Πέρα από τις λέξεις: Η επικοινωνία στην άνοια

 

Image via pixabay.com

 Την στιγμή που διαβάζετε αυτό το άρθρο περίπου 36,6 εκατομύρια άνθρωποι έχουν άνοια. Είναι γεγονός, καθώς επίσης και η εκτίμηση ότι μέχρι το 2030 ο αριθμός αυτός αναμένεται να διπλασιαστεί.

  Είναι σαφές ότι αυτοί οι αριθμοί αντιστοιχούν σε αληθινούς ανθρώπους που ζουν δίπλα μας και-για πολλούς-στο ίδιο σπίτι. Το βάρος της φροντίδας των ασθενών στην Ελλάδα ακουμπά στους  συγγενείς συνήθως, καλώς στις περισσότερες περιπτώσεις αφού κανένας δεν γνωρίζει την προσωπικότητα και τις ανάγκες ενός ανθρώπου από κάποιον αγαπημένο του. Κι αυτό γιατί λόγω της προοδευτικής φύσης της κατάστασης η επικοινωνία δυσχεραίνει και ο φροντιστής καλείται να αναγνωρίσει την εκάστοτε ανάγκη, την επιθυμία του ασθενή όπως και αν αυτή εκφράζεται.

  Ο λόγος των ασθενών με άνοια παρουσιάζει κάποια χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την προοδευτική φύση των αλλαγών στις γνωστικές λειτουργίες (μνήμη, γλώσσα, κρίση, προσοχή, αντίληψη, κοινωνικές δεξιότητες) και η βαρύτητά τους είναι ανάλογη με το στάδιο άνοιας στο οποίο βρίσκεται ο ασθενής. Παρατηρείται λοιπόν:

• "Κενός" λόγος (λέξεις συνδεδεμένες μεταξύ τους χωρίς νόημα)
• Στερεότυπος λόγος (επαναλήψεις φράσεων πχ "Πότε θα φύγουμε;", "Γιατί δεν φεύγουμε;", "Πότε θα φύγουμε")
• Παραφασίες (αντικαταστάσεις λέξεων από ψευδολέξεις πχ. αντί για "τρένο"--> "τρέλο")
• Δυσκολία στην ολοκλήρωση προτάσεων
• Δυσκολία στην εύρεση των σωστών λέξεων
• Δυσκολία στην παρακολούθηση μεγάλων συζητήσεων
• Δυσκολία στην κατανόηση του χιούμορ, της ειρωνίας, του σαρκασμού
• Περιορισμένη ικανότητα να παραμονής στο ίδιο θέμα
• Απώλεια ροής της σκέψης

  Ο στόχος της επικοινωνίας μεταξύ του ασθενή και του φροντιστή του είναι ένας και είναι διπλός: από την μία η παροχή της καλύτερης δυνατής φροντίδας και της ποιότητας διαβίωσης του ασθενή με άνοια και από την άλλη μία επιτυχημένη, ευχάριστη και ήρεμη καθημερινότητα για τον φροντιστή. Πρακτικά, η καλή επικοινωνία μεταξύ του φροντιστή και του ασθενή αντανακλά πολλαπλά οφέλη στην καθημερινότητα: 

• εξοικονομεί χρόνο
• προλαμβάνει πιθανά λάθη (...και εξοικονομεί χρονο!)
• κρατά σε ηρεμία τον ασθενή (και τον φροντιστή)
• περιορίζει το αίσθημα ανημποριάς του ασθενή
• περιορίζει την απομόνωση και το αίσθημα απώλειας της προσωπικότητας
• ενισχύει το συναισθηματικό "δέσιμο"
• βελτιώνει την αυτοεκτίμηση του ασθενή και του φροντιστή
• περιορίζει το άγχος και την εξουθένωση
• γλιτώνει χρήματα σε βάθος χρόνου
• περιορίζει την πιθανότητα κακοποίησης

  Με λίγα λόγια η επιτυχημένη επικοινωνία μεταξύ του ασθενή με άνοια και του φροντιστή του έχει πρακτικά και συναισθηματικά οφέλη. Ο ασθενής που θέλει να διατηρήσει μία καθημερινότητα λειτουργική και ευχάριστη για το μεγαλύτερο δυνατό χρονικό διάστημα ακολουθεί συστηματική φαρμακοθεραπεία, συχνή παρακολούθηση από τον νευρολόγο του και θεραπεία γνωστικής αποκατάστασης. Η αντιμετώπιση για την επίτευξη μίας πιο λειτουργικής επικοινωνίας στην άνοια είναι κάπως ιδιότυπη. Οι τεχνικές απευθύνονται κυρίως στους φροντιστές, είτε πρόκειται για μέλη της οικογένειας είτε για επιστήμονες υγείας. Κι επειδή πρόκειται ακριβώς για τεχνικές, ενθαρρύνεται η εφαρμογή τους από όλα τα άτομα που έρχονται σε επαφή με τον ασθενή. Ενδεικτικά, αναφέρουμε κάποιες τεχνικές διευκόλυνσης της επικοινωνίας σε καθημερινή βάση χωρίς την άμεση χρήση υλικών και άλλων θεραπευτικών μέσων:

# Περιορίστε τους περισπασμούς: Δημιουργήστε ένα περιβάλλον φιλικό προς την επικοινωνία-κλείστε την τηλεόραση/ ραδιόφωνο, "απλοποιήστε" το περιβάλλον
# Επιτύχετε και διατηρήστε βλεματική επαφή: Ειδικότερα όταν κάνετε κάποια δραστηριότητα μαζί προσπαθήστε να βρίσκεστε μπροστά στον ασθενή και να μην κινείτε τα χέρια σας κοντά στο στόμα (βλ. "απλοποιήστε" το περιβάλλον!). Κοινοποιείτε πάντα την παρουσία σας για να μην τρομάζει και ταράζεται.
# Μην υποτιμάτε τις ικανότητες επικοινωνίας του ασθενή: Πολλές φορές παρασυρόμαστε και μιλούμε στους ηλικιωμένους με παράξενο -και καθόλου αποτελεσματικό- τρόπο: οι Αγγλόφωνοι τον ονομάζουν "elderspeak". Μιλούμε δυνατά και αργά, χρησιμοποιούμε απλές λέξεις, μικρές προτάσεις, κάνουμε μόνο κλειστού τύπου ερωτήσεις, δίνουμε μεμονωμένες οδηγίες. Παρόλο που σε ορισμένες περιπτώσεις (πχ. ηλικιωμένους  με προβλήματα ακοής) και σε ασθενείς σε προχωρημένα στάδια μπορεί και να αποδειχτούν αποτελεσματικές τεχνικές επικοινωνίας, σε ασθενείς σε πρώιμα στάδια που διατηρούν καλές γνωστικές επιδόσεις, το "elderspeak" μπορεί να είναι προσβλητικό και να προκαλέσει προστριβές. Επίσης έχει βρεθεί ότι όχι μόνο δεν ωφελεί αλλά μπορεί ακόμη και να περιορίσει την ικανότητα αντίληψης σύνθετων προτάσεων.
# Μιλήστε για τα παλιά: Με αυτό τον τρόπο ο ασθενής δένεται συναισθηματικά με τον συνομιλητή και διατηρεί ένα αίσθημα ασφάλειας και αυτοπεποίθησης καθώς οι παλιές αναμνήσεις διατηρούνται καλύτερα στην άνοια.
# Μην αγνοείτε τον "κενό" λόγο: Μέσα στις σκόρπιες λέξεις και τις ασυναρτησίες μπορεί να βρίσκεται αυτό που ο ασθενής θέλει να σας πει. Δώστε σημασία και ακούστε προσεκτικά.
# Δώστε ερεθίσματα: Μην μένετε μόνο στην λεκτική επικοινωνία. Χρησιμοποιήστε νοήματα, εικόνες, εκφράσεις.
# Προσαρμόστε το περιβάλλον: Κάνετε το περιβάλλον που ζει ο ασθενής πιο λειτουργικό τοποθετώντας ευανάγνωστα ημερολόγια, σήματα, φωσφοριζέ ταινίες, φωτογραφίες σε στοχευμένα σημεία (πχ. στην έξοδο ή στην πόρτα της τουαλέτας).
# Εφαρμόστε καθολικές "επικοινωνιακές τακτικές": Αγκαλιάστε τον ασθενή, χαμογελάστε του, κάνετε πράγματα μαζί, πηγαίνετε βόλτα, τραγουδήστε, διαβάστε. Με λίγα λόγια χαρείτε την ζωή και τον χρόνο με τον άνθρωπό σας!

