα στενά όρια της λογοθεραπευτικής συνεδρίας. Αυτές
οι αξιομνημόνευτες στιγμές υποστηρίζουν τη μάθηση και τη μνήμη και
είναι απαραίτητες ειδικά όταν οι θεραπευτικές συνεδρίες δε γίνονται
συχνά.
Το παιχνίδι είναι ευέλικτο, επεισοδιακό,
έμμεσο και εστιάζει στη διαδικασία. Κατά τη διάκρεια του παιχνιδιού το
παιδί συμμετέχει ενεργά και κινητοποιείται ενδογενώς. Το πραγματικό
ελεύθερο παιχνίδι δεν έχει στόχους αλλά θυσιάζουμε τη βασική του μορφή
για να σιγουρευτούμε ότι οι θεραπευτικοί στόχοι που έχουμε θέσει θα
εξασκηθούν.
Όσο λιγότερο αποκλίνουμε από το πραγματικό ελεύθερο παιχνίδι όταν σχεδιάζουμε συνεδρίες με βάση το παιχνίδι, τόσο το καλύτερο.
Στόχοι: Το πρώτο βήμα
στην οργάνωση μίας συνεδρίας με βάση το παιχνίδι είναι η επιλογή των
στόχων που θέλουμε να κατακτήσει το παιδί. Έπειτα εντοπίζουμε τον τρόπο
με τον οποίο θα κατευθυνθούμε προς αυτούς τους στόχους μέσα από το
παιχνίδι. Ξεκινούμε λοιπόν από τη θεραπεία και όχι από το μέσο- το
παιχνίδι, και μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε παιχνίδια, τρόφιμα, μέρη από
κάτι (παζλ, lego, στίχους τραγουδιών κλπ.) ή αστείες συνέπειες,
βασιζόμενοι πάντας σε αυτό που ξέρουμε ότι θέλει το παιδί. Μπορούμε να
εφαρμόσουμε κι άλλους, δευτερεύοντες στόχους ταυτόχρονα όμως χρειάζεται
πολλή προσοχή και οργάνωση για να μην οδηγηθεί η θεραπεία σύντομα σε
διαρκή επαναλαμβανόμενη εργασία χάνοντας τα ευεργετικά οφέλη της
παιγνιώδους μάθησης.
Αξιομνημόνευτη ιστορία:
Όσο πιο επεισοδιακή και ιστοριοκεντρική είναι η συνεδρία μας τόσο το
καλύτερο. Κι αυτό γιατί τα σχετιζόμενα γεγονότα δομούν καλύτερα
αναμνήσεις. Αργότερα την ίδια μέρα, όταν η μητέρα ρωτήσει το παιδί τι
έκανε στη λογοθεραπεία εκείνο θα θυμάται ευκολότερα να της αφηγηθεί τη
διαδικασία και φυσικά να επαναλάβει εκτός πλαισίου τους στόχους.
Αξιομνημόνευτοι στόχοι:
Ίσως είναι ακόμη πιο σημαντικό να κάνουμε τους στόχους μας
αξιομνημόνευτους από το να δομήσουμε ένα παιγνιώδες γεγονός. Κάνοντας
ένα ηθελημένο λάθος στην επόμενη συνεδρία σε έναν ήδη κατακτημένο στόχο,
παραφράζοντας ένα τραγούδι κλπ. μπορεί να οδηγήσει το παιδί να θυμηθεί
το σωστό και να το επαναλάβει ευκολότερα από ότι θα έκανε κατονομάζοντας
εικόνες από κάρτες.
Η θεραπεία μέσω του παιχνιδιού μπορεί να
γίνει με παιδιά κάθε ηλικίας. Πώς μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα παιδί πχ.
Στ’ Δημοτικού; Απλά σκεφτείτε πώς τα παιδιά Στ’ Δημοτικού παίζουν μεταξύ
τους και ξεκινήστε από εκεί (πχ. μιλήστε για το αγαπημένο του παιχνίδι
στο τάμπλετ ή τι κάνει στα διαλείμματα στο σχολείο).