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Βιβλιογραφία

1. Ferri CP, Prince M, Brayne C, Brodaty H, Fratiglioni L, et al. (2005), Global prevalence of dementia: a Delphi consensus study. Lancet 366: 2112–2117. doi: 10.1016/S0140-6736(05)67889-0

2. Dennis M (April 1976). "Dissociated naming and locating of body parts after left anterior temporal lobe resection: an experimental case study". Brain Lang 3 (2): 147–63. doi: 10.1016/0093-934X(76)90013-4

3. Ripich, D. N., Carpenter, B. D. and Ziol, E. W. (2000), Conversational Cohesion Patterns In Men And Women With Alzheimer'S Disease: A Longitudinal Study. International Journal of Language & Communication Disorders, 35: 49–64. doi: 10.1080/136828200247241

4.Tomoeda K. C., Bayles K. A., Boone D.R. , Kaszniak A.W., Slauson T.J. (1990), Speech rate and syntactic complexity effects on the auditory comprehension of alzheimer patients. Journal of Communication Disorders, 23 (2):151–161 doi: 10.1016/0021-9924(90)90019-U

5. Kemper S., Harden T., (1999), Experimentally disentangling what's beneficial about elderspeak from what's not. Psychology and Aging, Vol 14(4), 656-670. doi: 10.1037/0882-7974.14.4.656

Ευτυχισμένα Παιδιά χρειάζονται Eυτυχισμένους Γονείς!

  Πολλές φορές οι γονείς βρίσκονται μπροστά σε ένα ψυχολογικό αδιέξοδο που αφορά την σχέση τους. Δεν είναι ευτυχισμένοι μέσα στην καθημερινότητα τους και δεν μπορούν να βρούν την ευτυχία μέσα στην συμβίωση με τον συντροφό τους. Τότε λοιπόν μες στο μυαλό τους υπάρχει μία και μόνο σκέψη ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ. Μία βασική σκέψη που τους ταλαιπωρεί είναι το αν θα πληγώσουν τα παιδιά τους αν εκείνοι πάρουν την απόφαση να αλλάξουν την ζωή τους. Τα κοινωνικά πρότυπα εναντιώνονται σε κάθε τους επιθυμία και πολλές φορές καταλήγουν να συμβιώνουν τυπικά για τα παιδιά. Και τα παιδιά τελικά είναι ευτυχισμένα?

Η ευτυχία των παιδιών μέσα σε μία οικογένεια αφορά την ευτυχία όλων των μελών που την απαρτίζουν. Η οικογένεια λειτουργεί σαν ένα σύστημα και τα παιδιά για να νιώθουν ασφαλή και ευτυχισμένα πρέπει να ξέρουν ότι οι γονείς τους ατομικά αλλά και μαζί είναι ευτυχισμένοι. Όσο περίεργο κι αν μας φαίνεται αν τα παιδιά μεγαλώνουν σε μία οικογένεια χωρίς ατομικά ευτυχισμένους γονείς το διασθάνονται και προσπαθούν συνεχώς να τους κάνουν ευτυχισμένους. Άρα μπαίνουν μέσα σε ένα φαύλο κύκλο συμπεριφορών που έχουν ως στόχο την ατομική ευτυχία των γονέων τους. Βαρύς ο ρόλος για ένα παιδί να προσπαθεί να κάνει τους γονείς ευτυχισμένους, να προσπαθεί να τους φέρει κοντά και να έχει απορίες και ερωτηματικά που πολλές φορές καταλήγουν στο να κατηγορήσει τον ίδιο του τον εαυτό για την δυστυχία των μελών της οικογενείας του.

Σύμφωνα λοιπόν με όλα τα παραπάνω ένα απ' τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν οι γονείς είναι να παραμένουν σε μία συμβίωση για τα παιδιά αφού όπως είναι ευδιάκριτο από μαρτυρίες παιδιών που έχουν βιώσει τέτοιες καταστάσεις (ακόμα κι όταν αυτές λειτουργούν χωρίς εντάσεις στην καθημερινότητα) κάθε άλλο παρά καλό κάνουν στα παιδιά.
Ως γονείς οφείλουμε να πάρουμε τισ σωστές αποφάσεις με ωριμότητα, να σκεφτούμε αν μπορούμε να βρούμε κώδικες επικοινωνίας με τον συντροφό μας που θα μας βοηθήσουν να νιώθουμε ευτυχισμένοι ατομικά για να δώσουμε ουσιαστική ευτυχία και στα παιδιά μας. Αν καταβάλουμε την ουσιάστικη προσπάθεια μας και φτάσουμε σε αδιέξοδο συζητώντας με τον συντροφό μας και αναλαμβάνοντας τις ευθύνες που μας αναλογούν, τότε ήρθε η ώρα να πάρουμε σωστές αποφάσεις.

Ένα διαζύγιο σίγουρα δεν αποτελεί εύκολη διαδικασία. Αν όμως η απόφαση παρθεί ώριμα, αναλάβουμε τις ευθύνες μας και εξηγήσουμε στα παιδιά μας τι συμβαίνει χωρίς να κρύψουμε τίποτα και χωρίς να παίξουμε τα παιχνίδια των κοινωνικών προτύπων που στοιχειώνουν τις ζωές μας, σίγουρα θα βρούμε τις λύσεις να έχουμε ουσιαστική σχέση γονέα με τα παιδιά μας χωρίς να τα ταράξουμε.

Μακροπρόθεσμα λοιπόν μία τέτοια απόφαση σίγουρα θα προσφέρει μεγαλύτερη ευτυχία στα παιδιά. Μην ξεχνάμε ότι για να είναι τα παιδιά μας ευτυχισμένα πρέπει πρώτα να είμαστε εμείς!

 

Γαλανού Σταυρούλα

Λογοθεραπεύτρια

Λόγου Ίασις-Γαλανού Σταυρούλα

Αθανασίου Διάκου 26, Ελληνικό

logou_iasis@hotmail.com

 

Illustration by Maria Bogade 

"Δεν μασάει το φαγητό"-"Δεν θέλει να πλύνει τα δόντια του"-"Τρώει μόνο συγκεκριμένα φαγητά". Μήπως έχει υπερευαισθησία στο στόμα;

Διαταραχή στην αισθητηριακή επεξεργασία του στόματος:

Υπερευαισθησία - Στοματική Αισθητηριακή Αμυντικότητα

 
"Αναγουλιάζει συνεχώς", "Δεν θέλει να πλύνουμε τα δόντια του", "Παλεύουμε για να του πλύνω το πρόσωπο", "Τρώει μόνο συγκεκριμένα φαγητά", "Του τρέχουν τα σάλια", "Τρίζει τα δόντια του", "Δεν μασάει το φαγητό", "Δεν με αφήνει να του σκουπίσω την μύτη".
 
Αν τα παραπάνω περιγράφουν το δικό σας παιδί, υπάρχει το ενδεχόμενο να παρουσιάζει υπερευαισθησία στο στόμα ή αλλιώς στοματική αμυντικότητα.
Η υπερευαισθησία προκύπτει όταν περιορίζονται τα αισθητηριακά όρια του παιδιού και οδηγείται σε "αισθητηριακή υπερφόρτωση". Το παιδί που παρουσιάζει στοματική αμυντικότητα δεν ανέχεται την αίσθηση που αφήνουν διάφορες γεύσεις και υφές στο στόμα κι έτσι περιορίζονται οι διατροφικές του επιλογές: προτιμά μόνο πολτοποιημένες τροφές ή μόνο τραγανές τροφές ή μόνο μαλακές τροφές κλπ. Μπορεί να αποφεύγει να μασήσει ή να φάει οτιδήποτε περιέχει σβώλους ή διαφορετικές υφές (πχ. ψαρόσουπα) και αναγουλιάζει πολύ συχνά ακόμη και πριν βάλει το πηρούνι/ κουτάλι στο στόμα. Πολλές φορές μπορεί να μην χρησιμοποιεί τα χείλη για να καθαρίσει την τροφή από το κουτάλι αλλά μόνο τα δόντια. Πολλά παιδιά με στοματική αμυντικότητα δεν ανέχονται να τα ακουμπούν στο πρόσωπο και γύρω από τα χείλη, ούτε να βουρτσίσουν τα δόντια τους.

Τι να κάνετε;

Η απτική αμυντικότητα πολλές φορές αφορά σε όλο το σώμα. Το παιδί μπορεί να μην σας αφήνει να το αγκαλιάσετε παρά μόνο εάν σας προσεγγίσει το ίδιο. Γι'αυτόν τον λόγο πάντοτε να λέτε στο παιδί πότε θα το αγγίξετε και πού. Οι διαδικασίες πρέπει να εφαρμόζονται σταδιακά και με ηρεμία ώστε να μην "βομβαρδίζεται" το παιδί από δυσάρεστα ερεθίσματα. Προτιμήστε να συμβουλευτείτε έναν λογοθεραπευτή ή εργοθεραπευτή ειδικό στις διαταραχές αισθητηριακής επεξεργασίας πριν από οποιαδήποτε ενέργεια.

Edible Candy Necklace

• Ξεκινήστε από μικρές πιέσεις σε μέρη του σώματος όπου είναι ανεκτό.
• Αυξήστε την πίεση στα ίδια σημεία μέχρι η διαδικασία να γίνει προβλέψιμη από το παιδί.
• Δώστε στο παιδί να καταλάβει ότι μπορεί να είναι μία ευχάριστη διαδικασία.
• Μην επιμένετε εάν δεν θέλει να το αγγίξετε.
• Πείτε ένα τραγούδι, ένα παραμύθι, φτιάξτε ένα παιχνίδι καθώς ακουμπάτε το παιδί. Γενικά, δημιουργήστε αντιπερισπασμό και κάντε το πιο ευχάριστο.
• Θυμηθείτε ότι το στόμα είναι το πιο ευαίσθητο μέρος του προσώπου: ξεκινήστε τις πιέσεις στο κεφάλι μακριά από το στόμα και πλησιάστε σταδιακά.
• Χρησιμοποιήστε λούτρινα κουκλάκια για να ακουμπήσετε το πρόσωπο του παιδιού (κάνετε φιλάκια, αγκαλίτσες με το κουκλάκι).
• Σκουπίζετε τακτικά το πρόσωπο του παιδιού με ζεστές πετσέτες.
• Κάνετε μασάζ στο πρόσωπο με τα δάχτυλα: από το σαγόνι στις γωνίες των χειλιών και από τα αυτιά-τα μάγουλα-το στόμα και γύρω από τα χείλη.
• Παίξτε με σφυρίχτρες, φουρφούρια, φούσκες, ανεμόμυλους, φυσαρμόνικες, φυσήξτε με καλαμάκια μπάλες βαμβάκι, μπαλάκια πινγκ πονγκ κλπ.
• Ενθαρρύνετε το παιδί να βάζει στο στόμα του παιχνίδια και τρόφιμα για να εξερευνήσει το περιβάλλον και να απευαισθητοποιήσει το στόμα του.
• Το βούρτσισμα των δοντιών με απλή ή ηλεκτρική οδοντόβουρτσα μπορεί να βοηθήσει. Αφήνετε το παιδί να το κάνει μόνο του ώστε να έχει το έλεγχο.
• Προσέξτε σε ποια θερμοκρασία προτιμά το φαγητό του. Συνήθως η θερμοκρασία δωματίου είναι καλύτερα ανεκτή. Κάνετε σταδιακές αλλαγές με αγαπημένες του τροφές. 
• Όταν το παιδί δε χρησιμοποιεί τα χείλη την στιγμή που βγάζει το πηρούνι/ κουτάλι από το στόμα, μπορείτε να επιμείνετε λίγο χρονικά (σταδιακά, ένα δευτερόλεπτο παραπάνω) στο διάστημα που θα βρίσκεται το πηρούνι/κουτάλι μέσα στο στόμα για να του δώσετε την ευκαιρία να το πλησιάσει με τα χείλη. Χρησιμοποιήστε μόνο αγαπημένες του τροφές.
• Κάνετε σταδιακές αλλαγές στις γεύσεις και στις υφές με τρόφιμα με μεγάλη διατροφική αξία.
• Κρατάτε πάντοτε την ώρα του φαγητού ένα τρόφιμο με διαφορετική υφή και δώστε του κατά τη διάρκεια του γεύματος. Μην πιέσετε το παιδί να το φάει.
• Μην επικεντρώνεστε στην ποσότητα του φαγητού αλλά στην διατροφική ποικιλία.
• Μαγειρέψτε και ετοιμάστε το τραπέζι μαζί με το παιδί.
• Προσθέστε στο φαγητό μπαχαρικά και μυρωδικά (με μέτρο).
• Κάνετε το φαγητό παιχνίδι! Κρεμάστε στο λαιμό του ένα "κολιέ" από κλωστή στο οποίο θα έχετε περάσει μαζί με το παιδί τρόφιμα της επιλογής του: κράκερ, cheerios, καραμέλες, κουλουράκια κλπ. (Edible Candy Necklace)
• Ένας σωλήνας μάσησης μπορεί να βοηθήσει (με την καθοδήγηση θεραπευτή).
• Καθιερώστε πρόγραμμα στα γεύματα με όλη την οικογένεια (να μην τρώει το παιδί μόνο του) και φροντίστε να υπάρχει πάντοτε ένα φαγητό της αρεσκείας του στο τραπέζι.
• Μην πιέζετε το παιδί να φάει κάτι που δεν θέλει.
• Η διαδικασία απαιτεί χρόνο. Μην προσπαθήσετε να περάσετε από το ένα στάδιο στο άλλο χωρίς πρώτα να κατακτήσετε το προηγούμενο. Για παράδειγμα, ένα παιδί που δεν ανέχεται να του σκουπίσετε την μύτη, δεν θα σας αφήσει να αγγίξετε τίποτε μέσα στο στόμα του. Η πίεση μάλιστα μπορεί να έχει αντίθετα αποτελέσματα.