Ανεξάρτητα από την ηλικία ή τις
δεξιότητες κάθε παιδιού πάντα υπάρχει χώρος για παιχνίδι και πάντα
μπορούμε να αναρωτηθούμε: «Μπορούμε να παίξουμε με αυτό;»
Τα παιδιά από μικρή ηλικία, μέσα από την καθημερινότητα τους και τα παιχνίδια τους, έρχονται σε επαφή με τα αριθμητικά σύμβολα κι έπειτα στο χώρο του νηπιαγωγείου εξοικειώνονται περισσότερο με τις αριθμητικές έννοιες, κάτι που τα προετοιμάζει για την μετέπειτα ανάπτυξη της μαθηματικής σκέψης. Η ιδέα για την δραστηριότητα είναι με απλά υλικά και φύσικα σύμμαχο μας το παιχνίδι και την επανάληψη να εξασκηθούμε με το παιδί στην αρίθμηση και να ενισχύσουμε την προετοιμασία του για την κατανόηση πιο σύνθετων λογικομαθηματικών εννοιών αργότερα στο σχολείο.
...και η ιστορία έχει ως εξής
Σε μια φάρμα ο αγρότης βάζει τα ζώα του στη σειρά για να τα ταΐσει... Το παιδί μαθαίνει τη σωστή διαδοχή των αριθμών από το 1-10 κολλώντας τα αυτοκόλλητα- ζωάκια με την σειρά. Την 2η φορά που τα αυτοκόλλητα είναι ήδη κολλημένα, μπορούμε να ρωτήσουμε το παιδί πόσα είναι τα ζώα της φάρμας για να το ωθήσουμε να μετρήσει ενώ θα βλέπει και τη σωστή, συμβατική σειρά των αριθμών μέχρι το 10
...κι ύστερα θέλει να χτίσει τα σπιτάκια τους, αφού συγκεντρώσει σε καλάθια τόσα ξύλα όσα χρειάζεται για κάθε ζώο… Δίνουμε στο παιδί τα καλαθάκια με τους αριθμούς ανακατεμένα και του ζητάμε να αναγνωρίσει τον αριθμό που βρίσκεται στο καθένα και να το τοποθετήσει κάτω από το αντίστοιχο ζωάκι.
...κουβαλάει λοιπόν με την καρότσα τόσα ξύλα κάθε φορά όσα χρειάζεται το κάθε ζωάκι για το σπίτι του... Το παιδί μετρά ξυλάκια ενώ τα φορτώνει και μετά τα αντιστοιχεί στα καλάθια. Στο τέλος μπορούμε να εισάγουμε και την έννοια της άμεσης εκτίμησης της ποσότητας, ρωτώντας το παιδί «Ποιο ζώο χρειάστηκε τα περισσότερα ξύλα για το σπίτι του;». Η δραστηριότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση και για άλλους στόχους όπως για παράδειγμα τη διάκριση ήχων και φυσικά μπορεί να παραλλαχτεί και ως προς τους συμβολισμούς και ως προς τα υλικά ανάλογα με το τι είναι πιο εύκολα διαθέσιμο (τα ξυλάκια ας πούμε μπορούν να αντικατασταθούν με σπίρτα, βόλους κλπ.) Αφήστε και το παιδί να σας καθοδηγήσει σ’ αυτό! Η ευχάριστη αλληλεπίδραση μαζί του το κινητοποιεί και το βοηθά να κατακτήσει πιο εύκολα μια οποιαδήποτε έννοια. Καλή διασκέδαση!!
Οι εκτελεστικές λειτουργίες και οι δεξιότητες αυτοελέγχου παρέχουν
σημαντική υποστήριξη στη μάθηση και την ανάπτυξη των παιδιών. Παρ'
όλο που δεν γεννιόμαστε με αυτές τις δεξιότητες, έχουμε τη δυνατότητα
να τις αναπτύξουμε μέσα από την αλληλεπίδραση και την εξάσκηση. Κλείνοντας
το ομαδικό πρόγραμμα για το 2015, αφιερώσαμε το τελευταίο και
μεγαλύτερο μέρος του στην εξάσκηση αυτών των πολύ σημαντικών λειτουργιών
μέσω του παιχνιδιού. Τα παιχνίδια αυτά οργανώθηκαν έτσι ώστε
να είναι εύκολο να προσαρμοστούν στο σπίτι, να οργανωθούν από το μηδέν
για να τα πάρουν τα παιδιά "μαζί" τους φεύγοντας. Οι μικροί μου ήρωες
(5-6 ετών) διασκεδάζουν με παιχνίδια με κανόνες, απαιτητικά μεν αλλά όχι
δύσκολα, στο τραπέζι ή σε όλον τον χώρο, ήσυχα και μοναχικά ή
τρομακτικά φασαριόζικα και ενεργητικά! Με λίγα λόγια...