  Απευθυνθείτε σε έναν λογοθεραπευτή ή εργοθεραπευτή ειδικό στις διαταραχές αισθητηριακής επεξεργασίας ο οποίος θα περιορίσει την ευαισθησία με τεχνικές και κατάλληλο θεραπευτικό υλικό. Επίσης θα σας βοηθήσει να διαχειριστείτε την μετάβαση σε κατάλληλες για την ηλικία του παιδιού τροφές και υφές και θα παρέχει πλήρη αισθητηριακή θεραπεία εάν κριθεί απαραίτητο. Φυσικά, για να θεωρηθεί η θεραπεία ολοκληρωμένη θα πρέπει πριν από οτιδήποτε άλλο να αντιμετωπιστεί το βασικό αίτιο της στοματικής αισθητηριακής αμυντικότητας εάν πρόκειται για ιατρικής φύσης διαταραχή (παλινδρόμηση, δυσανεξία στη λακτόζη κλπ.).

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

"Γιατί το ήλιο κάνει την φωνή μας να ακούγεται αστεία;"

 
Όταν μιλούμε στην καθημερινή μας ζωή, ο αέρας που εισπνέουμε ακολουθεί μία συγκεκριμένη διαδρομή στο σώμα μας: κατά την έξοδό του περνά από τους πνεύμονες στον λάρυγγα και βγαίνει από το στόμα. Η φωνή μας δημιουργείται από την ταλάντωση που προκαλεί ο αέρας στις φωνητικές μας χορδές που βρίσκονται στον λάρυγγα. Η ταλάντωση ανακινεί τα μόρια του αέρα σε τέτοιον βαθμό που προκαλούνται ηχητικές συχνότητες. Ο ήχος μεταφέρεται με τον αέρα κατά την έξοδο από το στόμα όπου τον χειριζόμαστε με τα όργανα άρθρωσης (γλώσσα, χείλη κλπ.) και αντήχησης και διαμορφώνουμε την ομιλία.

Η παραμικρή αλλαγή σε αυτήν τη διαδρομή μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που ακούγεται ο ήχος. Αυτό σημαίνει πως ο καθένας μας παράγει ήχους σε συγκεκριμένες συχνότητες που αποτελούν κατά κάποιον τρόπο το φωνητικό μας αποτύπωμα.

Τι συμβαίνει όμως με το ήλιο (He);

Το ήλιο είναι πιο ελαφρύ και λιγότερο πυκνό αέριο από ότι το άζωτο (το κύριο συστατικό του αέρα που αναπνέουμε) κάτι που διευκολύνει τα κύμματα ήχου να ταξιδεύουν με μεγαλύτερη ταχύτητα. Αυτό προκαλεί προσωρινή αλλαγή στην ποιότητα της φωνής μας και την κάνει να ακούγεται ψιλή και τσιριχτή, κάπως σαν του Donald Duck. Οι επιστήμονες δεν έχουν συμφωνήσει ποια ακριβώς χαρακτηριστικά της φωνής μας αλλάζει: παλαιότερα θεωρούνταν ότι αυξάνει την βασική συχνότητα της φωνής ενώ τελευταία πιστεύεται ότι επηρεάζει το τέμπο αφού η συχνότητα εξαρτάται βασικά από τη μάζα και τη δόνηση των φωνητικών χορδών που στην πραγματικότητα δεν μεταβάλλονται από το ήλιο.

Φυσιολογική φωνή                      
Φωνή μετά από εισπνοή ήλιου     

Ενώ σε γενικές γραμμές το ήλιο δεν είναι επικίνδυνο, καλό είναι να αποφεύγετε να εισπνέετε απευθείας από την φιάλη αερίου καθώς εκεί βρίσκεται σε υψηλή πίεση. Προτιμάτε να εισπνεύσετε από μπαλόνι. Μετά από κάθε εισπνοή ηλίου αναπνεύσετε κανονικά αέρα για λίγα λεπτά.

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Περισσότερα εδώ:

1. Why does inhaling helium make one's voice sound strange?
2. The History and Physics of Heliox (pdf)
3. Why helium makes your voice squeaky
4. Speech and helium speech, with a brief introduction to the physics of the voice 
5. Vocal register "shift" identification in a modified breathing atmosphere.
6. Wikipedia

Photo via Photojojo's tumblr
Voice Samples via Speech and helium speech, with a brief introduction to the physics of the voice

Ας μιλήσουμε για αυτούς που δεν μιλούν: Εκλεκτική Αλαλία

Η εκλεκτική αλαλία (selective mutism) είναι ένα ζήτημα που αξίζει την προσοχή μας. Κι αυτό γιατί εντοπίζεται σε παιδιά. Σε παιδιά που δεν μιλούν αλλά έχουν ανάγκη να επικοινωνήσουν. Η εκλεκτική αλαλία αφορά περίπου 1 στα 1000 παιδιά που ζητούν ψυχολογική στήριξη, αλλά νέες έρευνες αναφέρουν ότι η συχνότητα εμφάνισης είναι περίπου 17 στα 1000 παιδιά σχολικής ηλικίας (Bergman et al., 2002; Elizur & Perednik, 2003). Οι αριθμοί ποικίλλουν σε τόσο μεγάλο βαθμό καθώς πολύ συχνά η διαταραχή δεν διαγνώσκεται ή συγχέεται με κάποια άλλη.

Τι είναι η εκλεκτική αλαλία;

Σύμφωνα με το DSM-IV, μεταξύ των διαγνωστικών κριτηρίων για την εκλεκτική αλαλία περιλαμβάνονται τα εξής:

• Το παιδί δεν μιλά σε συγκεκριμένες καταστάσεις, περιβάλλοντα ή μεταξύ συγκεκριμένων ανθρώπων/ ομάδων ανθρώπων. Ωστόσο, το παιδί μιλά σε άλλες καταστάσεις στις οποίες αισθάνεται άνετα.

• Η δυσκολία του παιδιού να μιλήσει επηρεάζει αρνητικά την ικανότητά του/ της να λειτουργήσει σε εκπαιδευτικά ή/ και κοινωνικά περιβάλλοντα.

• Η εκλεκτική αλαλία του παιδιού επιμένει για περισσότερο από έναν μήνα και δεν είναι αποτέλεσμα άλλης διαταραχής της επικοινωνίας

Τα παιδιά με εκλεκτική αλαλία μπορεί να εμφανίζονται πεισματάρικα, χειριστικά και ασεβή εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν μπορούν να μιλήσουν σε στρεσογόνες καταστάσεις. Επίσης σε κάποια περίπτωση μπορεί να αγχωθούν τόσο πολύ ώστε να εμφανίσουν χαρακτηριστικά όπως πάγωμα, τρέμουλο, να μην μπορούν να μιλήσουν και να διακόψουν την βλεματική επαφή.

Πώς να βοηθήσετε ένα παιδί με εκλεκτική αλαλία;

Η Jessica Chase, M.A. CCC-SLP προτείνει τεχνικές και συμβουλές για να μπορέσουμε να βοηθήσουμε παιδιά με εκλεκτική αλαλία στο σχολικό περιβάλλον ή στο σπίτι.

1. Αναπτύξτε μία αρμονική σχέση με το παιδί. Περάστε χρόνο μαζί του και μάθετε τι του αρέσει και τι όχι, διασκεδάστε μαζί του και περάστε και χαλαρωτικές στιγμές.

2. Μην πιέσετε το παιδί να μιλήσει. Μην το καλοπιάνετε, μην το δωροδοκείτε, μην το ξεχωρίζετε, μην απαιτείτε, μην επιβραβεύετε, μην απειλείτε ή μην τιμωρείτε το παιδί επειδή μίλησε ή δεν μίλησε.

3. Πείτε στο παιδί ότι θα μπορέσει να μιλήσει όταν είναι έτοιμο. Ακόμη και αν δεν περιμένουμε άμεση ανταπόκριση από την αρχή, αυτός είναι ο στόχος της θεραπείας. Η Dr Elsa Shipon-Blum αναφέρει ότι υπάρχουν διαφορετικά στάδια επικοινωνίας μέχρι να επιτευχθεί η ομιλία {Στάδιο 0: Καμία ανταπόκριση/ καμία έναρξη/πάγωμα, Στάδιο 1: Μη λεκτική επικοινωνία-ανταπόκριση μέσω νοημάτων/ κουνήματος του κεφαλιού/ γραφής/ σήκωμα χεριού, Στάδιο 2: Λεκτική επικοινωνία-προσπάθεια για να κερδίσει προσοχή μέσα από ήχους/ βογκητά/ ψιθύρισμα}. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί γνωρίζει ότι ο στόχος είναι να μιλήσει τελικά χωρίς άγχος, αλλά μην το ζορίζετε.

4. Ενημερώστε τους υπόλοιπους για την εκλεκτική αλαλία. Συζητήστε με τα σχετιζόμενα με το παιδί άτομα (εκπαιδευτικοί, γονείς, συγγενείς, φίλοι κλπ) τι είναι η εκλεκτική αλαλία, πώς να επικοινωνούν με το παιδί και πώς να το βοηθήσουν να να κερδίσει από τήν επικοινωνία αυτή χωρίς την πίεση της ομιλίας. 

5. Μάθετε τις καταστάσεις στις οποίες το παιδί αισθάνεται άνετα και εκείνες που νιώθει άβολα να μιλήσει. Εφόσον ξεχωρίσετε πότε νιώθει άνετα να μιλήσει και πότε όχι, έχετε κάνει το πρώτο βήμα. Δημιουργήστε καταστάσεις στις οποίες το παιδί αισθάνεται καλά και σταδιακά προσθέστε στοιχεία ή άτομα σε ένα ασφαλές περιβάλλον για να ενθαρρύνετε την επικοινωνία.

6. Δημιουργήστε μία δομημένη ρουτίνα. Μη δομημένες καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν άγχος στο παιδί με εκλεκτική αλαλία. Ενημερώστε το παιδί για τυχόν αλλαγές στην ρουτίνα, για επισκέπτες κλπ.

7. Καθορίστε ένα ασφαλές μέρος. Φτιάξτε μία "φωλιά" στο σπίτι ή στην τάξη, έναν χώρο ασφάλειας για το παιδί (ένα πουφ, ένα σκαμπο κλπ), όπου θα μπορεί να πηγαίνει για να κάνει διάλειμμα.

8. Διδάξτε στρατηγικές. Δείξτε στο παιδί πώς να χρησιμοποιεί μέσα όπως μπλοκάκια, οπτικά βοηθήματα (κάρτες, pads κλπ), να σκέφτεται τις απαντήσεις, να ζητά περισσότερο χρόνο από τον δάσκαλο όταν το χρειάζεται. Ενημερώστε εκ των προτέρων το παιδί όταν σκοπεύετε να το ρωτήσετε κάτι ώστε να έχει χρόνο να το σκεφτεί. 

9. Μην εξαναγκάσετε το παιδί να μιλήσει ως μέρος κάποιας εργασίας. Επιβραβεύστε την γραπτή εργασία και επιτρέψτε του να χρησιμοποιήσει χειρονομίες ή μη λεκτική επικοινωνία για να πει το μάθημα ή να απαντήσει σε ερωτήσεις. 

10. Ποτέ μην αφήνετε άλλους να μιλούν αντί για το παιδί. Μερικές φορές δεν πειράζει να αφήνετε κάποιον φίλο του να μιλήσει αντί για το παιδί με εκλεκτική αλαλία εφόσον ο ίδιος/ η ίδια του το επιτρέψει ή του ψιθυρίσει. Είναι καλύτερο να μιλήσει "δι'αντιπροσώπου" παρά να μην μιλήσει καθόλου. Ωστόσο εάν κάποιο παιδί ή ενήλικας διαρκώς πετάγεται για να απαντήσει αντί για το παιδί, δείξτε του ότι το παιδί με την εκλεκτική αλαλία μαθαίνει να χρησιμοποιεί την φωνή του και θα σας πει μόνο του τι χρειάζεται.