Θυμίσου το σχήμα:Χρησιμοποιώ χρωματιστά ξυλάκια και φτιάχνω ένα σχήμα ή σχέδιο, αφού το δουν τα παιδιά το κρύβω και πρέπει να θυμηθούν και να το φτιάξουν όπως το είδαν με τον σωστό αριθμό και χρώμα. Ενισχύει την μνήμη εργασίας, την αυτοδιόρθωση, την οργάνωση, την προσοχή.
I spy: Ήσυχο και μοναχικό παιχνίδι, όπου το παιδί πρέπει να βρει τις ίδιες φιγούρες ανάμεσα σε πολλές άλλες και να σημειώσει τον αριθμό. Εμείς κατεβάσαμε το Χριστουγεννιάτικο I Spy από το The Pleasantest Thing. Ενισχύεται η επιλεκτική προσοχή, η αυτοδιόρθωση, η κατηγοριοποίηση.
Dobble ή Spot It: Τα παιδιά έχουν μπροστά τους από μία κάρτα με εικόνες. Στο κέντρο υπάρχει η στοίβα με τις υπόλοιπες κάρτες. Κάθε κάρτα έχει ένα κοινό στοιχείο με οποιαδήποτε άλλη. Κάθε παιδί πρέπει να εντοπίσει το κοινό στοιχείο της κάρτας του με την πρώτη κάρτα της στοίβας. Μόλις κάποιος το βρει παίρνει την πρώτη κάρτα και ούτω καθεξής. Υπάρχουν άπειροι τρόποι να το παίξετε! Στην εικόνα βλέπετε το χρησιμότατο Dobble από το γενναιόδωρο Funglish. Ενισχύει την αναχαίτιση, την προσοχή, την ταχύτητα αντίδρασης και την ανάκληση λέξεων.
Και μετά;:Έχουμε αγαπημένα τραγούδια, ποιήματα, ιστορίες. Ξεκινά ο πρώτος να τραγουδά/ να αφηγείται και σταματά όπου θέλει. Ο επόμενος πρέπει να συνεχίσει από εκεί. Είναι πιο δύσκολο από όσο φαίνεται! Ενισχύει τη μνήμη εργασίας, την αναχαίτιση, τον συναισθηματικό έλεγχο.
Αγαλματάκια:Το κλασικό παιχνίδι αλλά με μουσική. Εναλλακτικό παιχνίδι οι μουσικές καρέκλες. Η μουσική μας ήταν ονειρεμένη! (εξού και το πάτωμα). Ενισχύεται η προσοχή, η αναχαίτηση, ο συναισθηματικός έλεγχος και η μνήμη εργασίας.
Κωδικοί:Ένας φτιάχνει τον κωδικό με τις εικόνες, ένας τον μεταφέρει προφορικά σε εκείνον που θα τον "σπάσει". Φυσικά οι ρόλοι αλλάζουν και οι κωδικοί γίνονται πιο πολύπλοκοι σταδιακά. Ενισχύεται η μνήμη εργασίας, η αναχαίτιση, η μετατόπιση.
(οι φωτογραφίες μας είναι λίγο κουνημένες γιατί δεν σταματήσαμε λεπτό! Συγγνώμη για αυτό)
Τι λείπει;: Βλέπουν αντικείμενα, αν χρειαστεί τα ονομάζουν, γυρίζουν την πλάτη τους, κρύβω αντικείμενο και πρέπει να βρουν ποιο λείπει. Απλά!
Ενισχύει τη μνήμη εργασίας και την επιλεκτική προσοχή.
Do as I say, not as I do:Μεγάλο μπέρδεμα. Άλλο λέω και άλλο κάνω. Εκείνοι πρέπει να κάνουν αυτό που λέω χωρίς να μιμηθούν τις κινήσεις μου. Υπέροχο και πολύ πολύ αστείο! Ενισχύει τη μνήμη εργασίας, την επιλεκτική προσοχή και την αναχαίτιση. Παίξτε λοιπόν με την ψυχή σας, με υλικά ή με φαντασία μόνο. Οι παραλλαγές είναι πολλές και τα παιχνίδια άπειρα. Εύχομαι να το χαρείτε, όπως εμείς!
Ευαγγελία Δ. Σούπη Λογοθεραπεύτρια Κομνηνών 39 και Χασιώτη Ιωάννινα evageliasoupi@gmail.com
Κάθομαι μπροστά από την οθόνη περισσότερο από μία ώρα και την κοιτώ. Και με κοιτά. Κοιταζόμαστε. Όμορφη είναι, φωτεινή, λευκή. Ίσως πολύ λευκή, ούτε ένα γραμματάκι δεν τη λεκιάζει. Έχω την ιδέα στο μυαλό μου, οι λέξεις συνωστίζονται, με πνίγουν, έχω το υλικό, ξέρω τι θέλω να πω αλλά δεν μπορώ να το εκφράσω. Αποφασίζω να σηκωθώ, βγαίνω έξω, κάνω μία βόλτα, το ξανασκέφτομαι κι επιστρέφω. Ακόμη με κοιτά, φωτεινή μεν αλλά όχι λευκή. Αυτή τη φορά γράφω αυτά που διαβάζεις. Ήταν μπροστά μου όλη αυτή την ώρα: η κίνηση, το διάλειμμα! Αυτή είναι η σημερινή ιδέα.
Σήμερα, λοιπόν, μοιράζομαι μαζί σας 20 κάρτες με κινητικές εντολές για όλο το σώμα.
Το παιδί μέσα από αυτές μπορεί να ενισχύσει τη γλωσσική κατανόηση (ιδιαίτερα των ρημάτων), το λεξιλόγιο, την μιμητική ικανότητα, την εκτελεστική λειτουργικότητα, την αδρή κινητικότητα, τη μνήμη εργασίας. Ακόμη κι αν δεν υπάρχει θεραπευτικός στόχος, είναι χρήσιμο υλικό για ένα γρήγορο διάλειμμα από τα μαθήματα, για εκτόνωση της έντασης δημιουργικά ή απλώς μία ευκαιρία για ένα παιχνίδι:
Παιχνίδι Μνήμης:Τυπώστε τις κάρτες δύο φορές. Τοποθετήστε τις ανάποδα στο τραπέζι και γυρίζετε από δύο κάρτες εναλλάξ. Όποιος βρίσκει ένα ζευγάρι σηκώνεται και κάνει την κίνηση που του ζητά. Μουσικές Καρέκλες: Τοποθετήστε καρέκλες στον χώρο, μία λιγότερη από τον αριθμό των παικτών. Πάρτε μία κάρτα από την στοίβα και ξεκινήστε να περπατάτε ανάμεσα στις καρέκλες κάνοντας την κίνηση που σας ζητά η κάρτα. Μόλις η μουσική σταματήσει βρείτε μία καρέκλα να καθίσετε. Όποιος μείνει όρθιος βγαίνει από το παιχνίδι παίρνοντας και μία καρέκλα μαζί του. Ζώα: Συνδυάστε τις κάρτες με συμβολικό ή αισθητηριακό παιχνίδι με ζώα/ μινιατούρες ή ήχους ζώων.
Παντομίμα: Ο ένας παίκτης θα πρέπει να μαντέψει ποιο ζώο μιμείται ο άλλος. Βιβλίο: Ιδανικό είναι το βιβλίο του Eric Carle "Απ' την Κορφή ως τα Νύχια" από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο. Καλή Διασκέδαση!