Προσαρμοσμένος τίτλος και κείμενο από Put Me Back Together

Image via Dana Willis natural light photography

Μετάφραση-Προσαρμογή 

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Βιβλιογραφία:

1. Shipon-Blum, E. (2002). Understanding selective mutism as a communication anxiety disorder. Retrieved from http://www.selectivemutism.org/resources/library/SM_General_Information/Stages_of_Communication_Comfort.pdf

2. Elizur Y., Perednik R. Prevalence and description of selective mutism in immigrant and native families: A controlled study. (2003) Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 42 (12), pp. 1451-1459.

3. Bergman R.L., Piacentini J., McCracken J.T. Prevalence and Description of Selective Mutism in a School-Based Sample. (2002) Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 41 (8), pp. 938-946.

Άτυπη κατάποση: Χαρακτηριστικά, Αίτια και Αντιμετώπιση

Ίσως να μην το έχετε σκεφτεί ποτέ, αλλά καταπίνουμε εκατοντάδες φορές την ημέρα. Η άτυπη κατάποση είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται στα παιδιά και συνήθως ακολουθεί το άτομο και στην ενήλικη ζωή εάν δεν αντιμετωπιστεί.

Για να καταπιούμε την τροφή, το νερό, το σάλιο ακολουθούμε μία συγκεκριμένη διαδικασία που χωρίζεται σε τρεις φάσεις: την στοματική, την φαρυγγική και την οισοφαγική (περισσότερα εδώ). Η άτυπη κατάποση παρουσιάζεται στο στοματικό στάδιο της κατάποσης και αφορά κυρίως την κινητικότητα της γλώσσας.

Φυσιολογικά, για να καταπιούμε το μπροστινό μέρος της γλώσσας υψώνεται και πιέζει τα φατνία (πίσω μέρος των ούλων). Στην συνέχεια, η γλώσσα κάνει μία κυματοειδή κίνηση και σπρώχνει την τροφή προς τον φάρυγγα. Τα χείλη παραμένουν κλειστά χωρίς να συμμετέχουν σε κανένα σημείο της διαδικασίας.

Κατά την άτυπη κατάποση η γλώσσα πιέζει τους άνω ή/και κάτω κεντρικούς και πλάγιους τομείς και κυνόδοντες είτε προβάλλει μεταξύ των οδοντικών τόξων. Συνήθως το κάτω χείλος ή οι γωνίες των χειλιών σφίγγουν κάνοντας υπερπροσπάθεια να βοηθήσουν την γλώσσα ή να αποτρέψουν την διαρροή τροφής έξω από το στόμα. Η άτυπη κατάποση σχετίζεται συνήθως με γενικότερη λανθασμένη τοποθέτηση και προβολή της γλώσσας από τα οδοντικά τόξα (tongue thrust). 

Η άτυπη κατάποση συνήθως συνοδεύεται από:

• χασμοδοντία (ανοιχτή δήξη)
• υποτονικά χείλη
• λεπτό άνω χείλος
• στεγνά και "σκασμένα" χείλη
• ουλίτιδα
• θέση της γλώσσας στο "έδαφος" του στόματος ή ανάμεσα στα δόντια
• λανθασμένη άρθρωση του |r| και του |s|
• δυσάρεστο τρόπο μάσησης και κατάποσης (ανοιχτό στόμα, θόρυβος, εκροή τροφής κλπ)
• στοματική ή μικτή αναπνοή (περισσότερα εδώ)
• πιθανά συμπτώματα συνδρόμου κροταφογναθικής άρθρωσης

Τα αίτια εμφάνισης της άτυπης κατάποσης είναι πολλαπλά και μπορεί να συνυπάρχουν περισσότερα από ένα:

• στοματικές έξεις (εκμύζηση δαχτύλου,μαλλιών, ονυχοφαγία, εκτεταμένη χρήση πιπίλας κλπ)
• μακρογλωσσία
• κοντός χαλινός της γλώσσας
• κληρονομική/ γενετική προδιάθεση (δομή στόματος, γνάθου, δοντιών κλπ)
• αισθητηριακές δυσλειτουργίες του στόματος
• αναπνευστικά προβλήματα - στοματική αναπνοή (υπερτροφικές αμυγδαλές/ αδενοειδείς εκβλαστήσεις, αλλεργίες)
• ελλείψεις δοντιών
• περιορισμένος συντονισμός των κινήσεων της γλώσσας

Η άτυπη κατάποση διαγνώσκεται μετά τα τέσσερα έτη και πρώτα ερευνώνται τα αίτια εμφάνισής της. Τον σχεδιασμό του θεραπευτικού πλάνου επηρεάζουν η ηλικία και τα κίνητρα του ατόμου καθώς απαιτείται άμεση συνεργασία με τον θεραπευτή. Εφαρμόζεται μυολειτουργική θεραπεία με στόχους:

• την εκμάθηση κατάλληλου τρόπου μάσησης
• την ενδυνάμωση ή χαλάρωση συγκεκριμένων μυών
• την σωστή τοποθέτηση των γλώσσας κατά την ανάπαυση και την κατάποση
• την ενίσχυση ενός σωστού τρόπου αναπνοής
• την διόρθωση των προβλημάτων άρθρωσης-ομιλίας

Η άμεση συνεργασία με ορθοδοντικό κρίνεται απαραίτητη για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση της χασμοδοντίας και των γναθικών δυσλειτουργιών γενικά, σε παιδιά και ενήλικες. Η μυολειτουργική θεραπεία εφαρμόζεται παράλληλα και πάντοτε σε συνεννόηση με τον ορθοδοντικό.

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Αναφορές

1. Longeman J. (1998). Evaluation and Treatment of Swallowing Disorders. USA: pro-ed
2. Bigenzahn W, Fischman L, Mayrhofer-Krammel U. Myofunctional Therapy in Patients with Orofacial Dysfunctions Affecting Speech. Folia Phoniatr. 1992;44:238–244
   
3. Kennedy D, Kieser J, Bolter C, Swain M, Singh B, Waddell J. Tongue Pressure Patterns During Water Swallowing. Dysphagia. 2010;25(1):11-19
4. Youmans SR, Stierwalt JA. Measures of tongue function related to normal swallowing. Dysphagia. 2006 Apr;21(2):102-11.
5. Giuca MR, Pasini M, Pagano A, Mummolo S, Vanni A.Longitudinal study on a rehabilitative model for correction of atypical swallowing.Eur J Paediatr Dent. 2008 Dec;9(4):170-4.
6. Ralli G, Ruoppolo G, Mora R, Guastini L. Deleterious sucking habits and atypical swallowing in children with otitis media with effusion. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology. 2011Oct;75(10)1260-1264
7. Lemos CM, Junqueira PAS, Gómez MVSG, Faria MEJ, Basso SC. Study of the relationship between the dentition and the swallowing of mouth breathers. Intl Arch Otorhinolaryngol 2006;10(2):114-8.
8. Peng CL, Jost-Brinkmann PG, Yoshida N, Chou HH, Lin CT. Comparison of tongue functions between mature and tongue-thrust swallowing--an ultrasound investigation. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2004;125(5):562-70. 
9.  Lebrun Y. Tongue thrust, tongue tip position at rest, and sigmatism: A review. Journal of Communication Disorders. 1985;18(4)305–312

Έρευνα: Νέα συσκευή διαβάζει τον εγκέφαλο και επιτρέπει σε άτομα με ολική παράλυση να επικοινωνήσουν

 Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Maastricht ανέπτυξαν μία νέα τεχνική σάρωσης του εγκεφάλου η οποία μπορεί  να βοηθήσει τα άτομα με Σύνδρομο Εγκλεισμού (Locked-In Syndrome-LIS) να επικοινωνήσουν.

Το Σύνδρομο Εγκλεισμού χαρακτηρίζεται από ολική παράλυση και απώλεια της ικανότητας ομιλίας, ενώ διατηρείται η διανοητική κατάσταση. Επομένως είναι τρομερά δύσκολο για το άτομο να θέλει να επικοινωνήσει αλλά να μην μπορεί με κανέναν τρόπο λόγω της παράλυσης.

Η ομάδα της Bettina Sorger εμπνεύστηκε από την εργασία του νευροεπιστήμονα Adrian Owen ο οποίος έδειξε πως με το κατάλληλο εργαλείο, ακόμα και τα άτομα σε κώμα μπορούν να επικοινωνήσουν (Willful Modulation of Brain Activity in Disorders of Consciousness). Η ομάδα της βασίστηκε σε προηγούμενες μελέτες και παρουσίασε μία συσκευή που χρησιμοποιεί λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) και επιτρέπει την επιλογή από 27 ερεθίσματα: γράμματα του αλφαβήτου και κενό. Κάθε επιλογή παράγει ένα διαφορετικό πρότυπο ροής του αίματος στον εγκέφαλο που η συσκευή fMRI αναγνωρίζει και ερμηνεύει.  

Οι ασθενείς ανέλαβαν να επιλέξουν γράμματα από μία οθόνη. Για κάθε ξεχωριστό χαρακτήρα, οι συμμετέχοντες καλούνταν να εκτελέσουν μία νοητική διεργασία για ορισμένο χρόνο. Επομένως οι ασθενείς θα είχαν 27 ξεχωριστά εγκεφαλικά πρότυπα αντίστοιχα με το γράμμα της αφαβήτου και του κενού που αμέσως αποκωδικοποιείται και αποκαλύπτει τις λέξεις που επιθυμεί ο ασθενής να εκφράσει.

 Κατά τη διάρκεια της έρευνας, οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να συνομιλήσουν με τους ερευνητές με σύντομες φράσεις σε πραγματικό χρόνο χρησιμοποιώντας την συσκευή.

Συμπληρώντας τις προηγούμενες μελέτες με χρήση fMRI, η νέα αυτή μελέτη "[...] μπορεί να κάνει τη διαφορά στα άτομα με παράλυση που δεν μπορούν να ωφεληθούν από κανένα άλλο μέσο εναλλακτικής επικοινωνίας" επισημαίνει η Bettina Sorger, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.

Original Article: A Real-Time fMRI-Based Spelling Device Immediately Enabling Robust Motor-Independent Communication. Sorger, Bettina; Reithler, Joel; Dahmen, Brigitte; Goebel, Rainer.Current biology : CB doi:10.1016/j.cub.2012.05.022 

Ευαγγελία Δ. Σούπη

Λογοθεραπεύτρια

Κομνηνών 39 και Χασιώτη

Ιωάννινα

evageliasoupi@gmail.com

Και τώρα καλοκαίρι... Οδηγός για Χρήσιμες Δραστηριότητες

Το καλοκαίρι δεν πρέπει να σημαίνει ότι τα παιδιά θα κάνουν ένα μεγάλο διάλειμμα από την εκμάθηση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για το κομμάτι της ανάγνωσης. Μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι μαθητές αντιμετωπίζουν απώλεια αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά τους θερινούς μήνες, ενώ αντίθετα τα παιδιά που συνεχίζουν έστω και λίγο να διαβάζουν διατηρούν σε καλό βαθμό τις δεξιότητες που έχουν αποκτήσει. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, λοιπόν, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους ακόμη και να ενισχύσουν τις αναγνωστικές δεξιότητες, το λεξιλόγιο και τις μαθηματικές δεξιότητες.

Να θυμάστε ότι τα παιδιά χρειάζονται ελεύθερο χρόνο, μακριά από το δομημένο σχολικό πλαίσιο και το καλοκαίρι είναι η ιδανικότερη στιγμή για να ξεκουραστούν και να απολαύσουν τις χαρές της παιδικής ηλικίας. Έτσι το καλοκαίρι η ανάγνωση πρέπει να είναι διασκεδαστική. Ακολουθούν μερικές συμβουλές:

Διαβάστε μαζί και δυνατά. Η ανάγνωση μπορεί να γίνεται σε εξωτερικούς χώρους (πχ. στο μπαλκόνι, στην παραλία, στο πάρκο κ.α.) ώστε το παιδί να μη νιώθει πίεση.

Κάντε μια επίσκεψη σε ένα βιβλιοπωλείο ή στην δανειστική βιβλιοθήκη και αφήστε το παιδί να διαλέξει όποιο παραμύθι θέλει. Επιπλέον υπάρχουν βιβλία που συνοδεύονται από ακουστικά CD, γεγονός χρήσιμο για την ενίσχυση της ακουστικής αντίληψης και επεξεργασίας.

Αγοράστε "περιοδικά για παιδιά" που πέρα από ενδιαφέροντα άρθρα, μέσα θα βρείτε  δραστηριότητες που εξασκούν τη γραφή και τη μνήμη.

Δώστε το καλό παράδειγμα. Αφιερώστε όλοι μαζί λίγη ώρα το μεσημέρι, όπου ούτως ή άλλως το παιδί δεν μπορεί να βγεί έξω να παίξει, σε ανάγνωση. Η μαμά και ο μπαμπάς πρέπει να αποτελούν πρότυπο.

Επισκεφτείτε εκδοτικούς οίκους που συχνά οργανώνουν εκδηλώσεις ανάγνωσης παραμυθιών για παιδιά.

Μέσα στο αυτοκίνητο. Όταν ταξιδεύετε ζητήστε απ´το παιδί να διαβάζει δυνατά τα σήματα κυκλοφορίας και τους αριθμούς που βρίσκει (χιλιόμετρα, πινακίδες αυτοκινήτων κτλ.). Είναι απ´τις πιο αγαπημένες δραστηριότητες του.