Ευαγγελία Δ. Σούπη Λογοθεραπεύτρια Κομνηνών 39 και Χασιώτη Ιωάννινα evageliasoupi@gmail.com
Από νωρίς σε αυτή τη δουλειά έμαθα πως αυτό που φτιάχνεις με τα δικά σου χέρια αποκτά αυτόματα για τα παιδιά μεγαλύτερη συναισθηματική αξία από εκείνο που αγοράζεις με χρήματα. Έτσι, εδώ και χρόνια προσπαθώ να φτιάχνω όσα περισσότερα παιχνίδια και δραστηριότητες μου επιτρέπει ο χρόνος και η έλλειψη καλλιτεχνικού "χεριού". Σήμερα μοιράζομαι μαζί σας ένα μικρό επιτραπέζιο παιχνίδι με θέμα το Φθινόπωρο που έφτιαξα για το ομαδικό πρόγραμμα λογοθεραπείας. Αποτελείται από τη βάση του παιχνιδιού, έξι φιγούρες για πιόνια και κάρτες με σωρούς φύλλα και λακούβες βροχής. Οι φιγούρες-πιόνια μαζεύουν τα φύλλα και γεμίζουν το άδειο καλάθι. Εμείς το χρησιμοποιήσαμε με στόχο φωνολογικό. Κάθε κάρτα είχε και μία ερώτηση που εάν απαντούσε ο παίκτης σωστά έμπαινε στο καλάθι μας και το γέμιζε φύλλα. Εάν απαντούσε τις λίγο πιο απαιτητικές ερωτήσεις των καρτών με το βρόχινο νερό, μεγάλες λακούβες γέμιζαν τη διαδρομή μας προς το γεμάτο με φύλλα καλάθι. Οι ερωτήσεις μας είχαν την εξής μορφή:
-Από ποιον ήχο αρχίζει η λέξη δέντρο; -Ο Σεπτέμβρης αρχίζει από... -Η λέξη φύλλα ακούγεται σαν τη λέξη... -Αν από τη λέξη γάτα πάρω το τ και βάλω το λ, η γάτα θα γίνει...
Εσείς φυσικά μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε όπως θέλετε γιατί είναι κενό, εύκολο στην εκτύπωση και στο κόψιμο: για Λεξιλόγιο για Άρθρωση για Δομή Πρότασης για Περιγραφή για Σειροθέτηση για Πραγματολογία για Συναισθηματική Ανάπτυξη για ό,τι φανταστείτε και σας αρέσει
Ο ενθουσιασμός, η έκπληξη και ο θαυμασμός που γεμίζουν τα παιδικά μάτια είναι η αιτία. Να παίρνεις στα χέρια σου ένα από τα πιο ευτελή, περιφρονημένα, σχεδόν διάφανα μετά την αρχική τους χρήση αντικείμενα και το μετατρέπεις σε παιχνίδι. Να φτιάχνεις κάτι από το τίποτα μοιάζει τόσο μαγικό και εντυπωσιακό για τα παιδιά!
Εμείς αυτή τη φορά χρησιμοποιήσαμε απλά πλαστικά καπάκια μπουκαλιών, φτιάξαμε εύκολες δραστηριότητες και μαζί μάθαμε την αξία της ανακύκλωσης, της δημιουργίας και της υπομονής.
Αρχικά τυπώνουμε, πλαστικοποιούμε και κόβουμε τη χρωματιστή βάση των παιχνιδιών μας.
Βάζουμε όλα τα καπάκια στη σωστή θέση ανάλογα με το χρώμα
Σχηματίζουμε τους σωστούς συνδιασμούς χρωμάτων...
...και με δύο χρώματα, οριζόντια...
...κάθετα...
... ή σχηματίζοντας σύμβολα.
Φτιάχνουμε διαδρόμους και ακολουθούμε τα χρώματα με τη σειρά
Έτσι μαθαίνουμε τα χρώματα, να σειροθετούμε αντικείμενα, ενισχύουμε την αίσθηση του χώρου την προσοχή μας, ελέγχουμε την παρόρμησή μας.
Μαθαίνουμε τους αριθμούς και να μετρούμε
Αντιστοιχίζουμε γράμματα...
...και φτιάχνουμε λέξεις αντιστοιχώντας χρώματα.
Βρίσκουμε το ορθογραφικό λάθος...
...βάζουμε τον τόνο όπου πρέπει...
βρίσκουμε το πρώτο γράμμα της λέξης...
...και το δεύτερο...
... και το τρίτο.
...και διαβάζουμε αυτό που μένει κάθε φορά. Μαθαίνουμε τις καταλήξεις, την ορθογραφία, ενισχύουμε την φωνολογική μας ενημερότητα και την ικανότητα της ανάγνωσης
Σχηματίζουμε γράμματα...
...κι ενισχύουμε τον οπτικοκινητικό συντονισμό και τη γραφή με μία κιναισθητική δραστηριότητα.
Διαφοροποιούμε ήχους και γράμματα οπτικά και ακουστικά
...τουλάχιστον!
Ευαγγελία Δ. Σούπη Λογοθεραπεύτρια Κομνηνών 39 και Χασιώτη Ιωάννινα evageliasoupi@gmail.com