 Ειρήνη Γιαμούκη

Λογοθεραπεύτρια
Επικοινωνία: ini_thess@hotmail.com 

Twitter.com/@eirinigi

Βρείτε το άρθρο και στο http://www.mother.gr/

Η ένταξη μη λεκτικών παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή σε κανονικό σχολικό πλαίσιο με παράλληλη στήριξη

Πολλοί γονείς παιδιών που βρίσκονται στο φάσμα της διάχυτης αναπτυξιακής διαταραχής και δεν έχουν καταφέρει να αναπτύξουν λεκτική επικοινωνία βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα ιδιαίτερα δύσκολο ερώτημα: Να πάμε σε κανονικό ή σε ειδικό σχολείο; 

Σαφώς και η απάντηση σε αυτό το δύσκολο ερώτημα δεν είναι εύκολη και εξαρτάται από πολλά πράγματα, αφού κάθε παιδί είναι ξεχωριστό. Για την ένταξη ενός μη λεκτικού παιδιού με ΔΑΔ σε κανονικό σχολικό πλαίσιο δεν παίζει ρόλο μόνο το αν είναι λεκτικό ή όχι, και κατά την προσωπική μας άποψη κακώς οι αρμόδιοι φορείς του υπουργείου Παιδείας έχουν αυτό το κριτήριο ως βασικό για την γνωμάτευση που θα δώσουν. Υπάρχουν παιδιά που δεν είναι λεκτικά κι όμως με την βοήθεια Εναλλακτικών ή Υποστηρικτικών Συστημάτων Επικοινωνίας μπορούν να ενταχθούν σε κανονικό πλαίσιο με παράλληλη στήριξη. Ένα παιδί, λοιπόν, με ΔΑΔ μπορεί και έχει δικαίωμα να ενταχθεί σε κανονικό σχολικό πλαίσιο είτε έχει είτε δεν έχει λεκτική επικοινωνία.

Τι όμως είναι αυτό που μπορεί να βοηθήσει ένα μη λεκτικό παιδί να ενταχθεί σε κανονικό σχολείο και πώς θα πρέπει να δομηθεί το πρόγραμμα του;

Το πρώτο μέλημα γονέων και ειδικών είναι το παιδί αυτό, από πολύ μικρή ηλικία, να έχει μπει σε ένα αποκαταστασιακό πρόγραμμα που θα στοχεύει, αν το παιδί έχει την ικανότητα, στην επικοινωνία. Κι όπως είπαμε και στο προηγούμενο τεύχος η επικοινωνία δεν είναι μόνο ο λόγος. Το παιδί θα πρέπει από πολύ μικρή ηλικία να έχει εκπαιδευτεί σε ένα Εναλλακτικό ή Υποστηρικτικό Σύστημα Επικοινωνίας και η χρήση αυτού να έχει γενικευτεί και στο σπίτι και στο σχολικό πλαίσιο. Το παιδί θα πρέπει να έχει προετοιμαστεί για αυτή την είσοδο έχοντας δουλέψει σε ειδικές ομάδες με άλλα παιδιά. Το Εναλλακτικό ή Υποστηρικτικό αυτό Σύστημα θα πρέπει να έχει τροποποιηθεί ώστε να μπορεί να είναι λειτουργικό μαθησιακά. Από εκεί και πέρα οι ειδικοί που δουλεύουν με το παιδί είναι αυτοί που θα καθοδηγήσουν τόσο τους γονείς όσο και το σχολικό πλαίσιο ώστε να αποδεχθεί την χρήση του Συστήματος από το παιδί. Η δουλειά αυτή θα πρέπει να γίνει ομαδικά. Οι θεραπευτές του παιδιού θα πρέπει να επισκεφτούν το σχολικό πλαίσιο αφού πρώτα πάρουν την άδεια από τον αρμόδιο σχολικό σύμβουλο και να εκπαιδεύσουν τους δασκάλους των παιδιών. Θα πρέπει να βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με το σχολικό πλαίσιο και να έχουν φτιάξει από κοινού ένα ατομικό εκπαιδευτικό πλάνο για το παιδί με μόνο στόχο την καλύτερη εκπαίδευση του. Θα πρέπει να προσαρμόζουν το σύστημα επικοινωνίας του παιδιού σε σχέση με το ατομικό εκπαιδευτικό του πρόγραμμα και να είναι σε θέση να δίνουν άμεσες λύσεις στους δασκάλους για την ομαλή λειτουργία του τμήματος. Σε όλη αυτή την διαδικασία λοιπόν θα πρέπει θεραπευτές και εκπαιδευτικοί να είναι μία ομάδα. 

Σε περιπτώσεις όπου το ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό που θα λειτουργήσει παράλληλα, διαλέξουν οι γονείς, να είναι ιδιωτικό, οι θεραπευτές του παιδιού θα πρέπει να είναι σε θέση να βρουν στους γονείς ειδικό εκπαιδευτικό. Ο ειδικός εκπαιδευτικός θα πρέπει να έχει εκπαιδευτεί από τους θεραπευτές του κέντρου και να εποπτεύεται συστηματικά από αυτούς. Η ένταξη και η παράλληλη στήριξη για να λειτουργήσει σωστά θα πρέπει να γίνει και σωστά. 

Η έως τώρα εμπειρία μας άλλωστε μας έχει δείξει ότι υπάρχουν παιδιά που μέσα από την Χρήση Εναλλακτικών ή Υποστηρικτικών Συστημάτων Επικοινωνίας έχουν καταφέρει και να ενταχθούν ομαλότατα σε κανονικά σχολικά πλαίσια καθώς επίσης και να ακολουθήσουν με τον δικό τους ρυθμό το αναλυτικό πρόγραμμα μάθησης.
Θα πρέπει οι ειδικοί που δουλεύουν με το παιδί σε αποκαταστασιακό πρόγραμμα να έχουν κάνει τις σωστές επιλογές και να κρίνουν αντικειμενικά εάν το παιδί θα το βοηθήσει το κανονικό πλαίσιο ή όχι. Άλλωστε υπάρχουν και παιδιά που έχουν ανάγκη να εντάσσονται σε ειδικά πλαίσια και μπορούν να καταφέρουν πολλά μέσα σε αυτά.
Η μάθηση είναι δικαίωμα όλων. Ας αφήσουμε τα παιδιά να μας εκπλήξουν με τις δυνατότητες τους. Ας προσπαθήσουμε να τους παρέχουμε ολοκληρωμένη βοήθεια για να επιτύχουν αυτό που και εμείς οι ίδιοι οι θεραπευτές και οι γονείς πολλές φορές δεν πιστεύουμε.

Αυτούσιος Διάλογος μέσω Η/Υ μη λεκτικού παιδιού που φοιτεί σε ειδικό πλαίσιο με τον θεραπευτή του:
Θεραπευτής: Καλησπέρα. Τι έκανες σήμερα το πρωί;
Παιδί: Πήγα στο σχολείο της μαμάς.
Θεραπευτής: Και πως πέρασες στο σχολείο της μαμάς;
Παιδί: Πολύ ωραία.
Θεραπευτής: Σου άρεσε πιο πολύ από το δικό σου σχολείο;
Παιδί: Ναι. Εκεί είδα περισσότερα βιβλία. Μαθαίνεις πιο πολλά πράγματα.
Θεραπευτής: Θα ήθελες να πηγαίνεις εκεί σχολείο.
Παιδί: Ναι.

Γαλανού Σταυρούλα

Λογοθεραπεύτρια

Λόγου Ίασις-Γαλανού Σταυρούλα

Αθανασίου Διάκου 26, Ελληνικό

logou_iasis@hotmail.com